Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Ekonomıst Baýyrjan Ysqaq qazir bul taqyryp óte ózekti ekenin aıtty. Onyń aıtýynsha, búgingi júıe ınfraqurylymnyń qarqyndy damýyna, tranzıt aǵynynyń kúrdelenýine ári naryq talaptarynyń ózgerýine tolyq beıimdele almaı otyr.
«Jańa basqarý modeli birneshe baǵytty qamtýǵa tıis. Eń aldymen tutas ıntegrasııalanǵan basqarý qajet. Avtojol, temirjol, porttar, logıstıkalyq ınfraqurylym bir júıede úılesýi kerek. Ekinshi mańyzdy másele – ınvestısııa qaıtarymy. Memleket qarjysy naqty maqsatqa tıimdi jumsalýy kerek. Úshinshi baǵyt – qyzmet kórsetý sapasyn kóterý. Biz jaı ǵana jol salýmen shektelmeýimiz kerek. Júk ıesine kórsetiletin servıstik, logıstıkalyq qyzmet sapasy da jaqsarýy qajet. Sıfrlandyrý men derekterdi taldaý da úlken ról oınaıdy. Marshrýttardy ońtaılandyrý, úderisterdi avtomattandyrý osy modeldiń negizgi tirekteriniń biri bolýy kerek», dedi ekonomıst.
Osy elementter júzege asqan jaǵdaıda kólik júıesi jańaryp, tranzıttik tabys ósýge tıis. Eger osy talaptar oryndalsa, jańa model kólik júıesin jańǵyrtyp, tranzıttik tabysty ulǵaıtýǵa túrtki bolady. Elimizdiń tranzıttik dálizder boıynsha halyqaralyq básekede utylyp jatqan jeri de joq emes. Elimiz Reseı, Ázerbaıjan, Grýzııa arqyly ótetin Kaspıı baǵytyndaǵy Transkaspıı dálizine qatysty birqatar álsiz tustarǵa ıe. Sonymen qatar Taıaý Shyǵys baǵyttarymen salystyrǵanda da birneshe pozısııada jeńilip otyrǵany jasyryn emes.
«Elimizdiń logıstıkalyq qyzmetteri baıaý júzege asady. Ártúrli operasııalar arasyndaǵy úılesimdilik álsiz. Tranzıttik rásimder kúrdeli. Qujat aınalymy kóp. Shekara ótkelderiniń ótkizý qabileti tómen. Temirjoldaǵy ótkizý múmkindigi jetkiliksiz. Tarıftik saıasat birizdi emes. Keıde tarıf tym joǵary, keıde turaqsyz. Kaspıı teńizindegi flot pen port qýaty da jetkiliksiz. Keıingi jyldary álem tasymalda jyldamdyq pen tıimdilikti talap etedi. Osy turǵydan Qazaqstan áli de qymbat ári baıaý baǵyt retinde qabyldanyp otyr», dep túsindirdi B.Ysqaq.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizde konteınerlik júk kólemi áli de tómen, shamamen 7 paıyz deńgeıinde degen edi. Al álemde qurǵaq júktiń 16 paıyzdan astamy konteıner arqyly tasymaldanady. Sondyqtan da Prezıdent Úkimetke konteınerlik tasymaldaýdy yntalandyrýǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlama qabyldaýdy tapsyrdy. Bul baǵdarlamada mýltımodaldi baǵyttardy damytý sharalary da qaralýǵa tıis. Ishki tasymaldardy kóbeıtý men salanyń básekege qabilettiligin arttyrý úshin tarıf saıasaty túsinikti ári tıimdi bolýy qajet. Qazirgi tarıf qalyptastyrý júıesi shashyrańqy, ıkemdi emes. Munyń sebebin sarapshymyz Baýyrjan Ysqaqtan suradyq.
«Bizdegi eń úlken kedergi – mýltımodaldi logıstıkalyq ekojúıeniń tolyq qalyptaspaýynda. Konteınerlik termınaldardyń jelisi jetkiliksiz. Ásirese óńirlik habtarda tapshylyq baıqalady. Temirjol parki men konteıner vagondary az. Eksport pen ımport júktiń teńgerimsizdigi úlken másele. Bos konteıner tasymaldaý qymbatqa túsedi. Konteınerlik qyzmet quny ishki naryqta joǵary. Logıstıkalyq operatorlar arasyndaǵy báseke tómen. Monopolııaǵa jaqyn qurylym saqtalyp otyr. Júk jóndeýshiler konteıner formatyna kóshýge yntaly emes. Konteınerlendirý zamanaýı logıstıkanyń negizi. Ony damytý úshin memleket arnaıy yntalandyrý baǵdarlamasyn qabyldaýy kerek. Tarıfter, jeńildikter jáne qatty ınfraqurylymdy damytý baǵyty jedeldetilýge tıis», dedi ekonomıst.
Jalpy, elimizdiń geografııalyq ornalasýy elge erekshe artyqshylyq beredi. Bizdiń memleket Qytaı men Eýropa arasyndaǵy eń qolaıly joldardyń birinde tur. Osy erekshelikti durys paıdalansaq, Eýrazııadaǵy eń mańyzdy tranzıttik torapqa aınala alamyz. Bul baǵyttaǵy alǵashqy iri qadamdar birneshe jyl buryn bastalǵan. «KTZ Express» AQ bas dırektory Damır Qojahmetovtiń aıtýynsha, naqty jumystar 2012 jyly jandandy. Sol jyly Qytaımen shekaradaǵy ótkizý beketteri jańǵyrtylyp, ótkizý múmkindigi kúsheıtildi. Sol kezde Altynkól stansasy iske qosyldy. Bul stansa eldiń tranzıttik múmkindigin keńeıtken mańyzdy nysanǵa aınaldy.
«2014 jyly Qorǵas qurǵaq porty jumysyn bastady. Bul nysan – Ortalyq Azııadaǵy eń iri termınal. Qazir qurǵaq port jylyna 800 myń konteınerge deıin óńdeı alady. Osy jobalardyń arqasynda elimiz tranzıttik torap bolýǵa naqty qadam jasaı bastady. Dál osy ınfraqurylymdyq jańǵyrtý elimizdi Eýrazııa logıstıkasynda mańyzdy orynǵa ákeldi. Alaıda birqatar qıyndyq ta bar. Keıingi jyldary Qytaıdan Eýropaǵa ótetin Qazaqstandy aınalyp ótetin balama baǵyttar kóbirek talqylanyp júr. Bul joldar Iran, Túrkııa men Kavkaz aımaǵy arqyly ótedi. Biz básekelesterdiń jumysyn muqııat baqylap otyramyz. Bul jerde eshkimge erkin demalýǵa bolmaıdy. Básekede qalý úshin biz tar jerlerdi joıyp otyrýymyz kerek jáne jyldam ári senimdi baǵyttar usynýymyz qajet», deıdi D. Qojahmetov.
Sarapshynyń aıtýynsha, elimiz dál osy maqsatta birneshe mańyzdy jobany iske asyryp jatyr. Sonyń biri – Dostyq Moıynty ýchaskesinde ekinshi temirjol joldaryn salý. Bul joldar jeliniń ótkizý qabiletin birneshe ese arttyra alady. Sonymen qatar Almatyny aınalyp ótetin jańa baǵyt salynyp jatyr. Bul tranzıttik poıyzdardyń qalaǵa kirmeı júrýine múmkindik beredi.
