Bul – erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa arnalǵan qazaq tilindegi ázirge alǵashqy mobıldi qosymsha. «Saýatty bala» jáne «Dybystar álemi» dep atalatyn qosymshalardy Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń ǵalymdary jasap shyqty. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń 2023–2025 jyldarǵa arnalǵan granttyq qarjylandyrýy aıasynda ázirlengen bul bastama logopedııalyq jattyǵýlar, oıyn-based tapsyrmalar, vızýaldy jáne aýdıomaterıaldardan turady.
Joba jetekshisi pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Meıramgúl Esenǵulova óziniń ıdeıalas ǵalymdar tobymen (qaýymdastyrylǵan professor Aıgúlden Toǵaıbaeva, PhD, dosent Dınara Ramazanova, magıstrler Baqytygúl Ertileýova, Marına Amanjol, Kamshat Keńshilikova) kóbine eleýsiz qalatyn balalarǵa qolaıly bilim ortasyn qurýdy zerttedi. О́ıtkeni keıingi jyldary Aqtóbe oblysynda erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalar sany aıtarlyqtaı ósip otyr. Osyndaı ósim mamandarǵa túsetin júktemeni arttyryp, qazaq tilindegi qoljetimdi sıfrlyq resýrsqa degen qajettilikti kúrt kúsheıtti. Osyǵan oraı olar qos birdeı qosymshany daıyndap, aprobasııadan ótkizdi.
«Biz ǵylymı tobymyzben birge úı jaǵdaıynda oqıtyn, densaýlyǵyna baılanysty shekteýleri bar nemese áleýmettený múmkindigi tómen balalardyń qolaıly bilim ortasyn qalyptastyrýdy kózdedik. Zertteý barysynda balalardyń sóıleý, tanymdyq jáne kommýnıkatıvtik daǵdylaryn damytýǵa arnalǵan qazaq tilindegi zamanaýı kontent ázirleýdi basty mindetterdiń biri etip aldyq. Sonyń nátıjesinde, jasaǵan qosymshalarymyz pedagogterdiń jumysyn jeńildetip qana qoımaı, balalardyń sóıleý daǵdylaryn damytýda tıimdiligi joǵary ekenin tájirıbelik kezeń dáleldedi. «Aqbota» arnaıy balabaqshasy men Sóıleý ortalyǵynyń tárbıelenýshileri qatysqan approbasııa barysynda balalardyń sózdik qory, artıkýlıasııalyq daǵdylary, nusqaýdy túsinýi jáne baılanystyryp sóıleýi aıtarlyqtaı jaqsarǵany anyqtaldy. Qazaq tilinde qoljetimdi sapaly kontenttiń bolýy ata-analarǵa da úlken kómek, úı jaǵdaıynda túzetý jáne damytý jumystaryn júıeli júrgize alady», dedi M.Esenǵulova.
Professordyń aıtýynsha, erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardy (EBBQ) oqytý kóbine arnaıy uıymdarda júrgizilgenimen, densaýlyq jaǵdaıy, pandemııalyq shekteý jáne otbasylyq sebepterge baılanysty kóptegen bala úıde oqýǵa májbúr. Bul olardyń qarym-qatynas daǵdylaryn shektep, áleýmettený men jalpy damýyna keri áser etetini belgili. Sonymen qatar EBBQ bar balalar sanynyń artýy arnaıy pedagogterge túsetin júktemeni kóbeıtip, bilim sapasyna áser etýi múmkin.
«Qazirgi tańda keń qoldanystaǵy Delfa-142 elektrondy qosymshasy men «Vıel-Art» ınteraktıvti planshetiniń kontenti negizinen orys tilinde, al qazaq tilindegi sapaly materıaldar jetkiliksiz. Sondyqtan biz bul máseleniń tıimdi sheshimine úles qosýǵa tyrystyq. Qashyqtan oqytý jaǵdaıynda EBBQ bar balalarǵa arnalǵan ádistemeni ǵylymı túrde ázirleý olardyń sapaly bilim alýyna, qatarlastarymen qarym-qatynas ornatyp, ortaǵa beıimdelýine múmkindik beredi. Osy zertteý nátıjesinde ázirlengen qosymshalar balalardyń sóılemdi durys qurastyrýyna, sondaı-aq qarapaıymnan kúrdelige baǵyttalǵan tapsyrmalardy júıeli meńgerýine jaǵdaı jasaıtyn tıimdi quraldar retinde usynyldy», dedi joba jetekshisi.
О́nimderdi synaqtan ótkizgenderdiń biri, «Aqbota» arnaıy balabaqshasynyń logopedi Nurıla Kenjebaeva qosymshanyń basty tıimdiligine toqtalyp, jumysyn jeńildetýge, bilim sapasyn arttyrýǵa kómekteskenin tarqatyp aıtty.
«Qosymshalardyń basty tıimdiligi – qazaqsha bolǵany. О́ıtkeni osy ýaqytqa deıin qazaq tilinde erekshe balalarǵa til úıretetin qosymsha bolmady. Ekinshi tıimdiligi – qosymshada aýdıo málimetterdiń beriletininde. Mysaly, balalar leksıka bóliminiń «Jyl mezgilderi» taqyrybynda sıpattamalardy tyńdap, oılanyp, sodan keıin jaýap beredi. Bul nege mańyzdy? Keıbir sóıleý tili buzylǵan balalarda kóbine fonematıkalyq estý qabileti nashar bolyp keledi. Al bala osy qosymsha arqyly dybysty, sózdi mán berip, qaıtalap tyńdaý arqyly sóıleýin damytady. Úshinshi tıimdiligi – ata-anamen jumysty nátıjeli etýge septigin tıgizetininde. Bizde kóp ata-ana balalarynyń tyńdamaıtynyn sebep qylyp qaǵazdaǵy, dápterdegi berilgen tapsyrmalardy oryndatqysy kelmeıdi. Al mobıldi qosymshany ata-analardyń ózi balalarymen birge qyzyǵyp oryndaıdy. Tórtinshi tıimdiligi – yńǵaılylyǵynda. Mysaly, keı balalar syrqattanyp birneshe apta, keıde aılap balabaqshaǵa kelmeı qalady. Ondaıda ádette aýyrǵan tárbıelenýshi taqyryptan qalyp qoıady. Qosymshalarmen úıde de, aýrýhanada da tapsyrma oryndap, qatarynan qalmaýǵa bolady. Ata-analarǵa taqyryptardy, tapsyrmalardy aıtyp otyramyn, nátıje óte jaqsy», deıdi logoped.
N.Kenjebaevanyń pikirinshe, bul resýrstar sóıleý tili buzylystary bar balalardyń este saqtaýyn, tildik daǵdylaryn túzetý, damytý jáne aldyn alý jumysyn kásibı deńgeıde júrgizýge jaǵdaı jasady. Qos qosymsha – erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardyń bilimge qoljetimdiligin keńeıtken, suranysy joǵary, sıfrlyq ónim. Bul quraldar óńirdegi ǵana emes, elimizdegi ınklıýzıvti bilim berý júıesin damytýǵa mańyzdy úles qosady, ınklıýzıvti bilim ortasyn sıfrlandyrýǵa jańa serpin bolmaq.
«Saýatty bala» qosymshasy balalardyń tanymdyq qabileti men baılanystyryp sóıleý daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalǵan. Al «Dybystar álemi» qosymshasyna artıkýlıasııalyq jattyǵýlar men dybystardyń durys qalyptasýyna yqpal etetin oıyn túrindegi tapsyrmalar engizilgen. Ár bólimde jattyǵýlardyń ataýy, oryndaý nusqaýlyǵy jáne ıllıýstrasııalyq materıaldar usynylǵan. Bul kontent balalardyń logopedtik jáne tildik damýyn júıeli qoldaýǵa múmkindik beredi.
Aıta keteıik, atalǵan qosymshalardy «Play market», «App store» platformalarynan júktep alýǵa bolady.
