Mádenıet • 05 Qarasha, 2025

Qýyrshaq jáne qundylyq

50 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Qyryq jyldyq tarıhy bar Serke Qojamqulov atyndaǵy Ulytaý oblystyq qýyrshaq teatry Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Astanadaǵy M.Gorkıı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq orys drama teatrynyń bas rejısseri Bekpýlat Parmanovtyń sahnalaýymen «Muńlyq – Zarlyq» ertegisin balalarǵa tartý etti.

Qýyrshaq jáne qundylyq

Rejısser kóneden kele jatqan «Muńlyq-Zar­lyq» epostyq jyryn jas kórermenge halyq ertegisi formatynda usyndy. Ertegishi sandyqtan kitapty alyp: «Bul ertegi kún men nur degen maǵyna bildiredi. On san noǵaı ishinde Shanshar atty han bolypty, qansha áıel alsa da bir perzentke zar bolypty...» dep bastap, «O, Qudaı men qartaıdym, báıbishem maǵan bir perzent syılaı almady. О́mirim urpaqsyz ótip barady», dep adamnyń saı súıegin syrqyratyp balalardy qoıylymǵa birden baýrap alady.

Han keıpindegi qýyrshaqqa kóz tartar qazaqtyń ulttyq kıimin kıgizgen. «O, han ıem, úmitińizdi úzbeńiz. Sizge mura­ger syılaıtyn aıdaı sulý Hanshaıym alyp keldim» dep jany ashyǵan bolyp, mıy­ǵynan kúlgen báıbisheniń súı­kim­siz kelbeti de nanymdy kes­kin­delgen. Epostyq jyrda «hannyń alpys áıeli bar» dep aıtylsa, bul ertegide bir ǵana báıbisheniń aty atalady. Sebebi «alpys áıeli bar» degen sóz bala uǵymyna túsiniksiz bolatyny anyq. Han murager syılaıdy degen úmitpen Hanshaıymdy jar etip alady.

Arada toǵyz aı, on kún ótedi. Qyzǵanyshtyń qyzyl ıti ishin tyrnaǵan báıbishe Mystan kempirdi aldyrtyp, «muragerdiń kózin qurtý kerek, bir nárse oılap tap» dep buıryq beredi.

Sahna syrtynda hannyń qar­qyldap kúlgen qýanyshty daýysy shyǵady. Han rólin somdaǵan ártis Janbolat Kamenov kúl­kisiniń shynaıylyǵyna rıza boldyq.

Hannyń jas kelinshegine tisin qaırap júrgen báıbisheniń usqynsyz keıpin Gúlnur Asyl­bekova oınady. Qýyrshaq báıbi­sheniń basyn ońdy-soldy qozǵap, qolyn sermep,  jańa týyp jatqan egiz náresteni mystanǵa berip, kózin qurtýǵa áreket etedi. Sahnada jańa týǵan náresteniń ińgálap jylaǵan daýysy esti­­­ledi. Mystan kempir (ártis Zere Tursymuratova) sebettegi jańa týǵan nárestelerdiń ornyna qasqyrdyń bóltirikterin salyp jiberedi.

«Endi qaıttim, men perzen­timniń daýysyn óz qulaǵymmen estidim. Men senderden bas tart­­paımyn, jabaıy tól­der!» dep qos bóltirikti qu­shaq­­tap jylaǵan dármensiz Hanshaıymdy somdaǵan ártis Gúlim Moldabergenova  kó­rermenniń aıaýshylyq sezimin oıata aldy.

Mystan ormanǵa baryp, balalardy tastyń ústine qaldyrady. Tas ústinde ińgálap jylap jatqan  oraýly sábılerdi kórgen maral (bul rólde de ártis Zere Tursymuratova) sútin berip, bala­lardy asyraı bastaıdy. Erte­giniń osy tusy keıbir adamda janýardaı jyly júrektiń joqtyǵyn jetkizedi.

Jyldar ótti. О́tip jatqan ýaqyt­ty sazdy mýzyka arqyly ádemi jetkizedi. Osy rette mýzykamen kórkemdeýshi Irına Fedosenkonyń talǵamyna tánti boldyq. Al orman, taý-tas, jortyp júrgen janýarlar beınesin berýde qoıýshy sýretshi Jumabaı Sarsenov, sýretshi-dekorator H.Aıtpaev pen A.Sultanbektiń sheberligi baıqalady. Muńlyq (ártis Juldyz Kóktaı) pen Zar­lyq (ártis Meıirjan Tólegenov) ormandaǵy túrli qustyń daýy­syn aınytpaı salyp, qulyn-taı­daı tebisip, alysyp oınap jat­qan shaǵyn qýyrshaqty sheber ­oınata bildi. Qoıylymdy kórip oty­­­ryp biz «qýyrshaqtyń bir jeri ­úzi­­lip ketpese jarar edi» dep ­qoryq­­­tyq. Bul shymyldyqtyń syr­tyn­da qyzmet etip jatqan te­hnıka­lyq quram­nyń qýyrshaq­tar­­dy sapaly jasaǵanynyń jemisi.

Ormannyń bergi betindegi Hanshaıymnyń bóltirikteri de ormannyń kósem bórisine aınal­ǵan edi. «Aý-ý-ýý» dep ulyp, ormanda erkin jortyp júr­gen qasqyrlardyń rólin oına­ǵan Janbolat Kamenov pen Arkadıı Pobedınskıı kishkentaı kórer­menderdiń yqylasyna bólendi. Qasqyr jortyp kele jatyp, quldyrańdap júgirip júrgen balalarǵa jolyǵady. О́stip oqıǵa órbı kelip, Muńlyq pen Zarlyq analarymen jolyǵady.

«Osyǵan deıin qoıylyp júr­gen dramada kúshikter qol­da­nyl­sa, bul ertegide ból­tirikterdi paıdalandym. Bóltirik kúshikke qaraǵanda kúsh­tirek. «Qasqyrdyń terisin sypyr­sań da, tektiligin sypyra almaısyń» dep bórini kıeli dep pir tutqan. Erteginiń sońynda báıbisheni jylanǵa aınaldyryp jiberdim. Jylan –  jaǵymsyz obraz. Tilinen ýy tamǵan, hannyń qoınyna kirip alyp, zulymdyq jasap júrgen báıbisheniń róli osyǵan suranyp tur», deıdi qoıýshy rejısser Bekpýlat Parmanov.

«Qýyrshaq» teatrynyń trýppa meńgerý­shisi Ulbosyn Baıysbek: «Shy­tyrman oqıǵaǵa toly eposty tereńdetpeı, balanyń sanasyna laıyqty ertegi retinde alyp shyqtyq. Kishkentaı kórerme­nin erlikke, adamgershilikke tár­bıeleıtin qoıylym jasaǵymyz keldi», dedi ol.

 

Ulytaý oblysy 

Sońǵy jańalyqtar