Sýretti túsirgender – A.Dúısenbaev, E.ÚKIBAEV
Kezdesýge Qazaqstan Prezıdentimen birge Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sadyr Japarov, Armenııa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, sondaı-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev qatysty.
Keńes otyrysynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jumysynyń kelesi jyly atqaratyn negizgi mindetteri men baǵyttary talqylandy. Sonymen qatar jıynǵa qatysýshylar EAEO-nyń qazirgi qyzmetine baılanysty birqatar másele jóninde pikir almasty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qonaqjaılylyq tanytyp, is-sharany joǵary deńgeıde uıymdastyrǵany úshin Prezıdent Vladımır Pýtınge rızashylyǵyn bildirdi. Sondaı-aq Jańa jyl qarsańynda Peterbýrgtegi dástúrli kezdesý jyldy qortyndylap, aldaǵy kúnge jospar qurýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
Prezıdent bıyl Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq úshin mereıli jyl bolǵanyn eske saldy. Uıym damýdyń ekinshi onjyldyǵyna batyl qadam basty. Osy kezeń ishinde ózara saýda-cattyq turaqty túrde ósip, iri ınfraqurylym jobalary tabysty júzege asty jáne ónerkásip kooperasııasynyń aıasy keńeıe tústi.
Qasym-Jomart Toqaev keıingi jyldardaǵy jahandyq dúrbeleńderge qaramastan, uıymǵa múshe memleketterdiń ekonomıkalyq damý qarqyny báseńdemegenine toqtaldy.
«Bıyl EAEO-ǵa múshe memleketterdiń jıyntyq IJО́ kólemi 2 paıyzǵa ulǵaımaq. Aldaǵy eki jylda IJО́ ósimi turaqty bolady dep boljanyp otyr. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurylǵaly beri uıym elderiniń bir-birine salǵan tikeleı ınvestısııa kólemi 20 mlrd dollardan asty. Qazaqstanǵa kelgen ınvestısııa jeti esedeı ósti (2015 jyly 600 mln dollar, 2024 jyly – 4 mlrd dollar). О́nerkásip ónimi 29 paıyzǵa artyp, 1,5 trln dollardy qurady», dedi Memleket basshysy.
Prezıdent EAEO-nyń ekonomıkalyq áleýetin odan ári nyǵaıtý qajet ekenine nazar aýdaryp, ıntegrasııalyq birlestikti damytýdyń basym baǵyttaryn aıqyndady.
«Álem jappaı sıfrlyq transformasııa men jasandy ıntellekt dáýirine qadam basty. Ýaqyt aǵymynan qalmaı, zamanaýı tehnologııalardy EAEO-ǵa múshe elder ekonomıkasynyń barlyq salasyna engizý qajet dep sanaımyn. Jasandy ıntellekt tehnologııasyn EAEO qyzmetine engize bastaýdy usynamyz. Atap aıtqanda, mundaı júıelerdi saýda aǵynyn josparlaýǵa jáne kedendik baj salyǵynyń yqpalyn baǵalaýǵa qazirdiń ózinde paıdalanýǵa bolady. Kelesi jyly Qazaqstan uıymǵa tóraǵalyǵy aıasynda dástúrli Eýrazııa ekonomıkalyq forýmyn ótkizedi. Osy jıynda Ekonomıkalyq odaq keńistiginde Jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen paıdalaný týraly birlesken málimdeme qabyldaýǵa bolar edi», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, EAEO álemdegi mańyzdy kólik-logıstıka toraby bola alady.
«Birlestik quramyndaǵy memleketterdiń aýmaǵy arqyly Batys Qytaı – Batys Eýropa, Soltústik – Ońtústik, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary sekildi negizgi dálizder ótedi. Qazaqstan sheteldik seriktestermen birge (Reseı Federasııasynda, Qytaıda, Ázerbaıjanda jáne basqa da elderde) halyqaralyq mýltımodaldy logıstıka ortalyqtary men termınaldar jelisin (Rýmynııa men Majarstanda) damytýdy belsendi qolǵa aldy. Seriktesterimizdi saýda-sattyqty jandandyryp, júk tasymaly shyǵynyn azaıtý úshin uıymǵa múshe ózge memleketterdi de osy iske atsalysýǵa shaqyramyz», dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Qazaqstannyń Kaspıı jaǵalaýyndaǵy teńiz ınfraqurylymy arqyly yntymaqtastyqtyń tyń múmkindikterine jol ashylatynyn jetkizdi. Prezıdenttiń aıtýynsha, Kaspıı teńizindegi negizgi porttarda ornalasqan zamanaýı konteıner habtary udaıy ulǵaıyp kele jatqan júk tasymalyna qyzmet kórsete alady. Bul rette ol uıymǵa múshe elderdiń tranzıt áleýetin nyǵaıtýǵa serpin beretin Keme qatynasy týraly kelisimniń kúshine enýin jedeldetýge shaqyrdy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, álemde suranysqa ıe, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa baǵdarlanǵan jańa óndiris oryndaryn damytýǵa basa mán bergen jón.
«Eýrazııa damý banki sarapshylarynyń esebine sáıkes, EAEO elderiniń ónerkásip taýarlaryn shyǵarý jáne eksporttaý boıynsha qosymsha múmkindigi 67 mlrd dollarǵa baǵalanady. Osy áleýetimizdi tolyq paıdalansaq, túpki nátıjesi 500 mlrd dollarǵa jetýi yqtımal. Atalǵan maqsatqa jetý úshin ónerkásip kooperasııasyn kúsheıtý qajet. Bul oraıda serpindi ınnovasııalyq jobalarǵa ınvestısııa quıǵan jón», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy ózara saýda-sattyqtaǵy ákimshilik kedergilerdi tolyqtaı joıatyn ýaqyt kelgenin málimdedi.
«Azamattardyń erkin qozǵalýyna múmkindik bermeıtin qoldan jasalǵan shekteýlerdi alyp tastap, shekaradaǵy júk kólikteriniń uzyn-sonar kezegin joıý qajet. Kedendik retteý jáne (kólik, sanıtarlyq, veterınarlyq, fıtosanıtarlyq) memlekettik qadaǵalaý sharalary uıym ishindegi keıbir sheshimderdi ótkizý quraly retinde qoldanylmaýǵa tıis. EAEO qurylǵaly beri kedergisiz saýda ortasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan birshama qujat qabyldandy. Endi osy ortaq mindetterdi múltiksiz saqtap, ózara alys-beris pen barys-keliske «tusaý bolatyn túıtkilderdi» ýaqtyly sheship otyrý kerek. Komıssııa kedergilerdi shuǵyl anyqtaý úshin EAEO-ǵa múshe memleketterdiń zańnamalyq bastamalaryna monıtorıng júrgizetin jasandy ıntellekt tehnologııasyn qosý múmkindigin qarastyrǵany jón. Kedergisiz naryq pen taýarlardyń erkin qozǵalysyn qamtamasyz etý basty mindet bolýǵa tıis. Azamattar men bıznes ıntegrasııanyń naqty paıdasyn kórýi kerek», dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq aıasyn keńeıtýdi belsendi qolǵa alǵan durys dep sanaıdy.
«Bıyl Mońǵolııamen Erkin saýda aımaǵy týraly kelisimge, Birikken Arab Ámirlikterimen Ekonomıkalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıyldy. Búgin Indonezııamen osyndaı mámile jasalady. Biz muny quptaımyz. Bul – birlesken jumystyń eleýli nátıjesi. Ári ózge elderdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen saýda baılanystaryn tereńdetýge qyzyǵýshylyǵy artyp kele jatqanyn kórsetedi. Taıaý keleshekte EAEO-nyń Jahandyq Ońtústik, Arab elderimen, Ońtústik-Shyǵys Azııa jáne Afrıka memleketterimen yqpaldastyǵyn keńeıtý mańyzdy dep sanaımyz. Sonymen qatar ShYU, ASEAN sekildi basqa da mańyzdy uıymdarmen yntymaqtastyqqa aıryqsha kóńil bólý kerek», dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev sózin qorytyndylaı kele, memleketter aldynda salmaqty sheshim men úılesimdi áreketti talap etetin kúrdeli mindetter turǵanyna nazar aýdardy.
Prezıdent kelesi jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdaryna tóraǵalyq etý mıssııasy Qazaqstan Respýblıkasyna ótetinin eske saldy. Memleket basshysy elimiz jańa tabysqa qol jetkizip, birlestik elderiniń ıgiligin eseleý úshin nátıjeli jumys júrgizýge nıetti ekenin aıtty. Prezıdent Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń kelesi otyrysy 28–29 mamyrda Astanada ótetinin jetkizdi.
Qasym-Jomart Toqaev uıym tóraǵasy mindetin tabysty atqarǵany úshin Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkoǵa alǵys aıtty.
Sonymen qatar sammıtke Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Armenııa Premer-mınıstri Nıkol Pashınıan, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sadyr Japarov, О́zbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, sondaı-aq Indonezııanyń, Irannyń jáne Kýbanyń ókilderi qatysty.
Jıyn qorytyndysy boıynsha birqatar qujat qabyldandy.
