Sýretterdi túsirgen – avtor
Jyl basynda «Shanhaı» shaǵyn aýdanyndaǵy eski úılerdiń problemasyn, turǵyndardyń ár kúnin úreımen ótkizip kele jatqanyn másele etip kótergenbiz. Altyn kenishi Maıqaıyń kentinen 300–400 metrdeı jerde ornalasqan. «Kenishte jer jarý jumystary júrgizilgende, úıimiz jer astyna opyrylyp túsip ketip, bala-shaǵamyzben opat bolamyz ba» degen qorqynyshyn jetkizgenbiz jurttyń.
Keıinirek Pavlodar oblysynyń ákimi Asaıyn Baıhanov apattyq úıler turǵyndaryna jańa baspana salynady dep ýáde etkenimen, ondaı qarajat bıýdjette qarastyrylmaǵany anyq edi. Oblys bıligin bul tyǵyryqtan «Maıqaıyńaltyn» AQ-nyń 100% aksııasyn ıelengen «Altynalmas AK» AQ qutqardy. Kompanııanyń basqarýshy býyny sáýir aıynda kent halqymen kezdesý ótkizip, sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵynda ornalasqan 76 úı ıeleriniń árqaısymymen jeke-jeke sóılesiletinin jetkizgen. Olardyń barlyǵyna ótemaqy tóleýdi mindetterine aldy. «Tipti bul jerde úıdiń jaǵdaıy ǵana esepke alynbaıdy, kólemi, jer telimi, aýlasy, bári-bári baǵalaý krıterıılerinde kórsetiledi», dep ýáde etkeni de esimizde.
Alaıda turǵyndardyń aıtýynsha, «Altynalmas» kompanııasy túptep kelgende altyndy aımaqtyń halqyna bergen ýádesiniń kóbin oryndamaı otyr. Altyn kenishiniń qojaıyndary jaldaǵan táýelsiz baǵalaýshylar baspanalardy óte az somaǵa baǵalaıdy. Usynylǵan ótemaqyǵa kentten qazirgi ýaqytta deni durys úı turmaq, mal ustaıtyn qorajaı satyp ala almaımyz dep muńdaryn shaqty jurtshylyq.
– Kóp jyldan beri apatty úıde turyp jatyrmyz. Dál janymyzdaǵy kenishtiń ıesi aýysqaly jer astyndaǵy jarylys múlde jıilep ketti. Zeńbirekpen atqylap jatqandaı. Jarylys kezinde onsyz da qaýsap turǵan úıimiz qulap qala ma dep záremiz ushady. Tóbemizden topyraq saýlaıdy. Kóktemde «Altynalmastyń» bastyqtary kelip, ýádeni úıip-tógip ketken. Báıbishem ekeýimiz balalardy kóshemiz dep qýantyp qoıdyq. Sóıtsek, bizge 8,5 mln teńge usynyp tur. Kópbalaly otbasymyz. Bul somaǵa kúıi ortasha bir-eki bólmeli páter ǵana satyp ala alady ekenbiz. Jaqsy úıler 20 mln teńgeniń ústine shyrqap shyǵyp ketti. Álgi azǵantaı soma bizdiń máselemizdi sheshpeıtinin túsingen soń, kelisken joqpyz. Erteń bala-shaǵamen qystyń sýyǵynda dalada jaýrap qalatynymyz anyq. О́zge barar jer, basar taýymyz joq, – dep qynjyldy turǵyn Shaqan Meıramov.
Turǵyndardyń sózinshe, kompanııa ótemaqy usyna bastaǵan ýaqyttan kenttegi baspana quny birden kúrt ósken. Buryn 4–5 mln teńge turǵan úıler 10 mln teńgege deıin qymbattaǵan. Al jaqsy jaǵdaıdaǵy úsh-tórt bólmeli jer úılerdiń baǵasy qazirgi ýaqytta 20–30 mln teńge turady. Kompanııanyń baǵalaýshylary osy faktordy eskerýi kerek edi dep esepteıdi olar.
«Shanhaı» turǵyny Mahabbat Absattarova májbúrli túrde az somadaǵy ótemaqymen keliskenin aıtady. Qys jaqyndap qalýyna baılanysty basqa amaldary qalmaǵan. Aıtýynsha, bastapqyda kompanııa keıbir úı ıelerine táýir baǵa usynǵan. Keıbir úılerdi (turǵyndardyń sózinshe) 16–18 mln teńgege deıin baǵalapty. Biraq keıin kompanııa basshylyǵy baǵalaýshylarǵa shekteý jasady ma, álde qarajatty únemdegisi keldi me, baspanaǵa tólenetin ótemaqyny 8–10 mln teńgege deıin tómendetip jibergen.
– Bizdiń úıimizge áýeli 8 mln, odan soń 9 mln teńge usyndy. Sońǵy aılarda bul úıde turmaımyz, sebebi ishi salqyn, únemi syz tartyp turady. Jóndeıik desek, kenishtegi jarylystan sylaqtary túse beredi. Amalsyzdan ulymnyń páterine kóship bardyq. Biraq ulyma qaladan páter satyp alýymyz qajet, baspanany bosatýǵa týra kelip tur. Joldasymyz ekeýimiz aqyldasa kele, 9 mln teńgege májbúrli túrde kelistik. Baǵalaýshy kompanııanyń qyzmetkerleri úıdi ádiletsiz baǵalaıdy. «Altynalmas» ókilderi sáýir aıynda kelgende garaj, qosalqy ǵımarattar, jer telimderi kiredi degen edi. Alaıda olarǵa ótemaqy múlde tólenbeıdi, turǵynjaıdyń, ıaǵnı naqty úıdiń sharshy metrine ǵana berip jatyr. Aýdan, oblys bıliginen eshbir kómek, qaıyr joq. Jaǵdaıymyzdy surap kelip jatqan bılik ókilderin de baıqamadyq. Biz sııaqty jap-jaqsy úılerine laıyqty ótemaqy ala almaı júrgender barshylyq, – dep muńyn shaqty ana.
О́temaqydan bas tartqandardyń biri – Tóremurat Masǵapov. Ol óz úıin 25 mln teńgege baǵalapty. Biraq kenish ıeleri ondaı qarajat bere almaıtyndaryn habarlaǵan. Bul baspana – kenishke eń jaqyn turǵan úıdiń biri. «Úıim jóndeýden ótken. Qosalqy ǵımarattar salynǵan. Az ǵana ótemaqyǵa aldanyp qalǵym kelmeıdi. Eger men usynǵan qarajatty bermese, ornymyzdan qozǵalmaımyz dep sheshim qabyldadym», deıdi otaǵasy.
«Altynalmas AK» kompanııasy 2025 jylǵy 18 qarashaǵa deıin «Shanhaı» shaǵyn aýdanynda ornalasqan 51 turǵyn úıdi satyp alǵandaryn habarlady. Úı ıelerine tolyq kólemde aqshalaı ótemaqy berilipti.
«О́temaqy alyp, ózge jerge kóshkisi keletin turǵyndardan jalpy sany 98 ótinish tústi. Biraq biz olardyń altaýyn keri qaıtardyq, sebebi álgi úıler sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵynan tys jerde ekeni anyqtaldy. Komıssııa 79 úıdi tekserip, 66 úıdiń ıelerimen kelissóz júrgizdi. Aldyn ala baǵalaý quny maquldandy. Baǵalaý ǵımarattyń jaı-kúıin, aýdanyn, ınjenerlik jelilerdi, sondaı-aq eldi mekenge tıesili naryqtyq kórsetkishterdi qamtıdy. Qorytyndy qun somasy menshik ıesiniń qolyna qujattary men nysannyń zańdy mártebesine qaraı beriledi. Mámileniń barlyǵy azamattyq-quqyqtyq normalarǵa sáıkes resimdelip, notarıattyq rastaýdan ótedi. 51 úıge qatysty tólengen ótemaqynyń naqty somasy – qupııa, biraq ol tólem aımaqtyń ortasha naryqtyq mánderinen joǵary ekenin aıta alamyz. Kompanııa keı turǵyndardyń ýaıymyn jaqsy túsinedi. Sol sebepti barlyq jaǵdaıda turǵyndarmen jeke sóılesip, ár úı ıesiniń kóńilin taýyp, eki jaqqa da tıimdi ortaq sheshim tabýǵa tyrysyp jatyrmyz», delingen kompanııa usynǵan aqparatta.
Buǵan qosa aqparatta sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵyndaǵy barlyq turǵyn úı zańdastyrý rásimderi men satyp alý aıaqtalǵannan keıin mindetti túrde tolyq qulatylatyny kórsetilgen. Búginde 17 úı qulatylǵan. Ýákiletti organdar bekitken 38 nysandy qulatý (aqyrǵy joıý) týraly sheshim alynǵan. Bul nysandar aldaǵy jumystardyń josparyna engizilgen. Osylaısha, aýmaq sanıtarlyq-qorǵaý aımaǵynyń normatıvterine sáıkes etiledi dep kútilip otyr.
«Ǵımarattardy qulatý, syryp tastaý jumystary jobalaý qujattamasyna, tıisti normatıvterge sáıkes qaýipsizdik tehnıkasy men ekologııalyq standarttarda eskerilgen talaptardy saqtaı otyryp júrgiziledi. Kompanııa kóshemin dep ótinish bildirgen ár turǵynmen ýaǵdalasyp, bir kelisimge kelip, taraptardyń barlyǵyna ádil ári zańdy jaǵdaı jasaýǵa daıyn. Bul jumys barlyq turǵyndarmen arada tıisti mámileler jasalǵannan keıin tolyq aıaqtalady. Eger turǵyn ótemaqyǵa kelispese nemese turyp jatqan úıinde qalǵysy kelse, óz erki», dep qosty kompanııadan. Bıyl maýsym aıynda óńir basshysy Asaıyn Baıhanov bir suhbatynda: «Bul másele osy jazdyń sońyna deıin sheshimin tabady. Oryndalýy meniń jeke baqylaýymda», degen edi. Ákimniń bul ýádesi ne sebepti sozylyp ketkenin anyqtaý maqsatymen oblys bıligine suraý saldyq. Alynǵan jaýapta oblys ákimdigi men «Altynalmas» AQ arasynda Maıqaıyń kentiniń «Shanhaı» shaǵyn aýdanyndaǵy turǵyn úılerdi satyp alý jóninde ózara yntymaqtastyq týraly memorandým jasalǵany aıtylady.
– Bizdiń deregimizge sáıkes bıylǵy 3 maýsymnan beri «Shanhaı» shaǵyn aýdanynda ornalasqan 41 turǵyn úı satyp alynǵan, ıaǵnı ótemaqy alǵan. Qujattary joq turǵyndar ózderiniń menshik quqyǵyn sot tártibimen rastap jatyr. Sottyń oń sheshimin alǵannan keıin jer ýchaskelerin, turǵyn úılerin kent ákimdigi arqyly rásimdeýge múmkindik beriledi. Qalǵan ótinishter jónindegi jumys kezeń-kezeńimen júrgiziledi, – dep jaýap berdi oblys ákimi apparaty basshysynyń mindetin atqarýshy Baýyrjan Qapenov.
О́kinishke qaraı, oblys bıligi de, «Altynalmas» ókilderi de «qyzyl aımaqta» ornalasqan úılerdiń taǵdyry qashan tolyq sheshiletinin tap basyp aıtpady. Osyǵan qaraǵanda, bul másele jyl sońyna deıin tolyq sheshilýi ekitalaı.
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany,
Maıqaıyń kenti
