Prezıdent memlekettik saparmen О́zbekstanǵa bardy

Saltanatty rásimnen keıin memleketter basshylary bir-birine eki eldiń resmı delegasııa múshelerin tanystyrdy. Qazaqstan Prezıdentiniń bul saparyna kórshi el halqy erekshe mán berip otyr. Aýa raıynyń ashyq ta, jyly bolýyn jergilikti jurt jaq­sylyqqa balady. Saparǵa daıyndyq retinde Tashkenttiń kósheleri men bıik ǵımarat­tary Qazaqstan men О́zbekstan týymen bezendirilgen, al LED-ekrandarǵa Qasym-Jomart Toqaev pen Shavkat Mırzııoev­tiń sýretteri qo­ıyl­dy. О́zbekstanda Qazaqstan Prezıdentiniń memlekettik sapary yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýdyń mańyzdy saıası jáne praktıkalyq qadamy retinde qarastyrylyp otyr. Burynnan kelisilgen bas­tamalardy jandandyrý, olarǵa naqty mazmun berý jáne eki tarap daıyndaǵan qujattar toptamasyna qol qoıý maqsatyndaǵy sapar saıası erikti naqty ekonomıkalyq jáne ınfraqurylymdyq nátı­je­lerge aınaldyrýǵa yńǵaı­ly alań retinde qabyl­danyp jatyr. Sarapshylar Tashkentte bul sapar jaı ǵana hattamalyq is-shara emes, eki eldiń aımaqtyq kún tártibi sheńberindegi ózara is-qımyldyń strategııalyq maqsattaryna jetý jolyndaǵy qadam ekenin aıtady.

Keıingi jyldary Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy qarym-qatynas nyǵaıa túskeni málim. Eki el prezıdentteriniń beıresmı jáne jumys kezdesýleri sheshimder qabyldaýdy jedeldetýge yqpal etedi. Qazaqstan men О́zbekstan ekijaqty qarym-qatynastardy belsendi damytyp, sonymen qatar TMD, ShYU, TDU jáne basqa da halyqaralyq uıymdardyń músheleri retinde jaýapkershi­ligin tereń sezinedi. Eki el arasynda ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı baılanystar qarqyny eleýli. Mysaly, Joǵary memleketaralyq keńes quryldy, 2022 jyly Parlamentaralyq yntymaqtastyq keńesin qurý týraly kelisimge qol qoıyldy, parlamentter arasynda tyǵyz ózara is-qımyl jolǵa qoıylyp, kezdesýler ótkizilip júr. Shekaradan pasportsyz ótý tetigin engizý josparlanyp otyr, osylaısha azamattar kórshi eldiń aýmaǵyna jeke kýálik arqyly kire alady.

Ortalyq Azııa elderi ekono­mı­kalyq yntymaqtastyqty keńeıtýge, ózara saýdany 20 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtýǵa jáne «Made in Central Asia» biryńǵaı aımaqtyq brendin iske qosýǵa kelisti. Bul sheshimder Tashkentte ótken Ortalyq Azııa elderi men Ázerbaıjannyń saýda jáne ınvestısııa mınıstrleriniń birinshi otyrysynda talqylanǵan edi. 2017 jyldan 2024 jylǵa deıin aımaq memleketteriniń ózara saýdasy eki esege ulǵaıyp, 11 mlrd dollarǵa jetti. Al 20 mlrd mejesine jetý úshin О́zbekstan kedendik rásimderdi birizdendirý, sıfrlyq qujat aınalymyn engizý, ruqsat qujattaryn taný, sondaı-aq «bir tereze» júıe­sin keńeıtý syndy naqty is-qımyl josparyn ázirleýdi usy­nady. Naqty qadamdardyń ara­synda óndirýshilerdiń ortaq elektron­dyq katalogin qurý jáne saýda vedomstvolary men palatalarynyń sıfrlyq platformalaryn ıntegrasııalaý bar. Mundaı sharalar bızneske seriktesterdi tikeleı tabýǵa, shyǵyndardy azaıtýǵa, deldaldardy boldyr­maýǵa múmkindik beredi. О́zbek­stan sondaı-aq keler jyly Samar­­qandta Ortalyq Azııa men Ázerbaı­jannyń ınvestısııalyq forý­myn ótkizýdi usyndy. Onda jańa «Made in Central Asia» brendi tanystyrylady. Qazaq­stan tarapy bul bastamany qol­dady. Saýda jáne ınte­gra­sııa mınıstri Arman Shaqqalıev «satyp al-sat» shemasy­nan «ınves­tısııala-óndir-sat» modeli­ne kóshýge shaqyrdy. Atap aıtqanda, О́zbekstanmen óner­kásiptik kooperasııany damytý baǵ­­darlamasyna qol qoıý jospar­lanyp otyr, ony búkil aımaq pen Ázer­baı­janǵa keńeıtý múmkindigi bar.

«Talap» qoldanbaly zertteý­ler ortalyǵynyń málimetinshe, eki mem­leket te ótken jyly ekono­mıkanyń senimdi ósi­min kórsetti, alaıda Qazaqstan burynnan iri ekonomıka bazasynda salystyrmaly ósý qarqynyn qamtamasyz ete aldy. Búginde eki el arasynda jalpy quny 220 mln dollardan asatyn 13 birlesken joba júzege asyryldy. Munan bólek Qazaqstan men О́zbekstan bolashaqta 1,7 mlrd dollar bolatyn 80-ge jýyq jobany qolǵa almaq. Olar negizinen ónerkásip, kólik tasymaly, energetıka, aýyl sharýashylyǵy men saýda salalaryn qamtıdy.

Kórshiles elmen dıplomatııa­lyq qatynas ornaǵan 1992 jyldan beri de áriptestik nyǵaıa tústi. Búginde «Máńgilik dostyq týraly», «Strategııalyq áriptestik týraly», «Odaqtastyq qatynastar týraly», «Memlekettik shekarany demarkasııalaý týraly» mem­leketaralyq quqyqtyq qujat­tar – qoldanysta. Qazaq­stan men О́zbekstan basshy­larynyń saparlary eki­­­jaqty kezdesýler júıeli ót­kizi­ledi. О́zbekstandyq saıasat­taný­­shy­lardyń aıtýynsha, qazaq-ózbek ekonomıkalyq qatynasy jańa kezeńge qadam basqan. Ási­rese 2027 jyly qazaq-ózbek shekarasynda ashylatyn 100 gektar arnaıy ındýstrııalyq aımaq qosymsha múmkindik bermek. Búginde eki eldiń birlesken jobalary jandanyp, Qazaqstanda ózbek kapıtalynyń qatysýymen «Saran» ındýstrııalyq aıma­ǵynda turmystyq tehnıka shyǵa­rýǵa arnalǵan zaýyt, Qos­tanaıda kólik zaýyty, Túrkistan oblysynda toqyma fabrıkasy iske qosyldy.

Memleket basshysynyń saparynda sıfrlandyrý, IT tehnologııany keńinen qoldanysqa en­gizý máseleleri de nazarda bol­maq. Qazaqstan ınnovasııalar men IT-ge jańa ósý núkteleri retin­de basymdyq beredi. Elde «Sıfr­lyq Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asty. Sonyń nátıjesinde elektrondyq úkimet (eGov TMD-da birinshi bolyp engizilgenderdiń biri), bilim berýdegi, densaýlyq saqtaýdaǵy onlaın-servıster damyǵan. IT-sektorǵa erekshe nazar aýdarylady. Aımaqtaǵy eń iri tehnologııalyq ortalyq sanalatyn Astana Hub tehnoparki jumys isteı­di. IT-salada qurylǵan jumys oryndarynyń sany 28 myńnan asty. Iri tehnologııalyq forým­dar, mysaly, Digital Bridge ótkizile­di. Munyń bári Qazaqstannyń Ortalyq Azııanyń aımaqtyq IT-haby ımıdjin bekitedi. Sarapshylar О́zbekstanda da IT-sala ósip jatqanyn, Tashkentte IT-Park qurylyp, baǵdarlamalyq qamtamasyz etý eksporty úshin salyq jeńildikteri engizilip jatqanyn aıtady. Qazir IT-Park Uzbekistan 1 600-den asa kompa­nııany biriktirip, IT-qyzmetter eksportyn 344 mln dollarǵa deıin ulǵaıtty. 2030 jylǵa qaraı kórsetkishti 5 mlrd dollarǵa deıin arttyrýǵa beıil. Byltyr О́zbekstannyń IT-ındýs­trııa­sy úshin betburys jyly boldy. «Uzum» kompanııasynyń naryq­tyq baǵasy 1 mlrd dollardan asyp, alǵashqy ózbek «ıýnıkorny» retin­­de tarıhqa endi. Eldegi sıfr­lyq qyz­metterdiń úlesi 80%-dy eńsergen.

Sapar baǵdarlamasyna sáıkes búgin, ıaǵnı 15 qarashada eki el Pre­zıdenti kelissózder júrgi­zedi. Sondaı-aq Qasym-Jomart Toqaev pen Shavkat Mırzııoev­tiń tóraǵalyǵymen Qazaq­stan-О́zbek­stan Joǵary memleket­ara­lyq keńesiniń ekinshi otyrysy ótedi.

Osy oraıda aıta ketelik, byltyr tamyzda ótken Qazaqstan men О́zbekstannyń Joǵary mem­leket­­aralyq keńesiniń birinshi oty­­rysynda eki eldiń saýda-ekono­­mıka, kólik-tranzıt, sý sharýa­shy­lyǵy jáne energetı­ka, mádenı-gýmanı­tarlyq sala­lardaǵy ynty­maq­tastyǵyn keńeı­týdiń basym baǵyttary talqylanǵan edi. Keńes otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýa­shylyǵy, mashına jasaý, energetıka, kommýnıkasııa, sıfrlandyrý sekildi keleshegi zor salalardaǵy yntymaqtastyq áleýe­tin tolyq paıdalaný mańyz­dy ekenin, bul rette qazaq-ózbek shekarasyndaǵy «Ortalyq Azııa» Halyqaralyq ónerkásip kooperasııasy ortalyǵyn tezirek iske qosý qajettigin aıtty. «Ortalyq Azııa» halyqaralyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵy – tek óndiris orny emes, sonymen qatar óńirdiń ekonomıkalyq bolashaǵyn aıqyn­daıtyn jáne jańa ekonomı­kalyq dáýirdiń bastamasy bolar stra­tegııalyq platforma. Bul joba­nyń maqsaty óńirdiń óndiristik qýatyn arttyryp, halyqaralyq yntymaqtastyq aıasynda básekege qabilettilikti kóterý.

«Ortalyq Azııa» halyqara­lyq ónerkásiptik kooperasııa ortalyǵy óńir elderi arasynda ekonomıkalyq qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa septigin tıgizetin iri platforma bolmaq. 2027 jylǵa qaraı munda 60-tan asa iri óndiristik jobanyń iske qosylýy kútilip, shamamen 13 myń jumys orny ashylady dep josparlanǵan. Qazaqstan men О́zbekstannyń shekarasynda iske qosylatyn ortalyq «Atameken» jáne «Gúlstan» baqylaý-ótkizý beketteri mańynda ornalasady. 100 gektar aýmaqta iri kásip­oryndar jumys isteıdi. Jabyq keshende óndiris jáne kóterme saýdaǵa laıyqty jaǵdaı jasalady. Investorlar úshin salyqtyq jeńildikter de qarastyrylady. О́zbekstan – Ortalyq Azııadaǵy negiz­gi saýda-ekonomıkalyq seriktes­terimizdiń biri. Eki el arasyndaǵy ózara saýda-sattyq kólemin aldaǵy bes jylda 10 mlrd dollarǵa jetkizý kózdelgen.

16 qarashada Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Tashkentte ótetin Ortalyq Azııa jáne Ázer­baı­jan memleketteri basshy­lary­nyń VII Konsýltatıvtik kez­desýi­ne qatysady. Saıasattanýshy­lar kezdesý barysynda, ásirese, Qazaqstan men О́zbekstan arasynda uzaqmerzimdi sheshimder ázirlenýi múmkin ekenin aıtady. Gıdrologııalyq úderisterdi qadaǵalaýǵa arnalǵan birlesken ǵylymı zertteý ortalyqtary, sý resýrs­taryn basqarýdyń halyq­ara­lyq standarttary talqy­lana­dy. Halyqaralyq Araldy qut­qarý qory, sý aǵynyn anyqtaýǵa múm­kindik beretin biryńǵaı ádis­teme jáne monıtorıng júıesi de nazardan tys qalmaıtyny belgili.

Ortalyq Azııa memleket­teri basshylarynyń VI Konsýl­tatıvtik kezdesýi byltyr tamyzda Astanada uıymdastyryldy. 2018 jyly Astanada tusaýy kesilgen alǵashqy kezdesýden beri birlesken kúsh-jigerdiń nátıjesinde bul jıynnyń damýynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizildi. Buǵan aımaqtyq yntymaqtastyqty arttyrý boıynsha mańyzdy sheshimder qabyldanǵan burynǵy sammıtterdiń qorytyndylary aıqyn dálel.