– Arman Tursynbaıuly, bıyl elimizde áskerı-patrıottyq tárbıe tujyrymdamasy jańartyldy. Osyǵan baılanysty Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyqtyń jastarmen ári áskerı qyzmetshilermen jumysta atqaratyn róli qandaı ekenin bilgimiz keledi.
– Iá, Prezıdent Jarlyǵy negizinde 7 qarashada Úkimet bekitken «Áskerı-patrıottyq tárbıe tujyrymdamasy» bizdiń ortalyqtyń on jyldyq mereıtoıymen úılesim tapqan mańyzdy oqıǵa boldy. Bul qujat áskerdiń mádenı-rýhanı negizin qalyptastyrýda úılestirýshi organ retindegi mártebemizdi túpkilikti bekitip berdi. Sonymen qatar ortalyqtyń áskerı-patrıottyq tárbıeniń basty ınstıtýty retindegi strategııalyq mańyzyn kúsheıtti.
Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyqtyń qurylýy Qarýly Kúshterdegi patrıottyq jáne mádenı tárbıe júıesin jańa sapalyq deńgeıge kóterýde erekshe mánge ıe. Buǵan deıin áskerı bólimder men garnızondarda júrgizilgen mádenıet pen tárbıege qatysty jumystarda birizdilik bolmaǵan edi. Biryńǵaı tujyrymdama men ádistemelik baza joq-tyn. Sol sebepti armııaǵa osy baǵyttaǵy jumystardy bir ortalyqtan úılestiretin jáne patrıottyq tárbıe salasynda memlekettik ıdeologııany júzege asyratyn mekeme qajet boldy.
Búginde bizdiń ortalyq mýzeı isin, mýzykalyq ónerdi, áskerı-tarıhı baǵytty, jastarmen jumysty jáne aǵartýshylyq jobalardy biriktirgen strategııalyq ózekke aınaldy. Biz óz dástúrin qurmetteıtin jáne memleket aldyndaǵy paryzyn tereń sezinetin, rýhanı-adamgershilik kelbetin aıqyndaıtyn Qarýly Kúshterimizdiń berik negizin qalyptastyrdyq.
– Ortalyqtyń basty maqsaty ne? Qandaı jumystarmen shuǵyldanady?
– Jalpy aıtqanda, basty maqsatymyz – otanshyl sarbazdardy tárbıeleý. Eger áskeriń myqty bolsyn desek, onyń qataryndaǵy sarbazdardyń patrıottyq rýhy joǵary bolýy kerek. Onsyz qýatty armııa qalyptastyrý múmkin emes. Sondyqtan biz jas jaýyngerdiń boıyna eldiń tarıhy týraly bilimdi sińirip, tiline, dástúrine degen qurmetti qalyptastyrýǵa umtylamyz. Áskerge kelgen jas jigit jaýyngerlik iske mashyqtanyp qana qoımaı, armııadan mádenı ári rýhanı turǵydan baıyp, tolyqqandy, jınaqy, Otan qorǵaýshy bolýdyń mánin tereń túsinetin deńgeıde oralýy – basty tilegimiz. Mádenıet adamdy kemel etedi. Mýzyka, kitap, fılm, mýzeı ekspozısııalary, ardagerlermen tikeleı júzdesý arqyly jas sarbaz tarıh tereńine boılap, ózin úlken halyqtyń perzenti retinde sezinedi.
Bul jerde tek áskerdegi emes, áskerge deıingi jastarmen jumysty da aıta ketýimiz kerek. Bul oraıda «Baldaýren» áskerı-patrıottyq lageri, «Jas sarbaz» jastar qozǵalysy, kásibı baǵdar berýge arnalǵan is-sharalar – munyń bári bolashaq jaýyngerdiń tulǵalyq qalyptasýyna yqpal etedi. Áskerge shaqyrylar sátte olar armııanyń ne úshin qajet ekenin jáne Otanǵa qyzmet etýdi ózine kórsetilgen úlken senim ári mártebe ekenin jaqsy túsinip keledi.
Aldaǵy mańyzdy jobanyń biri – garnızondar men ofıserler úıinde áskerı kınoteatrlar ashý. Sarbazdardyń kópshiligi shaǵyn qalalar men aýyldardan shaqyrylady. Keı jerlerde teatr turmaq, qarapaıym mádenıet úıi de joq. Biz jas jaýynger armııaǵa kelgen soń ómirden artta qalmaı, mádenı jaǵynan qatarlastarynan ozyq bolǵanyn qalaımyz. Armııa onyń ómirindegi úzilis emes, alǵa basqan qadamy – bilimge, óz rólin uǵynýǵa, tarıhqa jáne memlekettik sanaǵa qurmetpen qaraýǵa bastar jol bolýǵa tıis.
Osyǵan oraı merzimdi qyzmettegi árbir sarbaz ıgerýi kerek mádenı turǵyda ósýdiń eń tómengi deńgeıin belgiledik. Mysaly, arnaıy bekitilgen kitaptar tizimin oqyp shyǵý. Osy maqsatta «Sarbazǵa kitap» atty aksııa jarııalap, áskerı bólimderdegi kitaphanalardy tolyqtyrmaqpyz. Sondaı-aq qazaq tilindegi, elimizde túsirilgen fılmder tizimin tamashalaý mindetteledi. Bul – kóbine aýyldarǵa jetpeıtin, kınoteatrlarda kórsetilmeıtin týyndylar. Shynaıy patrıottyq sana mádenıet, tarıh jáne Otanǵa degen súıispenshilik arqyly oıanady. Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyqtyń qurylý sebebi de – osy úderisti júıeli, uıymdasqan ári nátıjeli etý. Búgingi sarbaz besaspap bolýy kerek.
– О́tken 10 jyl ishinde ortalyq jumysynda qandaı oń ózgerister men jetistikter boldy?
– Áskerı-patrıottyq jumys júıesinde shyn máninde úlken serpilis jasaldy. Eń aldymen, elimizdiń iri garnızondary – Almaty, Gvardeısk, Semeı, Saryózek, Qonaev qalalarynda ortalyqtyń fılıaldary quryldy. Bular orkestrlermen, ansambldermen, mýzeılermen jabdyqtalyp, jeke quram úshin tolyqqandy mádenı ortalyqtarǵa aınaldy.
Sonymen qatar ortalyqta shyǵarmashylyq vzvody quryldy. Oǵan mýzykalyq, horeografııalyq nemese akterlik bilimi bar jastar qabyldanady. Sonyń arqasynda armııa mádenıeti jańa serpin alyp, shyǵarmashylyq qyzmet áskerı qyzmettiń bir bólshegine aınaldy.
Eń mańyzdy jobanyń biri – Qonaev qalasyndaǵy fılıal bazasynda uıymdastyrylǵan «Baldáýren» áskerı-patrıottyq lageri. Munda jyl saıyn 4 myńnan asa jasóspirim daıyndyqtan ótedi. Balalar jyl boıy oqý úderisinen qol úzbeı, 20 kún boıy armııa tártibinde ómir súredi. Áskerı qyzmet negizderin meńgerip, kásibı baǵdarlaý baǵdarlamalaryna qatysady. Injenerlik jáne desanttyq-shabýyldaý bólimshelerinde bolyp, alǵashqy parashıýttik jattyǵýlardan ótedi. Bul is-sharalar – bolashaq Otan qorǵaýshylardyń minezin shyńdaıtyn batyldyq mektebi.
– Áskerı-patrıottyq tárbıe salasynda ózge elderdiń tájirıbelerin zerdelep kórdińizder me?
– О́zim osy taqyrypta dıssertasııa qorǵaǵan edim. Sol kezde sheteldegi áskerlerdiń mádenı-demalys ýaqytyn tıimdi paıdalaný men áskerı-patrıottyq tárbıe tájirıbesin taldadym. Mysaly, AQSh-ta Qorǵanys mınıstrliginiń «Áskerı qyzmetshilerdiń moraldyq ahýaly men demalysyn jaqsartý» baǵdarlamasy jumys isteıdi. Onda óz baǵynysyndaǵy bólimderdiń demalysyn uıymdastyrý tolyqtaı komandırlerge júktelgen.
Qytaıda sarbazdarmen mádenı baǵyttaǵy jumys ıdeologııalyq tárbıeniń mańyzdy quraly retinde qarastyrylady. Onda halyq-azattyq armııasynda áskerı teatrlar, orkestrler, úgit-brıgadalar jumys isteıdi.
Túrkııada Ulttyq qorǵanys mınıstrligine qarasty áskerı mýzeı, mádenı ortalyq jáne «Mehteran» atty erekshe orkestri bar. Ol áskerı dástúrler men zamanaýı mýzykany biriktiredi.
Al kórshi Reseıge kelsek, bular keńestik kezeńnen qalyptasqan júıeni saqtap, odan ári damytyp otyr. Ofıserler úıleri, áskerı ansamblder, kitaphanalar men mýzeılerdiń jelisi qalyptasqan.
Bizdiń elimiz úshin bundaı tájirıbelerdiń bári de mańyzdy. Úırenerimiz kóp. Alaıda óz ulttyq modelimizdi qurý – birinshi kezekte turǵan másele. Bul model ulttyq qundylyqtarǵa, tarıh pen eldiń búgingi jaǵdaıyna negizdelýge tıis.
Jalpy, men úshin mádenıet pen patrıotızm – abstraktili uǵym emes, ómirlik baǵdar. Áskerı ómir tek jaýyngerlik jattyǵý men buıryqtardan turmaıdy. Ol moraldyq rýhy myqty, boryshyn tereń sezinetin adamdardan quralady. Ár sarbaz, ár ofıser óz halqynyń tarıhyn bilýi kerek. Ulttyq dástúrin syılap, týǵan mádenıetine mahabbatpen qaraýǵa tıis. Bul tek jeke tárbıe máselesi emes, memlekettiń strategııalyq qundylyǵy. Ol qyzmetshilerdiń ómirine qanshalyqty tereń ense, armııanyń kúshi nyǵaıyp qana qoımaı, elimizdiń bolashaǵy da jarqyn bola túspek.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»
