Uly Abaıdyń «Tolyq adam» uǵymy ult rýhanııatyndaǵy eń asyl ólshemniń biri. Hakimniń adamnyń úsh qasıeti: «Ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek» degeni tegin emes. Osy úsh qasıetti boıyna darytyp, týǵan eliniń damýyna barlyq sanaly ǵumyryn arnaǵan tulǵalar bolady. Sonyń biri – Múshtaı Batyrbekuly.
Ǵalym Almaty qalasynda ómirge kelgen. Ákesi erte dúnıeden ozyp, anasynyń tárbıesin alady. Balalyq shaǵy Alataý etegindegi ásem shaharda ótti.
Jasynan elgezek, eńbekqor bolyp ósken bozbala 1943 jyly óz erkimen áskerge alynyp, surapyl soǵysty bastan ótkerdi. Maıdan dalasynda qyraǵy barlaýshylyǵymen kózge tústi. Odan keıin áskerı ýchılıshede oqydy. Kremldi kúzetti. Áskerde 1950 jylǵa deıin qyzmet etti. Soǵystaǵy kórsetken erligi úshin «Qyzyl Juldyz», «Otan soǵysy» ordenimen, birneshe medalmen marapattalǵan. Jeńistiń 60 jyldyǵynda Máskeýdegi áskerı sherýge Almatydan qatysqan tórt maıdangerdiń biri boldy.
Áskerdegi qyzmeti aıaqtalǵannan keıin týǵan eline oralyp, sol kezdegi Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh fakýltetine oqýǵa tústi. Ony támamdaǵan soń Qazaq taý-ken metallýrgııa ınstıtýtyna (búgingi Q.I.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ) jumysqa qabyldandy. Munda qatardaǵy assıstentten oqý ornynyń prorektoryna deıingi qyzmet jolynan ótti. Múshtaı Batyrbekuly taban aýdarmaı osy oqý ornynda qyzmet etip, alpys jylǵa jýyq ómirin ǵylym men bilimge arnady. Tarıh ǵylymynan kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Professor dárejesin aldy. Halyqaralyq aqparattandyrý akademıgi atandy. Ǵalym ǵylym jolynda osyndaı birtalaı jetistikke qol jetkizdi.
Múshtaı Batyrbekuly eshqashan bir salamen shektelgen emes. Ásirese onyń otandyq joǵary bilim qurylymyn jetildirýdegi eńbegi aıryqsha. Oqý-tárbıe jumysyn jańasha júıeledi. Elimizdiń segiz aımaǵynan joǵary oqý ornynyń ashylýyna tikeleı muryndyq boldy. Bir sózben aıtqanda, joǵary bilim salasyn damytýǵa zor úles qosty. Onyń jańashyldyǵy, izdenimpazdyǵy, uıymdastyrýshylyq talanty osy kezde jarqyrap kórindi.
Shyn máninde, ol – ustanymy berik, ádil, talapshyl ustaz boldy. Stýdentter men jas mamandardy jaýapkershilikke baýlyp, olarǵa bilimmen birge rýhanı tárbıe berdi. Búginde ǵalymnyń shákirtteri bir qaýym elge aınalǵan. Olardyń arasynda elimizge tanymal ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri, joǵary oqý ornynyń basshylary bar.
Bir jaǵynan, Múshtaı aǵanyń qalamy qaramdy, oıy ushqyr edi. О́miriniń sońyna deıin tynymsyz eńbek etti. Qalamyn qolynan tastaǵan joq. Kózi tirisinde 18 kitap pen 320-dan astam ǵylym maqalasy jarııalanǵan. Táýelsizdik alǵan jyldary 9 jınaǵy jaryq kórdi. Sonyń ishinde «Gýbernator qadirlegen qazaq» atty kitabyn bólek ataýǵa bolady. Munda avtor óziniń babasy – áıgili baǵban Medeý Pusyrmanov týraly jazyp, búginde umytylyp bara jatqan tarıhı tulǵanyń esimin qaıta jańǵyrtty. Qazirgi Almatydaǵy ataqty «Medeý» muz aıdyny ǵalymnyń týǵan atasynyń esimine qoıylǵan.
Ǵalymnyń ómirinde asyl jary Kúmisaı Jaqsyǵalıevanyń orny erekshe. Ol joǵary bilimdi kitaphanashy edi. Otyz jyldan astam qazirgi Q.Sátbaev ýnıversıtetinde qyzmet atqardy. Ekeýi tatý-tátti tirshilik keship, úsh bala tárbıeledi. Olardan nemere súıdi. Búginde Múshtaı aǵa men Kúmisaı apanyń shańyraǵynan izgilik pen bilim nury shashyp turady.
Sóz basynda uly Abaıdyń «Tolyq adam» uǵymyn bekerge alǵan joqpyz. Múshtaı Batyrbekuly hakimniń osy uǵymyna tolyq sııady. Ol – soǵysta batyr, ǵylymda jańashyl, tárbıede qamqor, uıymdastyrýda kóregen, otbasynda úlgili áke boldy. Onyń esimi Q.Sátbaev ýnıversıtetiniń tarıhynda altyn árippen jazyldy. Kózi tirisinde Mańǵystaý, Atyraý, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy ýnıversıtetterdiń qurmetti professory atandy. Bilim salasyndaǵy eńbegi úshin «Qurmet belgisi» ordenimen, «Qazaq KSR Joǵary mektebiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri» jáne «Ybyraı Altynsarın» tósbelgisimen marapattaldy.
Almaty qalasy ákimdiginiń sheshimimen Múshtaı Batyrbekulynyń 100 jyldyq mereıtoıyna oraı ǵalymnyń Panfılov kóshesindegi turǵan úıine eskertkish taqta ornatylady. Bul – aıtýly tulǵaǵa úlken qurmet dep bilemiz.
Marjan NURPEIISOVA,
tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor
