Medısınalyq saqtandyrý – qoǵam nıetiniń kórinisi

Áleýmettik medı­sı­nalyq saq­tan­dyrý qory (ÁMSQ) jasandy ıntellekt arqyly medısınalyq kómek kór­setýdiń 14 standartyn iske qosty. Sondaı-aq 350 aqaý­lar men zań buzýshylyq­tar­dy anyqtaý algorıtmde­rin júzege asyrdy. Bul rette JI 45 algorıtmdi derbes ázirledi, olar qazir synaqtan ótip jatyr. Jumysty ári qaraı damytý maqsatynda medısınalyq kómek standarttary men klınıka­lyq hattamalardy jańartý, ­sıfrlandyrý kózdelip otyr. Bul sharalardy medısı­na­lyq qaýymdastyqpen biri­gip jasaǵan jón. Búkil álem­de medısınalyq qyz­metter men shyǵyndar kó­leminiń, tehnologııalyq jetistikterdiń sondaı-aq aqparat kóleminiń ósýine baılanysty densaýlyq saq­taý úderisterin avtomattandyrý negizgi basymdyqqa aınalyp keledi.

Prezıdent Joldaýynda: «Bıýdjet qarjysy shek­teý­li kezde Áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qory is júzinde bıýdjetti retteýshi rólin atqa­ryp otyr. Qor daıyn ónim jetki­zetin kásip­oryndarǵa baqylaýdy kú­sheıtkenniń arqasynda shy­ǵyndy kó­beıtpeı ustap otyr» dep, MÁMS-tiń tıim­diligi men ómirsheńdigin atap ótti.

ÁMSQ búginde elimizdiń densaýlyq saqtaý júıesindegi mańyzdy qarjylyq ınstıtýt sanalady. Prezıdent atap ótkendeı, bıýdjet múmkin­digi shekteýli jaǵdaıda Qor shyǵyndardy arttyrmaı, tıimdilikti saqtap, júıeniń turaq­tylyǵyn qamtama­syz etedi. ÁMSQ – memleket pen azamattar arasyndaǵy qarjylyq dáneker. Ol azamattar men jumys berýshi­lerdiń jarnalaryn jınap, sol qarajat esebinen ha­lyqqa kórsetiletin medı­sı­nalyq qyzmetterdi satyp ala­dy. Buryn bul fýnk­sııa­lar tikeleı memleketke tıesili bolsa, qazir Qor satyp alý, monıtorıng júıe­sin naryqtyq qaǵıdattar­ǵa jaqyndatty, tıimdi jumys isteıtin emhanalar men aýrý­hanalar kóbirek tapsyrys berýdi batyl qolǵa aldy.

Qor qyzmet kórsetýshi medısına­lyq uıymdarǵa tek qarjy bólýmen shek­telmeıdi, sonymen qatar kór­setilgen qyz­metterdiń sapa­syn tekseredi, árbir qyz­met­tiń naqty kólemi men qu­nyna monıtorıng júrgize­di, em-dom alýshy­lardyń sha­ǵymdaryn taldaıdy, keri baı­lanys ornatady, jalǵan nemese ne­gizsiz kórsetilgen qyzmetterdi anyq­tap, qar­jyny keri qaıtarady.

Qor densaýlyq saqtaý salasynyń qarjylyq ret­teýshi quraldarynyń biri. Ol medısınalyq uıym­dar­ǵa tegin medısınalyq kómek­tiń kepildik be­rilgen kólemi (TMKKK), mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) sharttaryn belgilep, sala­daǵy básekelestikti arttyrýǵa yqpal etedi. Qyzmet sapasyna qaraı tólem júıesin engizedi. Osy arqyly bıýdjet shyǵynyn kóbeıtpeı, biraq qyzmet sapasyn jaq­sartýǵa múmkindik bar. Sonyń nátıjesinde tıim­siz shyǵyndar qysqaryp, medısınalyq qyzmetter­diń ashyqtyǵy artyp, aza­mat­tardyń saq­tandyrý ar­qyly sapaly qyzmetke qol jetkizý múmkindigi keńe­ıedi. ÁMSQ tek qarjy bó­le­t­in qurylym emes, ol sa­la­daǵy qarjynyń tıimdi aınalymyn qamtamasyz etetin, sapany retteıtin ári azamattardyń quqyqtaryn qorǵaı­tyn strategııalyq ­ınstıtýt deńgeıine kóterildi.

MÁMS júıesi iske qosyl­ǵaly ha­lyqqa medısına­lyq qyzmettiń qol­jetimdiligi naq­­ty artty. Birinshiden, bú­gin­de turǵyndardyń ­­84%-dan astamy saqtandyrylǵan ári buryn aqyly bolǵan KT, MRT, stomatologııa, qymbat joǵary tehnologııalyq qyz­met­terdi tegin ala alady. Ekinshiden, MÁMS-tiń qara­jaty kóbeıýine baılanys­ty medısınalyq kómek kór­setýshilerdiń sany artyp keledi. Úshinshiden, sıfr­lan­dyrýdyń nátıjesinde dárigerdiń qabyldaýyna ja­zylý men joldama alý jeńil­dep, kezek kútý ýaqyty qys­qarady. Nátı­jesinde, qara­paıym azamat sapaly medı­sınalyq kómekke bu­ryn­ǵydan álde­qaıda ońaı qol jetkizedi.

Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»

MÁMS júıesiniń bas­ty artyq­shylyǵy – aı sa­ıyn­ǵy shaǵyn jarnalar ar­qyly qymbat emdi tegin alý múm­kindigi. Sozylmaly aýrý­lary bar azamattar dári­gerdiń turaqty baqy­la­ýynda bolyp, tekserýler men em-shara­lardy tegin ótedi. Jedel kómek qajet bol­ǵan jaǵdaılarda qym­bat em men ońaltý da MÁMS esebinen tegin kórsetiledi. Iаǵnı aı saıyn az ǵana jarna tóleı otyryp, adam óz densaýlyǵyn qarjylaı qor­­ǵap, kerek kezde sapaly medısınalyq kómekke aqy­syz qol jetkizedi. Qara­pa­ıym tilmen aıtqanda, MÁMS-tiń arqasynda «aýyryp qalsam, bári aqy­ly» degen qorqynysh azaıady.

«Tabysty adamnyń osal topqa jár­demi» qaǵıdaty – MÁMS júıesiniń áleýmettik basty ustanymy. Jumys isteıtin, tabysy bar azamat­tar tóleıtin jarnalar ese­binen memleket áleý­met­­tik turǵydan osal toptardyń medı­sı­na­lyq saqtandyrýyn óz moınyna alady. Adam­dar­dyń barlyǵyna teń múm­­kin­dik beriledi, tabysyna qaramastan bir­deı sa­padaǵy medısınalyq kómek ala alady. Bul MÁMS júıe­siniń áleýmettik teńdik qaǵı­datynyń naqty iske asqanyn kórsetedi.

2024 jyly Astana qala­synda 983 myń adam medı­sı­nalyq kómek alǵan, so­nyń ishinde negizgi úles – áleý­mettik osal toptarǵa tıesili. Jeńildigi bar 15 sa­nat­qa kiretin 753 myń adam úshin ÁMSQ 105 mlrd teńge tólegen. Bul jalpy somanyń shamamen 76%-y,­ ıaǵnı qarajattyń basym­ bóligi osal top­tarǵa baǵyt­talǵan. Jumys isteı­tin aza­mattar (156 myń adam) úshin jumys berýshilerdiń jar­nalary ese­binen 19,3 mlrd teńge tólengen. Jeke kásip­­kerler men azamattyq-qu­qyqtyq kelisimshartpen ju­mys isteıtinder – 51 myń adam, 7 mlrd teńge. О́zin-ózi saqtandyrǵan azamattar – 23 myń adam, 6,2 mlrd teńge. Qysqasha aıtqanda, bul júıe – qoǵamdyq ózara kómek úlgisi.

Keler jyldan turmysy tómen azamattardyń MÁMS júıe­sindegi jarnalary jergilikti bıýdjet esebinen tólenedi. Bul – áleýmettik ádildik pen qoljetimdi medı­sınalyq kómek­ti kúsheıtýge baǵyttalǵan mańyzdy qa­dam. Kómek turmysy nashar, ­tabysy eń tómen kúnkóris deń­geıinen tómen azamat­tar­ǵa baǵyttalady. Azamat­tyń mártebesi áleýmettik qor­ǵaý organdary arqyly anyqtalady. Bul – «Ádiletti Qazaqstan» qaǵıdatynyń naqty iske asýy.

2025 jylǵy 1 qa­zandaǵy esepke sú­­ıensek, Astana qala­synyń saqtan­dyryl­maǵan tur­ǵyndarynyń sany – 240 myń adam. Ár­bir adam ­aıyna 4250 teń­ge nemese jyly­na 51 000 teńge tólep, saqtan­dyrý mártebesin ala alady.

Kelesi jyldan bastap medısına­lyq kómektiń eki paketi – TMKKK men MÁMS biryńǵaı medısınalyq kómek paketi retinde birik­tiriledi. TMKKK, MÁMS paketterin biriktirýdiń basty maqsaty – júıeni jeńilde­tip, azamattarǵa medısınalyq kómekti barynsha qoljetimdi etý. Mundaı birik­tirýdiń tıimdiligi kóp.

Birinshiden, halyqqa tú­sinikti ári yńǵaıly júıe qurylady. Qazir eki paket bar: birinde – shuǵyl jáne áleý­mettik mańyzy bar kó­mek, ekinshisinde – josparly, keńeıtilgen qyzmetter. Biryńǵaı paket engizilse, azamat «saq­tandyrylǵan­myn ba, joq pa?» dep alańda­maı, barlyq negizgi medısına­lyq kómekti bir júıe arqy­ly alady.

Ekinshiden, qarjyny tıimdi bólý. Birtutas paket den­saýlyq saqtaý sala­syn­da qarjynyń bólinýin ońtaı­lan­dyrady, qaıtalana­tyn ákimshilik shyǵyn­dar azaıa­dy. Bul birdeı qyz­met­terge eki bólek kózden qarjy jum­samaýǵa múmkindik beredi.

Úshinshiden, áleýmettik teńdikti kúsheıtý. Jańa mo­delde halyq tabysyna nemese mártebesine qara­mas­tan, barlyǵy negizgi medı­sı­nalyq qyzmet­terge qol jet­kize alady. Bul ásire­se aýyl turǵyndary men áleý­mettik osal top­tarǵa tıimdi.

Tórtinshisi, basqarý men baqylaýdyń jeńildeýi. Birik­tirilgen júıe bul úderisti qarapaıym ári ashyq etedi.

Túıindep aıtqanda, bir­yńǵaı medı­sınalyq kómek paketi – azamattarǵa «bir tereze» qaǵıdatymen  qyzmet kórse­tetin, túsinikti, tıimdi, utymdy júıe.

Abzal ZEIDÝLLA,

«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ Astana qalalyq fılıaly dırektorynyń orynbasary