Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Sıfrlyq teńge degen ne?
Keler jyly elimizde sıfrlyq teńge tolyq aınalymǵa enýi múmkin. Bul jańa júıe qolma-qol jáne qolma-qol emes tólemderden keıin ulttyq valıýtanyń úshinshi túri bolmaq. Qazir jobanyń synaq kezeńi júrip jatyr. Búginde 288 mlrd teńge kóleminde sıfrlyq aqsha shyǵarylǵan, 60 myńnan asa operasııa oryndalǵan.
Ulttyq tólem korporasııasy sıfrlyq teńge júıesin damytý departamentiniń bas sarapshysy Áıgerim Babaǵalıevanyń aıtýynsha, joba iske qosylǵannan beri sıfrlyq teńgeniń onnan astam qoldaný baǵyty synaqtan ótti.
«Solardyń ishinde jol qurylysy men qosylǵan qun salyǵyn qaıtarý sııaqty salalar bar. Sonymen qatar bizdiń jobanyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵanyn atap ótkim keledi. Halyqaralyq valıýta qory elimizdi ortalyq bankterdiń sıfrlyq valıýtasyn damytý isinde eń ozyq elderdiń biri dep tanydy. 2024 jyly «Currency Research» uıymynan arnaıy marapat aldyq. Sıfrlyq teńge – qolma-qol jáne qolma-qol emes aqshamen qatar júretin ulttyq valıýtanyń úshinshi túri. Ony Ulttyq bank shyǵarady ári kádimgi teńgemen birdeı qunǵa ıe. Aıyrmashylyǵy, ol qaǵaz emes, blokcheın tehnologııasyna negizdelgen erekshe belgiler túrinde saqtalady. Iаǵnı ár teńgeniń óz «sıfrlyq izi» bar degen sóz. Úsh túri de qatar ómir súredi», dedi qarjy mamany.
Mysaly, byltyr qanatqaqty joba iske qosylyp, onyń aıasynda «Dostyq – Moıynty» temirjolynyń qurylysyna bólingen qarjy sıfrlyq formatta berildi. Bul qarajat tek jol salýǵa ári tıisti qyzmet kórsetken kompanııalarǵa jumsaldy. Osylaısha, sıfrlyq teńgeniń basty artyqshylyǵy – ony naqty maqsatqa «belgileýge» bolady. Aqsha durys jerge jumsalǵan soń belgi avtomatty túrde alynyp tastalady.
Búginde júıege bes bank pen «Qazposhta», Qarjy mınıstrliginiń Qazynashylyq komıteti qatysyp otyr. Bul – «Nurbank», «Halyq banki», «Eýrazııalyq bank», «Bank SentrKredıt» jáne «Altyn Bank». Solardyń ishinde «Nurbank» sıfrlyq teńgemen tolyq jumys isteı alatyn segiz fýnksııany da engizip úlgerdi. Klıentter shot ashyp, balansyn qarap, aqsha aýdaryp nemese konvertasııa jasap, bárin onlaın atqara alady. Bankke barýdyń, qaǵaz qujat ótkizýdiń qajeti joq.
Krıptovalıýta keńistigi
Kóp adam sıfrlyq teńgeni krıptovalıýtamen shatastyrady. Biraq ekeýiniń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Sıfrlyq teńge – memlekettiń kepildigi bar resmı aqsha. Al krıptovalıýtaǵa eshkim jaýap bermeıdi, onyń baǵasy tek naryqtaǵy suranysqa qaraı ózgeredi. Búgin qymbat, erteń arzan. Ekinshiden, sıfrlyq teńgemen ınternetsiz de tólem jasaýǵa bolady. Mysaly, adam aldyn ala belgili bir somany smartfonyna júktep alyp, baılanyssyz ortada da esep aıyrysa alady. Bul aýyl-aımaqtaǵy turǵyndarǵa úlken jeńildik ákeledi.
Krıptovalıýta – eshbir elge nemese bankke táýeldi emes aqsha. Ony eshkim shyǵarmaıdy, bári ózdiginen blokcheın arqyly aınalymǵa túsedi. Eń tanymaly – bıtkoın. Onyń baǵasy keıde kún saıyn qubylyp, aspandap ketedi de, erteńine qaıta túsip qalady. Dál osy sebepti ony kóp adam «erkin, biraq turaqsyz álem» dep ataıdy. Bireýler bıtkoındy ınvestısııa retinde ustasa, endi bireýler ony bolashaq aqshanyń beınesi dep kóredi.
«Binance Kazakhstan» kompanııasynyń basshysy Nurhat Kúshimovtiń aıtýynsha, elimizde krıptonaryq qarqyndy damyp jatyr.
«Paıdalanýshylar kóbeıip, olardyń belsendiligi men saýda kólemi ósip otyr. «Binance Kazakhstan» tarapynan ónim túrlerin keńeıttik. Eger 2024 jyly spottyq saýdada 130 token qoljetimdi bolsa, 2025 jyly olardyń sany 350-ge jetti. Keıingi ýaqytta krıptonaryqty zańdastyrý men damytý baǵytynda naqty qadam jasalyp jatyr. Ulttyq bank sıfrlyq aktıvterdi retteý erejelerin qabyldap, zańdy krıptobırjalar men jańa token túrlerin iske qosýǵa múmkindik berdi. Bul bastamalar óte mańyzdy. Olar naryqty «kóleńkeli aımaqtan» shyǵarady. Biraq mundaı júıe bir kúnde qurylmaıdy. Barlyǵy kezeń-kezeńimen júrýi kerek. Eń bastysy, bırjalar men krıptooperatorlar zańdy alańda jumys isteýi qajet. Sonda ǵana qoldanýshylarǵa qysym azaıyp, naryq kóleńkeden shyǵady», deıdi N.Kúshimov.
Elimizde «Alem Crypto Fund» degen alǵashqy krıptoqor da iske qosyldy. Ony Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi qurdy. Basqarýdy «Qazaqstan Venture Group» qolǵa aldy. Qor AHQO-da tirkelgen. Bul qor alǵashqy ınvestısııasyn da jasap úlgerdi. Olar «Binance Kazakhstan» seriktestigimen birge BNB krıptovalıýtasyn satyp aldy. 2025 jyldyń jazynda osy tokenniń naryqtyq quny 138 mlrd dollardan asqan.
Qazir elimizde krıptovalıýta qyzmetin paıdalanatyn 170 myńnan asa adam bar. Olardyń kópshiligi jeke adamdar. Sarapshylar naryq ázirge jeke ınvestorlardyń arqasynda ósip turǵanyn aıtady. Al resmı krıptotólem júıesi iske qosylǵannan keıin bul salaǵa iri kompanııalar men qarjy uıymdary da kele bastaıdy.
Senimdi steıblkoın
Krıptovalıýtanyń osyndaı qubylmalylyǵynan keıin, ony turaqtandyrý maqsatynda steıblkoın paıda boldy. Ulttyq banktiń aıtýynsha, elimizde synaq alańy aıasynda teńgege baılanǵan alǵashqy steıblkoın iske qosyldy. Joba «Intebix» kompanııasynyń bastamasymen júzege asty. Oǵan «Solana» blokcheın-platformasy, «Mastercard», «Eýrazııalyq bank» seriktes boldy.
«Otandyq steıblkoın sıfrlyq ınnovasııalardy dástúrli qarjy ınfraqurylymymen biriktirip, krıpto-fıat arnalaryn keńeıtedi. Krıptovalıýtany teńgemen baılanǵan steıblkoınge aıyrbastaýǵa ári krıptokartalar arqyly saýda jasaýǵa bolady», delingen bas bank málimetinde.
IT-salasynyń mamany Tımýr Bektur osy tańsyq valıýtany qarapaıym tilmen túsindirip berdi. Onyń aıtýynsha, ol naqty valıýtamen baılanysady, mysaly, bir steıblkoın árdaıym bir dollarǵa teń. Iаǵnı ol da sıfrlyq aqsha, biraq baǵasy qubylmaly emes. Qarapaıym tilmen aıtqanda, bul – krıptovalıýta men kádimgi bank aqshasynyń ortasy. Steıblkoın álemde saýda men esep aıyrysýda jıi qoldanylyp júr. Sebebi erkin ári senimdi.
«Steıblkoın degenimiz – naqty bir valıýtaǵa nemese basqa aktıvke baılanǵan krıptovalıýta. Mysaly, dollar, teńge nemese altyn. Sol sebepti ol bıtkoın ne efırıým sııaqty qubylmaly emes, baǵamy turaqty bolady. Aıtalyq, eger elimizde «Solana» júıesi arqyly 1 steıblkoın teńgege baılansa, onyń baǵasy 1 teńgege teń bolyp qala beredi. Steıblkoındy tek iri kompanııalar emes, qarapaıym azamattar da paıdalana alady. Elimizde teńgege baılanǵan EVO steıblkoıny paıda boldy. Ony telefondaǵy arnaıy ámııanǵa júktep alyp, kúndelikti dúkende, qyzmet aqysyn tólegende, ınternet arqyly satyp alý kezinde qoldanýǵa bolady. Mundaı tólemder tez jasalady, yńǵaıly jáne komıssııasy az. Mysaly, men AQSh-ta «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqyp júrgende, otandyq kartadaǵy teńgemen túsken stıpendııany alý qıyn edi. Teńgeni dollarǵa aıyrbastaǵanda shyǵyn kóp bolatyn. Al osyndaı steıblkoın bolsa, aıyrbas úderisi áldeqaıda jeńil ári tıimdi bolar edi», deıdi T.Bektur.
Degenmen, sarapshy bul júıeni engizý kezinde birqatar qıyndyq bolatynyn da jasyrmady. Onyń pikirinshe, eń bastysy – halyqtyń sıfrlyq saýatyn arttyrý. Steıblkoın – jańa tehnologııa. Ony paıdalaný úshin smartfon men ınternet kerek. Adamdar onyń qalaı jumys isteıtinin, qaýipsizdik erejelerin bilýge tıis. Alaıaqtarǵa aldanyp qalmaý da mańyzdy. Sondaı-aq zańnamalyq retteý men ınfraqurylymnyń daıyn bolýy qajet. Bıznes pen tutynýshylardy jańa tólem júıesine úıretý de ýaqyt alady.
Jańa sıfrlyq aqshanyń qarapaıym halyqqa naqty qandaı paıdasy bar? Bul suraqty «Wise Invest Consulting» krıpto kompanııasynyń basshysy Temirlan Nurahımovqa qoıdyq.
«Eń aldymen, aqshańyzdy turaqty baǵamen saqtaı alasyz. Eger jınaǵyńyzdy dollarda ustasańyz, ony USDT túrinde saqtaýǵa bolady. Baǵasy ózgermeıdi, ınflıasııa áser etpeıdi. Bul ásirese turaqtylyqty qalaıtyn adamdarǵa tıimdi. Ekinshi paıdasy – aqsha jiberý men qabyldaý óte tez. Keıde bank arqyly jasalǵan aýdarym birneshe saǵat nemese bir kúnge deıin sozylyp ketedi. Al steıblkoınmen aqsha birneshe mınýttyń ishinde jetedi. Komıssııasy da az bolady. Bul ásirese shetelge tólem jasaıtyn adamdar úshin óte qolaıly. Úshinshi paıdaly tusy – frılanserlerge úlken jeńildik. Qazir sheteldik kompanııalarda jumys isteıtin otandastarymyz kóp. Olar tapqan aqshasyn USDT túrinde ońaı ala alady. Banktegi uzaq tekseristerden, valıýta aıyrbastaý kezindegi qıyndyqtardan qutylady. Kórip turǵanymyzdaı, bul jańa tehnologııa ǵana emes, sondaı-aq – qarjy júıesiniń jańa kezeńi. Ol adamdarǵa aqshany qaýipsiz saqtaýǵa, tez jiberýge jáne halyqaralyq tólemderdi jeńil jasaýǵa múmkindik beredi», dep túsindirip berdi sarapshy.
