Keshen qurylysyna 254 gektar jer telimi bólingen. Jobanyń úsh aksıoneri bar. Onyń biri – «QazMunaıGaz» UK» AQ 40% úleske ıelik etedi. Al «Sinopec Overseas Investment Holding» kompanııasy men «Sıbýr Holdıng» JAQ-tyń úlesi – 30%. Alaıda jobany iske asyrý «Sılleno» kompanııasyna júktelip otyr.
Kompanııanyń bas dırektory Muhtar Avýtbaevtyń aıtýynsha, keshen aksıonerlerdiń qarjysy men halyqaralyq bankterden alynǵan nesıeler esebinen qarjylandyrylady. Keshende polıetılenniń joǵary suranysqa ıe ári ámbebap eki túrin shyǵarý kózdelgen. Mundaı sheshim jahandyq úrdister men elimizdegi ımport kólemi, sondaı-aq naryqtaǵy suranysty zertteı otyryp qabyldanǵany anyq.
Sala mamandarynyń pikirinshe, keıingi jyldary tyǵyzdyǵy tómen syzyqtyq polıetılenniń mańyzy artyp tur. Sapaly ári ekonomıkalyq turǵydan tıimdi plenkalar, orama qaptamalar, qubyr jabyndary men kabel oqshaýlaǵyshyn shyǵarýǵa keńinen qoldanylady.
Atalǵan polıetılenniń birneshe ereksheligi bar. Birinshiden, mundaı materıal beriktigimen, ekinshiden, ıkemdiligimen, úshinshiden, energııany únemdeıtinimen erekshelenedi. Tórtinshiden, ıilgish ári sý sińirmeıtin qasıeti bar. Besinshiden, tyǵyz qurylymynyń arqasynda
LLDPE mehanıkalyq júktemelerge, joǵary soqqy men jyrtylyp ketýge tótep beredi. Bul ony qaptama, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, avtokólik ónerkásibi úshin taptyrmas shıkizat etedi.
Keshende bastapqyda polıetılenniń eki túrin shyǵaryp, keıin ónimniń keń assortımentin 22 markaǵa jetkizý josparlanyp otyr. Mundaı ónimderdiń 40%-y premıým-klass sanatyna jatady. Demek ónim sapasy joǵary bolady. Buǵan «Axens» (Fransııa), «Univation Technologies», «Chevron Phillips Chemical» (AQSh) sekildi munaı-hımııa salasyndaǵy álemdik kóshbasshy kompanııalarmen jasalǵan lısenzııalyq kelisimder nátıjesinde qol jetkizildi.
«Jańa jobany iske asyrý elimizdiń ishki jalpy óniminiń kórsetkishin 1,2%-ǵa ulǵaıtýǵa jol ashady. Polıetılen kesheni 2029 jyly iske qosylýǵa tıis. Sol kezde ımporttalatyn polıetılen kólemin otandyq ónimmen almastyrýǵa, onyń eksportyn qosylǵan quny joǵary ónimmen ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Joba el ekonomıkasyna mýltıplıkatıvtik oń áserin tıgizedi. Elimizdegi uqsas salalar men túpkilikti ónim shyǵaratyn jańa óndiristerdi damytýǵa yqpal etedi. О́ıtkeni polıetılen – álemdegi eń kóp suranysqa ıe plastık. Bul ónim ekonomıkanyń barlyq salasynda qoldanylady», deıdi M.Avýtbaev.
Bas dırektordyń málimetine súıensek, polıetılen kesheniniń qýaty – jylyna 1 mln 250 myń tonna. Jobaǵa salynǵan ınvestısııalyq qarjynyń kólemi 3,2 trln teńgeni quraıdy.
«Qazaqstannyń óńdeý ónerkásibindegi eń iri ınvestısııalyq joba aıasynda shyǵarylatyn polıetılen – qosylǵan quny joǵary ónim. Ony shyǵarý úshin «Teńiz» ken ornynan qurǵaq gazdyń etan, propan sekildi maıly fraksııalaryn qoldaný josparlanyp otyr. Atalǵan kenish aýmaǵynda salynyp jatqan gaz-separasııalyq keshennen magıstraldy qubyr arqyly 1,6 mln tonna etan, 270 myń tonna propan jetkiziledi», deıdi M.Avýtbaev.
«Sılleno» kompanııasynyń qurylys jónindegi dırektory Áset Nógerbekovtiń deregine qaraǵanda, keshen qurylysy qarqyn alǵan kezde jumys isteıtinder sany 8 myń adamǵa jetedi. Keshen iske qosylǵan kezde 850 adam turaqty jumyspen qamtylady.
Qazir keshen alańyndaǵy qurylys jumysyna 775 adam men 170 tehnıka tartylypty. Birinshi negizgi qondyrǵy – pırolız qurylysy jalǵasyp jatyr. Jobalaý, satyp alý men qurylys kezeńderin qosa alǵanda, pırolız qondyrǵysyndaǵy jalpy jumys kóleminiń 30%-dan astamy oryndalypty. Al pırolız qondyrǵysynyń alańynda qada qaǵý, irgetas quıý jumystary qolǵa alyndy. Osy kezge deıin 17 962 qadanyń 10 200-i qaǵylypty. Qadalar Atyraý, Aqtóbe, Oral jáne Almatydan jetkiziledi. Jyl sońyna deıin josparlanǵan 10 000 tekshe metr betondaý jumystarynyń 5 300 tekshe metri oryndalypty.
«Polımerleý qondyrǵysyn salý úshin jer jumystary bastaldy. Bul – polıetılen óndirýge arnalǵan ekinshi negizgi qondyrǵy. Onyń qurylysyn júrgizý úshin «Tecnimont S.p.A.» (Italııa) jáne «SINOPEC Shanghai Engineering Co.» (QHR) kompanııalary birikken konsorsıým quryldy», deıdi M.Avýtbaev.
Qurylys jumystaryn atqaratyn qosalqy merdigerler qatarynda jergilikti 10 kompanııa bar. Sonyń biri – «AtyraýNefteMash» JShS. Bul kompanııa pırolız qondyrǵysyna arnalǵan taǵy bir mańyzdy element – sý daıyndaý júıesinde erigen gazdardy joıýǵa arnalǵan deaerator jabdyǵyn daıyndaıdy. Osy maqsatta «Tecnicas Reunidas» jáne «Sinopec Engineering Incorporation» konsorsıýmy «AtyraýMunaıMash» JShS-men yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy.
Soǵan sáıkes atalǵan seriktestik polıetılen óndirisine qajetti birneshe jabdyqty daıyndap jatyr. Onyń ishinde pırolız qondyrǵysynyń quramynda kiretin eki iri jabdyq bar. Biri – sýytý baǵany. Onyń salmaǵy 700, bıiktigi 51 metrge jetedi. Al ekinshisi etılendi bólý baǵany aldyńǵysynan eki esege aýyr. Naqtylaı aıtqanda, atalǵan baǵannyń salmaǵy 1 470 tonna bolsa, bıiktigi – 101 metr. Jaqynda jergilikti kompanııa taǵy bir tapsyrysty oryndaýǵa kiristi. Bul – pırolız qondyrǵysy úshin sý daıyndaý júıesinde erigen gazdardy joıýǵa arnalǵan deaerator jabdyǵy.
«Sılleno» kompanııasy jergilikti mamandarǵa basa nazar aýdaryp otyr. Qazir kompanııa qyzmetkerleriniń shamamen 90%-yn el azamattary quraıdy. Olardyń jartysyna jýyǵy Atyraý oblysynan jumysqa alynypty.
«Aldaǵy tórt jylda Qazaqstannan 140 jas mamandy Ispanııada ınjenerııa salasyna oqytýdy josparladyq. 35 jas ınjener «Tecnicas Reunidas» kompanııasynyń Madrıd qalasyndaǵy bas keńsesinde oqý baǵdarlamasynyń tájirıbelik kezeńin bastady. «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasymen birlese júzege asyrylyp jatqan baǵdarlama ınjınırıng jáne jobalardy basqarý salasynda otandyq mamandardy daıarlaýǵa baǵyttalyp otyr», dep habarlady kompanııanyń baspasóz qyzmeti.
Baǵdarlamanyń alǵashqy teorııalyq kezeńinde jobalyq ınjınırıng negizderin qamtýǵa arnalyp otyr. Al ekinshi kezeńde qazaqstandyq mamandar Ispanııada kompanııanyń salalyq departamentterinde tájirıbeden ótedi. Jyl sońyna deıin qatysýshylar alǵan bilimin tájirıbede qoldanyp, iri ónerkásiptik jobalardy iske asyrýdyń zamanaýı ádisterin meńgeredi.
Birinshi toptaǵy ınjenerlerdiń jartysyn atyraýlyq joǵary oqý oryndarynyń túlekteri qurap otyr. Onyń ishinde Safı О́tebaev atyndaǵy Atyraý munaı jáne gaz ýnıversıteti men APEC PetroTechnic joǵary kolledjiniń túlekterine qosa, Qazaq-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti (Almaty), Nazarbayev University (Astana), Satbayev University (Almaty) jáne Yessenov University (Aqtaý) stýdentteri bar. Olardyń hımııalyq, qurylys, ekologııalyq, mehanıkalyq, aeroǵaryshtyq ınjenerııa, sondaı-aq úderisterdi avtomattandyrý, basqarý sııaqty baǵyttar boıynsha ınjenerlik bilimi bar.
Bul elimizdegi mamandarǵa qandaı artyqshylyq beredi? Birinshiden, tájirıbelik kezeń jergilikti mamandarǵa kásibı quzyretin arttyrýǵa, halyqaralyq tájirıbe alýǵa, iri jobalarǵa qatysýǵa daıyndalýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, baǵdarlama aıaqtalǵan soń úzdik túlekter «Sılleno» jobasyna – Atyraý oblysynda salynyp jatqan polıetılen zaýytynyń qurylysy jobasyna nemese «Tecnicas Reunidas» kompanııasynyń álemdik jobalaryna qosyla alady.
Atyraý oblysy
