О́ńir órkendese, elge sep

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jasandy ıntel­lekt dáýirindegi Qazaqstan: ózek­ti máseleler jáne ony túbe­­geıli sıfrlyq ózgerister arqy­ly sheshý» atty Joldaýyn júze­ge asyrý tetikteri qaralǵan keńes­te ob­lys ákimi Nuralhan Kósherov ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, ınvestor úshin qolaıly jaǵdaı jasaý, jergi­likti kásipkerlikti júıeli qoldaý búginde el aldyn­daǵy basty min­detterdiń biri ekenin atap ótti. Jer­gilikti kásip­kerler qatysqan jıyn­da Prezıdent Joldaýy naqty ister­diń baǵdary, elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýynyń jańa kezeńi ekeni aıtyldy.

– Memleket basshysy Joldaý­da shıkizattyq emes sektordy damytý – strategııalyq basymdyq ekenin qa­dap aıtty. Ásirese óńdeý ónerkási­bin ilgeriletý arqyly biz ultt­yq ekonomıkanyń turaqtylyǵyn qam­tamasyz ete alamyz. Osy maqsatta ob­lysymyzda arnaıy ekonomıka­lyq aımaqtardy damytý, ınves­tor­larǵa jaǵdaı jasaý, jańa kásip­oryn­dar ashý boıynsha naqty jumys júrgizilip jatyr. Biz ár salada ­bel­­­sendilik tanytyp, birlese áre­ket etýimiz kerek. Prezıdent tapsyrmalaryn sapaly júzege asyrý – bizdiń ortaq mindetimiz, – dedi N.Kósherov.

Joldaýdan týyndaıtyn min­detterdi sapaly ári ýaqtyly oryndaý maqsatynda óńirlik arnaıy is-sharalar jospary ázirlenip, bekitildi. Sondaı-aq oblysta ınvestorlarmen tikeleı ári kásibı jumys júrgizý maqsatynda jańa ınvestısııalyq basqarma quryl­ǵan. Bul qurylym ınvestorlarǵa tolyqqandy súıemeldeý qyzmetin usynyp, ákimshilik kedergilerdi azaıtý, jobalardy jedel iske asy­rý, bıznes ortany jaqsartý baǵy­tynda júıeli jumys atqarady. Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń jumysyn jańa formatta uıym­dastyrý, áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardy damý ınstıtýtyna aınaldyrý máseleleri kún tártibine shyǵyp otyr. О́ńirde ındýstrııa­lyq aımaqtardy tıimdi paıdalaný, jergilikti shıkizatqa negizdelgen óndiristerdi iske qosý, tehnıkalyq mamandyqtarǵa suranysty arttyryp, kadrlyq áleýetti kóterý – bas­ty nazarda. Oblys ákiminiń aıtýynsha, 2025–2028 jyldar aralyǵynda jalpy quny 2,5 trıllıon teńge bola­tyn 111 ınvestısııalyq joba júzege ­asyrylady. Bul jobalar nátıjesinde 23 766 jańa jumys orny ashylady. Bıyldyń ózinde 57 joba iske asyrylyp, 8 163 jumys orny ashylmaq, al búginge deıin 124,1 mlrd teńgeni quraıtyn 21 joba iske qosylyp, 3 457 adam turaqty jumysqa ornalasty. Jyl basynan bergi 7 aıda negizgi kapıtalǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi 695 mlrd teńgeden asyp, jospar artyǵymen oryndaldy. Sonymen qatar «Turan» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda sheteldik «Hanya» kompanııasymen birlesip, óndiristik park salý jumystary bastaldy. Búginde oblysta birqatar iri ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylyp jatyr. Mysaly, Sozaq aýdanynda jylyna 1,6 mln tonna fosforıt kenin óńdeıtin «Sozaq Fosfat» zaýyty men jylyna 100 myń tonna kúkirt qyshqylyn shyǵaratyn «Taiqonyr qyshqyl» zaýyty salynýda. Túlkibas aýdanynda jyldyq qýaty 1,8 mln tonnany quraıtyn kaýstıkalyq soda, sement, PVH, ák pen karbıd óndiretin «Sastóbe Innovasııalyq kesheni» iske qosylýǵa tıis. Sonymen qatar Túrkistan qalasynda maqta klasterin damytatyn «Kazakhstan Lihua», Shar­dara aýdanynda júgerini tereń óń­deıtin «Kazkrahmal», Ordabasy ­aýdanynda jelatın men maı óndi­retin «Huating biotechnology» zaýyttary boı kóterip keledi. Oblys ákimi óz sózinde bul jobalardyń óńir­diń ónerkásiptik áleýetin arttyryp qana qoımaı, shıkizattyq emes sektor­daǵy Túrkistannyń úlesin eseleı­tinin atap ótti.

О́ńirde ishki, syrtqy naryq­ta básekege qabiletti, tereń óńdel­gen ónim shyǵarýǵa basymdyq beri­ledi. О́ńdeý ónerkásibi salasyndaǵy ­60,7 mlrd teńgeniń 18 jobasyn jú­ze­ge asyrý jumystary jandanady. Sondaı-aq oblysta sý únemdeý teh­no­logııalary 114 myń gektarǵa engizilgen. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bul kórset­kish­ti 2030 jylǵa deıin 216 myń gek­tar­ǵa jetkizý kózdelip otyr. Sý resýrs­tary jáne ırrıgasııa mınıstr­li­gine berilgen jańa fýnksııalar ­aıasynda 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan jalpy sıpattaǵy transfertter esebi­nen aldaǵy úsh jylda Túrkistan oblysynda sý únemdeý tehnologııalaryn engizý men sýarmaly sý berý qyzmetterin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý úshin shamamen 90 mlrd teńge qarastyrylǵan.

Prezıdent Joldaýda óńir­lerdiń kólik baılanysyna qatys­ty máselemen myqtap aına­lysý kerektigin aıtty. Osy oraı­da keńeste oblystyń kólik-logıs­tıkalyq áleýetin arttyrý máselesi de talqylanyp, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» dálizi boıynda servıstik ınfraqurylymdy damytý, jol sapasyn jaqsartý, kólik dálizderinen qosymsha tabys kózderin qalyptastyrý tapsyryldy. Sonymen qatar «Darbaza – Maqtaaral» temirjol jelisi­niń qurylysyn merziminde aıaqtaý – erekshe baqylaýǵa alynǵan. Energetıka salasynda oblystyń tutynatyn elektr qýatynyń 75%-y syrttan tasymaldanady. Bul máseleni sheshý úshin jalpy qýaty 2,4 GVt bolatyn 6 iri joba iske asyrylyp jatyr. Qosymsha energııa kózderin tartý mindeti de qoıylyp otyr. Aýyzsý máselesi de keńinen talqylandy. Búginde oblystaǵy 801 eldi mekenniń 763-i nemese 98,1%-y ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qam­­tylǵan. Ortalyqtandyrylǵan aýyzsý qubyry tartylmaǵan 38 eldi meken bar, 192 eldi mekende aýyz­sý kes­te boıynsha beriledi. Keıbir eldi mekenderde sý kózderiniń debeti azaıǵan, sý júıeleri tozǵan. Bul máselelerdi sheshý úshin keshendi sharalar qabyldanyp jatyr. Prezıdenttiń bıyl eldi mekenderdi 100% aýyzsýmen qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmasy – basty mindetterdiń biri.

Sonymen qatar adam kapıta­lyn damytýǵa baılanysty jo­ǵary oqý oryndary men kolledj­derde bilikti kadr daıarlaý jumystary júıelenip jatyr. Jasandy ıntellektige negiz­del­gen baǵdarlamalar mektep baǵ­dar­­lamasyna engiziledi. Al den­saý­lyq saqtaý salasynda Orda­basy, Sary­aǵash aýdandarynda perı­natal­dyq ortalyqtar salý úshin jobalyq-smetalyq qujattardy jedel ázirlenýge tıis.

Kásipkerlerge kórsetiletin mem­­lekettik qyzmetter tolyqtaı sıfr­lyq formatqa kóshiriledi. Bul rette jasandy ıntellekt pen zama­naýı tehnologııalardy tıimdi paıdalaný qajet. Bıylǵy segiz aıda oblys kásipkerlerine 18 myńǵa jýyq keńes berilip, 1 770 bıznes-­jos­par ázirlengen. Bul jumys­tarǵa «Túr­kistan» kásipkerlerge qyzmet kór­setý ortalyǵy muryndyq bolyp otyr. Ortalyqtyń tikeleı súıe­mel­deýimen jalpy quny 8,8 mlrd teńgeni quraıtyn 735 joba iske asyp, sonyń nátıjesinde 205 joba naqty júzege asqan. Osy arqyly óńirde 2 000-nan astam jańa jumys orny ashylǵan.

Memleket basshysy Joldaýda ishki, syrtqy naryqta báse­kege qabiletti, tereń óńdelgen ónim shy­ǵarýǵa basymdyq berýdi mindettedi. Bul oraıda bıyl óńirde kúrish ónim­derin óńdeý jobasy, qymyz, sút ónimderi sehy, maqta tuqymyn óń­deý jáne mııa tamyryn qaıta óńdeý zaýyttary, suıyq maqta maıyn óndi­rý, metall jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna arnalǵan bólshekter shyǵarý, jońyshqa óndirisi, vagondardy jóndeý jobalary iske qosylýǵa tıis. Oblys aýmaǵynda 214 myńnan astam shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektisi tirkelgen. Kásipkerlik úderisin tolyq avtomattandyrý úshin arnaıy CRM-platforma engizilip jatyr. Bul júıe arqyly ár kásipkerdiń jeke bazasy jasalyp, qyzmet sapasy naqty kórsetkishtermen ólshenedi. Sonymen qatar esep berýler avtomatty túrde qurastyrylatyn bolady.

Túrkistan qalasynda ashylǵan Woosong IT ýnıversıteti, ıaǵnı 2 300 stýdentke arnalǵan oqý ordasy óńirdiń sıfrlyq serpilisiniń negizi bolady. Ýnıversıtet jasandy ıntellekt, Big Data, kıberqaýipsizdik, baǵdarlamalaý, IT-ınjenerııa syndy baǵyttarda joǵary bilikti mamandar daıarlap, Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy iri bilim habyna aınalady.

Túrkistan oblysy