Básekelestikti eńserý óz qolymyzda

«ViZaVi» óndiristik-saýda kompanııasy 10 jyldan beri Qazaqstan naryǵynda jumys istep keledi. Onyń alys-jaqyn sheteldermen tyǵyz saýda-sattyq qarym-qatynasy úlgi etýge turarlyq. Biz seriktestiktiń bas dırektory Leıla SAIDAShOVAMEN otandyq taýarlardyń básekelestik qarymyn arttyrý tóńireginde áńgimelesken edik. – Leıla Ravılevna, Elbasy Qazaqstan halqyna Úndeý arnap, Dúnıejúzilik saýda uıymyna  múshe bolýymyzben qut­­­­tyqtady. Sonymen qatar, búgin­­de saýda-sattyǵymyzdyń 90 paıy­­­­zy DSU-ǵa kiretin elderge tıe­si­li ekenin eske saldy. Munyń ózi bir­tutas kedendik jáne eko­nomı­­kalyq keńistikte báseke­lestik­tiń odan ári kúsheıe túse­tinin bildirse kerek. Elimiz­diń shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi shetel naryǵyna halyqaralyq stan­darttarǵa jaýap beretin sapa­­ly taýarlar men qyzmet túr­­­lerin usynýǵa qanshalyqty daıyn? – Iá, bul jeńisimizdi Prezı­dentimiz asa mańyzdy tarıhı oqıǵa retinde baǵalap, Qazaqstan sheteldik ınvestorlar úshin buryn­ǵydan da tartymdy bolaryna senim bildirdi. DSU óz artyq­shylyqtaryn tegin usyna qoımaıtyny álimsaqtan belgili. Sondyqtan jeńildikterin emes, qoıatyn qatań talaptaryn barynsha eskermeı bolmaıdy. Desek te, osy joldy qalap alǵan ekenbiz, sheginerge jer joq. Baǵytymyz aıqyn, baǵdarymyz baıandy bolý kerek. Ol – erkin básekelestikti eńserý, sheteldiktermen terezemizdi teń ustaý, esemizdi jibermeý. Endigi basty maqsat DSU beretin artyqshylyqtardy tıimdi paıdalana otyryp, jergilikti shıkizatty molynan uqsatý, ónimniń ózin­dik qunyn kemitý, sapasyn joǵa­rylatý, qaldyqsyz óńdeý salasyn ilgeriletý, qarjylyq resýrs­tardyń qoljetimdiligin artty­rý, bıznesti júrgizýge bılik tarapynan jaǵdaı jasaý, tehnıka­lyq jáne tehnologııalyq jaraq­tanýdy kúsheıtý sekildi kókeıkesti máselelerdi aýqymdy túrde júrgizgende ǵana eksporttyq áleýetimizdi damytýǵa orasan múmkindikter beriledi. Keıbireýler bıznesti áli kúnge deıin daıyn ónimdi satý dep túsinedi. Osyndaı qate kóz­qa­ras saldarynan keı kásip­oryn­darda óndiristi keńeıtý, qural-jabdyqtardy jańǵyr­tý se­kildi problemalar sheshil­meı jatady. Tolyq qýatynda ju­mys iste­me­gendikten, toqy­raý­shy­­­lyqqa, jumys oryndaryn qysqar­tý­shylyqqa ushyraý fakti­leri kezdesedi. Onyń sońy bankrot­tyqqa soqtyrady. Elimizde mundaı kórinister az emes. Shekaramyz ashylyp, sheteldik taýarlar beri qaraı aǵylǵanda olardyń qınalatyny anyq. – Aldymyzda san-salaly aýqymdy mindetter tur. Bul oraıda, ulttyq múddelerimizdi qalaı qorǵaýǵa bolady? – Úndeýde «sapasy joǵary bolsa, baǵasy tómendeý bolsa, ol taýarlardy halyq tutynyp, bizdiń taýar óndiretin kásiporyndar jumysynyń toqtap qalý qaýpi bar» degen saqtandyrý sharalary tekke aıtylyp otyrǵan joq. Osy oraıda sapa, básekelestik máselelerine qatysty óz oıymdy bildire ketsem deımin. Birinshiden, kez kelgen taýar óndirýshiniń básekelestikti eńserýge baǵyttalǵan jáne aldyn ala oılastyrylǵan, suranys pen tıimdilikke negizdelgen is-sharalary men bıznes josparlary bolýy kerek. Kásipkerliktiń tizginin alǵash ustaǵan jyldary jaldamaly shaǵyn bólmede un men qantty kılogramdap satqanymdy esh umytpaımyn. Qazir óndiris alańynda 130-ǵa jýyq adam kondıterlik ónimderdiń 80-ge jýyq sertıfıkattalǵan túrlerin shyǵarýmen aınalysady. Taǵamdardyń sapasy men quramy eki zerthanalyq tekseristen ótkizilip, barlyq sanıtarlyq normalar qatań saqtalady. Sosyn baryp qana Qazaqstanmen qatar Reseıdiń birqatar aımaqtaryna jóneltiledi. Ujymda kásibine ysylǵan, eńbekqor jandar kóp. Isti jandandyrý úshin bankterden talaı márte nesıe alýǵa táýekel ettim. Tájirıbemnen kásiporyn sehtaryn udaıy jańartyp otyrýdyń jóni bólek ekenin uqtym. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha 20 mıllıon teńge nesıe alynyp, osy zamanǵy ıtalıandyq jabdyqtar ornatyldy. Munyń ózi qosymsha 60 jumys ornyn ashýdy qamtamasyz etti. Sondyqtan «kóz – qorqaq, qol – batyr» demekshi, alǵa qoıǵan maqsatqa jetkimiz kelse, tartynshaqtaýdyń, irkilýdiń esh reti joq. Ekinshiden, tehnolog sekildi mamandarǵa dilgirmiz. Biz sekildi áriptes kásiporyndardyń sura­nysyn oblystaǵy bir ǵana oqý orny óteı almasy anyq. Sol sebepti aldaǵy ýaqytta respýblıkalyq múddeli vedomstvolar jas kondıterler daıyndaý jaıyna nazar aýdarǵany durys bolar edi. Úshinshiden, avtorlyq quqyq máselesi de alańdatady. Is júzin­de durys qorǵalmaıdy. Biz­diń sertıfıkattalǵan zańdy ónimderimizdiń quramyn ózgertip, naryqtyq baǵasyn tómendetip, bedelimizge nuqsan keltirip jatatyn jaıttar joq emes. Osyndaı ádiletsizdik básekelestikke tos­qaýyl qoımaı bolmaıdy. Tuty­nýshylardy ónimdi kimniń shy­ǵarǵany bolmasa taýarlyq belgisi emes, aldymen qoljetimdi baǵasy qyzyqtyrary anyq. Tipti, kóterme baǵamen satyp alyp, bizdiń atymyzdan qujattardy paıdalanyp ketken oqıǵalar da kezdesken. Osyndaı irili-usaqty ishki kemshilikter óz sheshimin tapsa, sheteldikter suranymyna saı ónimder men taýarlar óndirýge tolyq qaýqarymyz jetedi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy. Sýretti túsirgen Talǵat TÁNIBAEV.