Mektepke deıingi bilim
Mektepke deıingi bilim men tárbıe – jalpy bilim berý júıesindegi eń negizgi, irgeli deńgeı. Balanyń týǵannan bastap mektepke barǵanǵa deıingi tulǵalyq, áleýmettik, tanymdyq qalyptasýy dál osy kezeńde júzege asady. Sondyqtan balabaqsha júıesi memlekettiń adamı kapıtaldy damytýdaǵy strategııalyq baǵytynyń ózegine aınalyp otyr.
Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Maıra Meldebekovanyń aıtýynsha,búgingi tańda 2-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy qamtý deńgeıi 95,9 paıyzdy qurap otyr. «Qazirgi ýaqytta elimizde 11 900-ge jýyq balabaqsha jumys isteıdi. Bul uıymdarda 1 mıllıonnan astam bala tárbıelenip jatyr. Sonymen qatar mektepke deıingi daıarlyq toptarymen 163 myń bala qamtylǵan. Atalǵan daıarlyq toptary balabaqshalarda da, jalpy bilim beretin mektepterdiń bazasynda da uıymdastyrylǵan», dedi vıse-mınıstr.
Sondaı-aq bıyldan bastap mektepke deıingi bilim berý salasynda vaýcherlik qarjylandyrý júıesi kezeń-kezeńimen engizilgen. «Aqsha balaǵa beriledi» qaǵıdaty negizinde osy mehanızm arqyly balabaqshalarǵa kezek sany 2 esege deıin azaıdy. Qazirgi tańda bul joba qanatqaqty rejimde júzege asyrylyp, 778 bala qamtylǵan. Joba aıasynda 21,8 mlrd teńge bıýdjet qarajaty únemdelgen. Únemdelgen qarajat aldaǵy ýaqytta basqa balalardy qamtýǵa baǵyttalmaq.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, bıyl elimizde 672 jańa balabaqsha ashylyp, onda 65 myńnan astam bala qabyldanǵan.
Orta bilim
Orta bilim salasyndaǵy eń aýqymdy bastama – «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, joba aıasynda 217 jańa formattaǵy mektep salý josparlanǵan. Bul mektepter 460 myń oqýshy ornyna eseptelgen.
Jobanyń basty maqsaty – úshaýysymdy mektepterdi azaıtý, apatty jaǵdaıdaǵy jáne oryn tapshylyǵy bar mektepter máselesin sheshý. Qazirgi tańda joba nátıjesinde:
- 69 úshaýysymdy mekteptiń,
- 22 apatty mekteptiń máselesi sheshildi,
- oryn tapshylyǵy edáýir qysqardy.
Salynǵan 217 mekteptiń 87-si aýyldyq jerde ornalasqan. Bul shalǵaı eldi mekendegi balalardyń da sapaly bilim alýyna teń múmkindik berilip otyrǵanyn kórsetedi.
«Keleshek mektepteri» jobasyn sapaly iske asyrý úshin mınıstrlikke qarasty birqatar ortalyq keshendi súıemeldeý júrgizip jatyr Negizgi ádistemelik jáne metodologııalyq qoldaýdy Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasy kórsetedi. Akademııa muǵalimderge, mektep dırektorlary men dırektor orynbasarlaryna jańa bilim berý baǵdarlamalary men quraldar boıynsha júıeli kómek beredi», deıdi M.Meldebekova.
Sonymen qatar muǵalimderge ákimshilik júktemeni azaıtý úshin oqý úderisine jasandy ıntellekt quraldaryn júıeli engizý bastalǵan. «Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha JI-di ekonomıka men áleýmettik salaǵa ıntegrasııalaý boıynsha 240 myńnan astam pedagog prompt-ınjınırıng daǵdylary negizinde bilim aldy. Jasandy ıntellekt ustazdy almastyrýshy emes, onyń kómekshisi. Bizdiń mindetimiz – pedagogterge kúndelikti júktemeni azaıtý úshin JI-di engizý», dedi Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Asylbek Ahmetjanov.
Kásiptik jáne tehnıkalyq bilim
Sonymen qatar vıse-mınıstr Kásiptik jáne tehnıkalyq bilim salasyndaǵy jumystarǵa toqtaldy. Onyń baıandaýynsha, bıyl negizgi basymdyqtyń biri – jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý bolǵan. Eger ótken jyly bul kórsetkish 437 myń teńgeni qurasa, búginde ol shamamen eki esege ósip, 912 myń teńgege jetti.
«Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańǵyrtý jumystary belsendi túrde júzege asyrylyp jatyr. Qazirgi tańda 85 bilim berý uıymynda materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý jumystary júrgizilip, olardyń jabdyqtalý deńgeıi eki esege artty. Búginde bir bilim alýshyǵa shaqqanda materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýge bólinetin qarajat kólemi 40 myń teńgeni quraıdy. Budan bólek, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim júıesinde jataqhanalar kezeń-kezeńimen engizilip jatyr. Bul ózge óńirlerden keletin stýdentter úshin bilim alýdyń qoljetimdiligin arttyryp, oqýǵa jáne turýǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi», dedi M.Meldebekova.
Ǵylym jáne joǵary bilim
Joǵary bilim salasynyń negizgi kórsetkishteri jyl saıyn turaqty ósim kórsetip otyr. Qazirgi tańda joǵary oqý oryndaryna túsý men joǵary bilim alýdyń negizgi quraly retinde Ulttyq biryńǵaı testileý qoldanylyp keledi. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń málimetinshe, búgingi tańda elimizdegi joǵary oqý oryndarynda 724 myńnan astam stýdent bilim alyp jatyr. Stýdentter kontıngentiniń jyl saıyn artýy joǵary bilimge degen suranystyń óskenin ańǵartady. Vedomstvonyń málimetinshe, 93 232 bilim granty bólingen, onyń ishinde 77 084 grant – bakalavrıatqa, 13 229 – magıstratýraǵa jáne 2 919 grant – doktorantýraǵa qarastyrylǵan.
Sonymen qatar bakalavrıat stýdentterine arnalǵan shákirtaqy mólsheri 2020 jylmen salystyrǵanda eki esege artqan, 2025 jyly 52 372 teńgeni, al pedagogıkalyq mamandyqtar boıynsha – 84 000 teńgeni (2020 jyly – 26 186 teńge, 2024 jyly – 47 135 teńge) qurady.
Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Gúlzat Kóbenova jataqhanalardaǵy oryn tapshylyǵy máselesin sheshý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aıtyp berdi. Vıse-mınıstrdiń baıandaýynsha, 2025 jyly stýdentterdi turǵyn úımen qamtamasyz etý maqsatynda 10 740 oryndyq 31 jataqhanany iske qosý josparlanǵan. Jyl basynan beri 8 757 orynǵa arnalǵan 26 jataqhana paıdalanýǵa berilgen. Jyl sońyna deıin 1 983 oryndyq taǵy 5 jataqhana qoldanysqa beriledi. 2024–2025 oqý jylynda 16,9 myń orynǵa deıin qysqardy.
Sondaı-aq vıse-mınıstr ǵylym damýyna da toqtaldy. «Eń aldymen ǵylymdy basqarýdyń jańa modeli engizilgenin atap ótken jón. Qazirgi tańda ǵylymdy ákimshilendirý isimen mınıstrlik qana emes, óńirler de aınalysady. Aımaqtarǵa ǵylymdy josparlaý, óńirlik ǵylymı saıasatty qalyptastyrý jáne damytý quzyreti berildi. Ákimdikter tıisti baǵdarlamalardy iske qosý múmkindigine ıe boldy. Bul shara ǵylym men bıznestiń ózara yqpaldasýyna, ǵylymı zertteýler nátıjelerin naqty kommersııalandyrýǵa jol ashady. Memleket tarapynan ǵylymı jobalardy iske asyrýǵa kórsetilip otyrǵan qoldaý kólemi aıtarlyqtaı artty. Keıingi jyldary ǵylymdy qarjylandyrý kólemi úsh esege ósti», dedi G. Kóbenova.
