Sýretterdi túsirgen – avtor
Tarıhı jádigerlerdi sıfrlandyrý – kóneniń kózin saqtaýdyń eń senimdi joly. Naqty kólemi men boıaýyn joǵaltpaı jetkizý úshin jasalǵan 3D modeldi aınaldyryp, úlkeıtip, jan-jaqty qaraýǵa bolady. Mundaı sıfrlyq kóshirmeler ǵylymı ortada almasýǵa, halyqaralyq zertteýshilerge jiberýge, tipti vırtýaldy mýzeıge eksponat retinde qoıýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa ashyq aspan astyndaǵy jádigerlerdiń bastapqy kelbetin ýaqyt pen adam qolynan saqtap qalýdyń biregeı múmkindigi bul.
Joba jetekshisi, arheolog Georgıı Peresvetov bul tehnologııasyz túpnusqalardy qalpyna keltirý nemese bolashaq urpaqqa dál jetkizý qıynǵa soǵatynyn jetkizdi.
– Skanerleý barysynda fotogrammetrııa ádisin tańdadyq. О́ıtkeni 3D skanerleri óte qymbat jáne olarda kóptegen shekteý bar. Fotogrammetrııa kómegimen kez kelgen ǵımaratty jarty saǵat ishinde skanerleýge bolady. Meniń jumys tájirıbelerimniń biri – áıgili Baıanaýyldaǵy Kempirtas jartasy. Men ony skanerlep, 3D nusqasynda basyp shyǵardym. Bul daıyn kádesyı boldy, – deıdi ol.
Baıanaýyldaǵy balbaltastar shamamen VI-VIII ǵasyrlarǵa tıesili. О́lketanýshy Altynbek Qurmanovtyń aıtýynsha, balbaltastar kóne túrki dáýirinde babalar rýhyna degen qurmettiń nyshany retinde qoıylǵan. Ekinshiden, halqymyz kóship bara jatqanda ata-babasy jelep-jebep júrsin dep, bul jerde qurbandyqtar shalǵan. Iаǵnı keıbir oryndar kádimgi Táńirshildik seniminiń ǵıbadathanasy ispetti bolǵan. Ataqty oıshyl ári sheshen Iollyq tegin ákesi Bilge qaǵanǵa eskertkish ornatqanda bylaı dep jazǵan: «Ákem qaǵanǵa balbyq (balbal) tiktim». Iаǵnı balbaltas degen kóbine qabir basyna turǵyzylatyn, tastan qashap jasalǵan adam músini. Kósemder men abyzdar dúnıeden ótkende erekshe áspettelip jasalǵan.
– Bala kezimde bul ólkeniń Qalmaqqyrǵan, Kúrkeli jerlerinde balbaltastar jıi kezdesetin. Olardyń kóbi tonaldy. О́zim kýá bolǵan bir keleńsiz jaıt, Reseıdegi Ombynyń ólketaný mýzeıinde bolǵanymda kezinde Baıanaýyldan kórgen balbaltastardy ushyrastyrdym. Qaıbir jyldary kórshi eldiń ǵalymdary alyp ketken ǵoı. Keńes ókimeti tusynda tarıhymyzdy qoldan qurtqany belgili. Osyndaı tarıhı eskertkishterimizdi tonap áketip, túrki halyqtarynda eshqandaı órkenıet bolmaǵan degen syńarjaq pikirler aıtylyp keldi, – deıdi ólketanýshy.
Pavlodar oblysy
