Bilim men ǵylym – álemdi ózgerte alatyn eń basty kúsh

Jańa ult bolmysynyń kórsetkishi

– Bul – shyn máninde óte mańyzdy jıyn, jahandyq bilim men ǵylymnyń damýy týraly asa qundy oı-pikirler aıtylatyn, boljamdar jasalatyn biregeı alań. Osyǵan oraı kesheden beri álemdegi jetekshi joǵary oqý oryndarynyń basshylary jáne ókilderi Astanada bas qosyp, pikir almasyp jatyr. Halyqaralyq deńgeıdegi ǵalymdar men sarapshylar elordamyzda mańyz­dy máselelerdi talqylaýda. Búgin de akademııalyq bilim álemindegi bedeldi joǵary oqý oryndarynyń jetekshileri tereń maǵynaly oılaryn ortaǵa saldy. Barshańyzǵa shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń pikirinshe, bilim men ǵylym – álemdi ózgerte alatyn eń bas­ty kúsh, al ýnıversıtet – ozyq oılar men jańa ıdeıalardyń ordasy, ǵylymı izdenis ortasy.

– Qazir adamzat túbegeıli ózgerister dáýirine qadam basqan kezde bilim ordalary zaman talabyna saı ozyq bolýǵa tıis. Onsyz eshqandaı damý da, órkendeý de bolmaıtyny anyq. Qazaqstan bilim-ǵylym júıesin damytýǵa aıryqsha mán berip otyr. 2019 jyldan beri osy salaǵa bólinetin qarjy úsh ese ulǵaıdy. Elimizde joǵary oqý oryndarynyń derbestigi artyp keledi, zertteý ýnı­versıtetteri kóbeıýde. «Ǵylym jáne tehnologııalyq saıasat týraly» jańa zań qabyldandy. Prezıdent janynan Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńes quryldy. Memleket ǵalymdarǵa, ásirese, jas zertteýshilerge barynsha qoldaý kórsetýde. Joǵary bilimniń barsha azamatqa birdeı qoljetimdi bolýy – óte mańyzdy mindet, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent óskeleń urpaqqa memleket tarapynan jasalyp jatqan qamqorlyqqa toqtaldy.

– Elimizde 2024 jyldan bastap «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr. Soǵan sáıkes Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzy balalardyń esepshotyna salynady, ıaǵnı Qazaqstandaǵy ár bala 18 jasqa deıin Ulttyq qordan qarjy alyp turady. Atalǵan qarajatty merziminen buryn qoldanýǵa bolmaıdy. Balalar kámelet jasqa tolǵannan keıin jınaqtalǵan qarjyny baspana nemese bilim alýǵa jumsaı alady. Sonymen qatar bes jastan asqan balalarǵa ar­nal­ǵan «Keleshek» biryńǵaı jınaqtaý júıesi iske qosyldy. Bul júıede ata-ana­lardyń erikti salymy, memleket ta­ra­pynan bólinetin bastapqy bilim berý kapıtaly, jyl saıynǵy memlekettik syıaqy jáne ınvestısııalyq tabys jınaqtalady. Jobalardyń negizgi maqsaty – bir, bul – jas urpaqtyń sapaly bilim alýyna jaǵdaı jasaý. Budan bólek, jastarǵa paıyzsyz bilim nesıe­leri jáne túrli granttar be­ri­lýde. Joǵary bilim berý salasynyń ınfra­­qurylymy jańǵyrtylyp jatyr, jańa oqý ǵımarattary (kampýstar) boı kóterýde. Aımaqtarda joǵary oqý oryndarynyń janynan stýdentterge arnalǵan jataqhanalar salynýda, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń bedeldi halyqaralyq reıtıngterdegi kórsetkishi jaqsaryp kele jatqanyn aıtty.

– QS halyqaralyq reıtıng agenttiginiń prezıdenti Nýnsıo Kvakvarellı myrza óz baıandamasynda bul máselege keńinen toqtaldy, Qazaqstan ýnıversıtetteriniń qarqyndy damyp kele jatqanyn erekshe atap ótti. Biz ortaq maqsat jolynda kúsh biriktirip, áriptestigimizdi nyǵaıta túsýge múddelimiz, birlesip jumys isteýge qashanda daıynbyz. Sondaı-aq elimizdiń 5 ýnıversıteti Times Higher Education basylymy usynǵan álemdegi úzdik oqý oryndarynyń tizimine qosyldy. Bul da – biz úshin zor jetistik, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev bilim-ǵy­lym salasyna salynǵan ınvestısııa Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵyna qaraı jasalǵan qadam ekenin, aldymyzda ekonomıkany jańǵyrtý, jańa óndiris sektorlaryn qalyptastyrý, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn barlyq salaǵa engizý jáne Qazaqstandy tolyqqandy sıfrlyq memleket retinde damytý maqsattary turǵanyn jetkizdi.

– Qazaqstan tehnologııasy ozyq el bolýǵa nyq qadam basty. Bul – bizdiń jańa ulttyq bolmysymyzdyń asa mańyzdy bóligi dep aıtsaq, qate bolmaıdy. Búgin spıkerler jasandy ıntellektiniń ja­handyq ortaq progresti órge súıreıtin jańa qozǵaýshy kúsh retindegi róline basa mán berdi. Shyn máninde, osy biregeı tehnologııanyń arqasynda adamzat alǵa qaraı qaryshty qadam jasaı alady. 2030 jylǵa qaraı JI álemdik IJО́ kólemin 15 trln dollardan asa ulǵaıtady dep boljanyp otyr. Biraq jasandy ıntellektiniń damýynan eń kóp paıdany qaı el kóredi? Bul – óte qyzyqty saýal. Ony tereń zerdelep, saraptaý qajet. Jaýaby asa qıyn kórinbegenimen, bul másele adamzat keleshegimen tikeleı baılanysty ekenin moıyndaýymyz kerek. Qazaqstanda jasandy ıntellektini damytý jáne basqa salalarmen jan-jaqty ıntegrasııalaý eń joǵary strategııalyq basymdyq sanalady. JI sarapshylary men mamandaryn daıarlaý isine aıryqsha mán berip otyrmyz. Osy maqsatta jyl basynan beri AI Sana baǵdarlamasyn iske qostyq. 540 myńnan asa stýdent oqý kýrsynan ótti. Buǵan qosa jasandy ıntellekt barlyq mektep pen ýnıversıtetke mindetti kýrs retinde engizildi. Elimizde Jasandy ıntellekt ýnıversıtetin ashý úshin daıyndyq jumystary júrgizilip jatyr, – dedi Prezıdent.

Osy oraıda Memleket basshysy qyrkúıek aıynda AQSh-qa jasaǵan sapary kezinde «OpenAI» kompanııasymen mańyzdy ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgenin eske saldy.

– Nátıjesinde, Qazaqstan ChatGPT negizinde bilim berý quraldaryn engizý jónindegi pılottyq jobany júzege asyra bastady. Atalǵan bastamalar arqyly otandyq bilim berý salasynda jasandy ıntellekt áleýetine súıene otyryp, keshendi sıfrlyq transformasııa jasalyp jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent Ortalyq Azııa elderindegi jáne bizdiń aımaqpen kórshiles birqa­tar memlekettegi demografııalyq kórset­kishtiń artýy joǵary bilimdi eksporttaýǵa jáne shetel stýdentterin elimizge tartýǵa eleýli múmkindik beredi dep sanaıdy.

– Qazaqstan jahandyq bilim nary­ǵynyń bir bóligine aınalýdy kózdep otyr. Sondyqtan aldymyzǵa kúrdeli, alaıda asa mańyzdy maqsat qoıdyq. Oǵan jetý úshin álemniń 40 jetekshi ýnıversıtetimen seriktestik ornatylyp, elimizde sheteldik joǵary oqý oryndarynyń 33 fılıa­ly ashyldy. Kóptegen fılıalda oqý aǵylshyn, orys, qytaı tilderinde júrgiziledi. Bul – asa mańyzdy. О́ıtkeni bilim berý salasyndaǵy kóptildilik adamdardyń nemese ýnıversıtetterdiń, tipti tutas memleketterdiń ashyqtyǵy men básekege qabilettiliginiń negizin qalaıdy. Keleshekte de solaı bolmaq. Oǵan esh kúmán joq. Sondyqtan álemdik akademııalyq keńistikke shyǵýǵa sanaly túrde mańyzdy qadam jasadyq. Buǵan qosa barlyq fılıalda qazaq tili men Qazaqstan tarıhy mindetti pán retinde oqytylady. Bul sheteldik stýdentter­diń mádenıetimiz ben mentalıteti­miz­di tereń túsinýine kómektesedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, qazirgi kezde elimizdiń joǵary oqý oryndarynda 31 myńnan asa shetel stýdenti bilim alady. Bul – qazirgi sátte Qazaqstan úshin rekordtyq kórsetkish. 2029 jylǵa qaraı atalǵan mejeni 100 myńǵa deıin jetkizý kózdelip otyr. Ol úshin vıza rejimi ońtaılandyrylyp, sheteldikterdiń alańsyz bilim alýyna barynsha qolaıly jaǵdaı jasalady. Úzdik túlekterdiń Qazaqstanda turaqtap qalýyna múmkindik beretin jumyspen qamtý baǵdarlamasy iske qosylady.

– Shetel ýnıversıtetteriniń fılıa­lyn ashý ınjenerlik jáne IT bilimdi damytý maqsatymyzǵa tolyq saı keledi. Qazaqstanda qoldanbaly ınjenerııanyń biregeı ınstıtýty sanalatyn úsh Lý Ban sheberhanasy ashyldy. Bul Qytaı úkimetiniń bastamasy ekeni barshańyzǵa málim. Pen Dýan myrza baıandamasynda qytaı mamandarynyń elimizge erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn ári Qazaqstandaǵy adam áleýetiniń joǵary ekenin atap ótti. Biz úshin ıadrolyq energetıka salasyna maman daıarlaý da erekshe mánge ıe. MIFI rektory Vladımır Igorevıch Shevchenko osy mańyzdy iske belsendi atsalysýǵa nıet bildirdi. Sizben birge jumys isteımiz. Mindetimiz – bilim men ǵylymdy ekonomıkanyń naqty sektorymen tikeleı baılanys­tyrý. Bul baǵytta sátti mysaldar bar. Erbol Maratuly Isaqaev baıandaǵandaı, Qozybaev ýnıversıteti men Arızona ýnıversıtetiniń seriktestigi nátıjesinde kúkirtti ınnovasııalyq polımerge aınaldyratyn ozyq tehnologııa ázirlendi. Bul – óte qajet joba. Sebebi elimizde kúkirttiń qory mol. Atalǵan joba hımııa ónerkásibiniń damýyna tyń serpin beredi, eń bastysy, ekologııalyq túıtkilderdiń sheshilýine túrtki bolady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent elimizdegi joǵary bilim men ýnıversıtettegi ǵylymı izdenisterge bıznes te belsendi úles qosa bastaǵanyn málimdedi.

– Máselen, kompanııalarymyzdyń biri Taraz qalasynda Mendeleev atyndaǵy Reseı hımııa-tehnologııa ýnıversıte­tiniń fılıalyn ashýǵa qarjy bóldi. Taǵy bir kompanııa sheteldik joǵary oqý ornymen seriktestik aıasynda taý-ken salasyna mamandanǵan ýnıversıtet ash­paq. Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýty (MGIMO) Astana fılıalynyń qyzmetine zor úmit artamyz. Tanymal joǵary oqý ornyna arnap bólek ǵımarat salynady. Keıingi jyldary Qazaqstannyń iri bıznes ókilderi joǵary bilim men ǵylymǵa kóbirek qoldaý kórsete bastady. Zertteýshiler men óndiris oshaqtarynyń yqpaldastyq júıesi qalyptasyp keledi. Jetekshi joǵary oqý oryndary men ǵylymı ortalyqtarda tehnologııalyq transfer keńselerin qurý osy baǵyttaǵy perspektıvti qadam bolar edi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstan óz ýnıversıtetterin aldaǵy ýaqytta da jan-jaqty damytady.

– Myqty ýnıversıtetter – keleshektiń fabrıkasy. Bul jerde ıdeıalar týyp, kedergiler eńseriledi. Ádil ári úılesimdi álemniń alǵysharttary qalyptasady. Joǵary oqý oryndary halyqtar ara­syndaǵy senim men yntymaqty kúsheı­tip, dıplomatııa qundylyqtaryn dárip­teıdi. Ýnıversıtette qalyptasatyn stýdentter baýyrlastyǵy, zertteýshiler qoǵamdastyǵy jáne akademııalyq serik­testik tek ǵylym-bilim salasynda emes, ekonomıka men qoǵamdyq ómirdegi, tipti saıasattaǵy ózgeristerge qozǵaý salady. Ultymyzdyń birtýar perzenti, áıgili akademık Qanysh Sátbaevtyń «Ǵalym barlyq ómirin halyq úshin, adamzat úshin sarp etedi» degen sózi bar. Shyn máninde, ǵylymnyń eń basty mıssııasy – adamzat ıgiligine qyzmet etý. Ǵylym álemindegi jetistikter barsha eldiń áleýetin arttyra túsýi kerek dep sanaımyn. Sebebi ǵylym-bilim – bólisken saıyn molaıa túsetin ári sheksiz múmkindikterge jol ashatyn qýatty qural. Bul saladaǵy yqpaldastyq Qazaqstandaǵy bilim-ǵylym júıesiniń órisin keńeıtip, akademııalyq dıplomatııany órkendetýge zor yqpal etedi dep senemin, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent elimizde daryndy, qabi­letti, oıy ushqyr azamattar óte kóp ekenine toqtalyp, halqymyzdyń jasam­pazdyq rýhyna senetinin jetkizdi.

– Bárimiz bir el bolyp qolǵa alǵan reformalar – jurtymyzdyń jarqyn bolashaǵyna aparatyn dańǵyl jol. Sondyqtan biz aldaǵy ýaqytta da bilim men ǵylymǵa arqa súıep, Ádiletti, Taza, Qaýipsiz jáne Kúshti Qazaqstandy qurý isin jalǵastyra beremiz. Osy mańyzdy mıssııany oryndaýǵa strategııalyq seriktesterimiz, bilim jáne ǵylym ordalary erekshe úles qosyp jatqanyn atap ótkim keledi. Sebebi sizder elimizdiń basty baılyǵy – azamattarymyzdyń ǵylymı kókjıegin keńeıtýge, olardyń áleýetin arttyrýǵa is júzinde atsalysyp jatsyzdar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Halyqaralyq áriptestik – damýdyń jańa belesi

Forýmǵa sheteldik seriktes oqý oryn­darynyń basshylary, halyqaralyq akkredıtteý jáne reıtıng agenttikteriniń, dıplomatııalyq korpýstyń ókilderi qatysty.

Jıynda elimizdiń Joǵary bilim jáne ǵylym mınıstri Saıasat Nurbek, «Quacquarelli Symonds» (QS) kom­panııasynyń prezı­denti Nýnsıo Kvakvarellı, Máskeý memlekettik ha­lyq­aralyq qatynastar ınstıtýtynyń (MGIMO) rektory Anatolıı Torkýnov, Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıtetiniń prezıdenti Pen Dýan, Cardiff University prezıdenti Vendı Larner, Woosong bilim berý qory qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy Kım Song Kıong, Máskeý ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversıtetiniń rektory Vladımır Shevchenko, Minerva University prezıdenti Ben Nelson, Baký memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Elchın Babaev, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń rektory Erbol Isaqaev sóz sóıledi.

Aldymen Saıasat Nurbek álemdik bilim berý ekojúıesiniń tereń transformasııasy turaqty ári strategııalyq sheshimder qabyldaýdy talap etetinin, osy syn-qaterlerge jaýap retinde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi ulttyq joǵary bilim júıesin damytý­ǵa jáne onyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan naqty sharalar keshenin iske asyryp jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Prezıdenttiń strategııalyq kózqarasynyń arqasynda Qazaqstanda sheteldik 40 jetekshi joǵary oqý ornynyń fılıaldary ashyldy. Olardyń qatarynda 9 re­seı­lik, 6 qytaılyq (sonyń ishinde 3 Lý Ban sheberhanasy), 7 amerıkalyq, 8 brı­tan­dyq ýnıversıtet bar (onyń ishinde Russell Group tobynyń 3 ýnıversıteti jáne Ulybrıtanııanyń barlyq tórt aımaǵynyń JOO-lary). Sonymen qatar fransýz, ıtalıan, nemis, polıak, túrik jáne koreı ýnıversıtetteriniń de fılıaldary jumys isteıdi. Osy kezdesýge alǵash ret óz elinen tys jerde fılıal ashqan, 150 jyldyq tarıhy bar ýnıversıtetterdiń ókilderi qatysty. Sondaı-aq forýmǵa álemniń jetekshi ýnıversıtetteri men bilim jáne ǵylym uıymdarynan kelgen 60-tan asa sheteldik seriktester keldi.

Odan soń sóz alǵan Nýnsıo Kvak­va­rellı Qazaqstan joǵary oqý oryn­darynyń «QS» halyqaralyq reıtıngindegi úlesi artyp kele jatqanyn, jalpy bilim berý salasynyń ınternasıonaldanýy men ǵylymı básekege qabilettiliktiń turaqty ósimin atap ótti. Bul rette «QS» kompanııasy bizdiń elmen birlesip, bolashaq mamandyqtardyń boljamdy modelin ázirleý jáne bilim men ın­novasııaǵa negizdelgen ekonomıkany damytý baǵytynda yntymaqtastyq ornatýdy josparlap otyr.

О́z kezeginde Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýtynyń (MGIMO) rektory Anatolıı Torkýnov Qazaqstannyń zamanaýı joǵary bilim berý júıesin qalyptastyrý jáne halyqaralyq seriktestikti keńeıtý baǵytyndaǵy tabandy ilgerileýin atap ótti. Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta elde Reseıdiń 9 joǵary oqý ornynyń fılıaly tabysty jumys istep keledi. Onda shamamen 4 myń stýdent bilim alyp jatyr, olardyń myńnan astamy – memlekettik grant ıegerleri. Sonymen qatar Qazaqstan Reseı aýmaǵynda óz ýnıversıtetiniń fılıalyn ashqan alǵashqy memleket atandy. Bul – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń Omby qala­syn­­daǵy fılıaly. Onyń ashylýyna Qazaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev tikeleı qatysty. Búginde 60 myńǵa jýyq qa­zaqstandyq stýdent Reseıde bilim alýda.

Sonymen qatar Astana halyqaralyq ýnıversıteti bazasynda Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıteti fılıalynyń ashylǵan edi. Osy oqý ornynyń prezıdenti Pen Dýan óz sózinde bul jobanyń straterııalyq mańyzy zor ekenin aıtty.

– Biz 2024 jyly Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıtetiniń fılıaly Astana halyqaralyq ýnıversıteti ne­gizinde ashylǵanyn zor maqtanyshpen atap ótemiz. Bul – Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy bilim berý ortalyǵy, onda qazaqstandyq stýdentter óz elinen shyqpaı-aq Pekın ýnıversıtetiniń joǵary bilim standarttaryna saı bilim ala alady. Qazaqstan Úkimeti osy fılıal­da oqýǵa 80 grant bóldi, – dedi ol.

Al Cardiff University prezıdenti Vendı Larner ózi basqaratyn ýnıversıtet Russell Group bedeldi ýnıversıtetter qaýymdastyǵynan Qazaqstanda kampýs ashqan alǵashqy joǵary oqý orny ekenin aıtty. Jańa Cardiff University Kazakhstan kampýsy jasandy ıntellekt, bıotehnologııa jáne medısına salalary boıyn­sha mamandar daıarlaýǵa baǵyttalǵan. Bul joba Qazaqstannyń aımaqtyq bilim berý ortalyǵyn qalyptastyrý jáne bilim men ǵylymnyń bilimge negizdelgen ekonomıkadaǵy rólin kúsheıtý jónindegi strategııasymen tolyq úndesedi. Kampýs Qazaqstanda zamanaýı halyqaralyq ýnıversıtet ortasyna aınalady. Munda oqý korpýstary, zerthanalar, stýdent­tik jataqhanalar jáne jaıly bilim keńis­tikteri salynady. Osy oraıda Vendı Larner maqsat qazaqstandyq jastardyń álemdik deńgeıdegi bilimdi óz elinde, otbasynan jyraqtamaı-aq alýyna múmkindik jasaý ekenin málimdedi.

Woosong bilim berý qory qamqorshy­lyq keńesiniń tóraǵasy Kım Song Kıong atap ótkendeı, Qazaqstan joǵary bilim men sıfrlyq tehnologııalardy damytýda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizip jatyr. Túrkistan qalasynda Woosong University fılıalynyń ashylýy – eldiń adam kapıtalyna ınvestısııa salyp, bolashaq mamandar býynyn qalyptastyryp otyrǵanynyń aıqyn dáleli. Bul rette ol Qazaqstan Pre­zıdentine aımaqtyq jobalaryna kór­setken senimi men qoldaýy úshin shynaıy alǵysyn bildirdi. Woosong University Kazakhstan jobasy – eldiń bilim saıasaty­nyń jańa deńgeıin kórsetetin bastama. Bul praktıkalyq bilimge basymdyq berýge, jahandyq ıntegrasııaǵa jáne sıfrlyq ekonomıkanyń talaptaryna saı básekege qabiletti mamandar daıarlaýǵa baǵyttalǵan.

Odan soń Máskeý ulttyq ıadrolyq zertteý ýnıversıtetiniń (MIFI) rektory Vladımır Shevchenko sóz sóılep, Qazaqstan ıadrolyq salada senimdi túrde jetekshi oıynshylardyń birine aınalyp kele jatqanyn, elimiz ýran óndirý boıynsha álemde birinshi, al onyń qory jóninen ekinshi orynda turǵanyn atap ótti. 2022 jyldan bastap Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti bazasynda Qazaqstan Prezıdentiniń tapsyrmasymen ashylǵan MIFI fılıaly jumys istep keledi. Munda ıadrolyq energetıka, radıasııalyq qaýipsizdik jáne qoldanbaly fızıka baǵyttary boıynsha mamandar daıarlanady. Sabaqtardy MIFI-diń 23 oqytýshysy júrgizedi, al stýdentter atom ónerkásibi kásiporyndarynda óndiristik tájirıbeden ótip, Máskeýde taǵylymdamadan ótedi. Qazirde fılıalda 125 stýdent pen 39 magıstrant bilim alyp jatyr.

Sondaı-aq Minerva University prezıdenti Ben Nelson aıtýynsha, Qazaqstannyń jasandy ıntellekt ýnıversıtetin qurý bastamasy – eldiń strategııalyq ári progressıvti kózqarasynyń aıqyn kórinisi. Bul joba Qazaqstandy jasandy ıntellekt salasyndaǵy bilim berý kóshbasshy­larynyń qataryna shyǵarýǵa qabiletti. Ol bolashaq JI ýnıversıteti jasandy ıntellektini tek oqytý nysany retinde emes, bilim berý úderisiniń ózegine aınaldyrýy qajet ekenin, ıaǵnı ol stýdentterdiń oqý traektorııasyn jekelendirýge, derekterdi taldaýǵa, synı jáne kreatıvti oılaý qabiletterin damytýǵa múmkindik beretinin atap ótti.

Baký memlekettik ýnıversıtetiniń rektory Elchın Babaevtyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa men Kaspıı aımaǵyndaǵy mańyzdy óńirlik úderister ortaq ilgerileý úshin jańa múmkindikter ashyp otyr. Ázerbaıjan men Qazaqstan – Shyǵys pen Batysty baılanystyratyn elder retinde – ǵylymı dıplomatııa men akademııalyq yntymaqtastyq arqyly osy transformasııany basqarýǵa tolyq áleýetke ıe. Baký memlekettik ýnıversıteti men Qazaqstannyń jetekshi joǵary oqý oryndary – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Q.Sátbaev ýnıversıteti, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı ýnıversıteti, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıteti jáne Atyraý memlekettik ýnı­ver­sıteti arasyndaǵy yntymaqtas­tyq tu­raqty túrde nyǵaıyp, keńeıip keledi.

Sonymen qatar M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetiniń rektory Erbol Isaqaev atap ótkendeı, Memleket basshysynyń bastamasymen júzege asqan Arızona ýnıversıtetimen seriktestik eldegi ǵylym men bilim damýy­nyń jańa kezeńin ashty. Búginde birlesken baǵdarlamalar boıynsha 1 200-den asa stýdent oqýda, al jalpy kontıngent 6,5 myń adamǵa jetti. Stýdentterdiń geografııasy Qazaqstannyń barlyq óńirin jáne birneshe sheteldik eldi qamtıdy. Úsh jyl ishinde yntymaqtastyq akademııalyq baǵyttan ǵylymı seriktestik deńgeıine kóterildi. Arızona ýnıversıteti men «QazMunaıGaz» AQ-pen birlesip kúkirtti ekologııalyq taza materıaldar men tyńaıt­qyshtarǵa qaıta óńdeý jónindegi joba júzege asyp jatyr. Bul Qazaqstanda hımııa ónerkásibiniń jańa salasyn qurýǵa múmkindik beredi.