Áýel basta Prezıdenttiń álemdegi eń úzdik 5 joǵary oqý ornynyń Qazaqstanda fılıalyn ashý týraly tapsyrmasynan bastalǵan bastama búginde úlken karta jasaýǵa alyp keldi. Bul – elimizde sheteldiktermen yntymaqtastyq negizinde qurylǵan strategııalyq seriktestik, fılıal, qos dıplomdy baǵdarlama, birlesken bilim baǵdarlamasy, sheteldik oqý orny, konsorsıým, jahandyq kampýs.
Qazirgi ýaqytta ártúrli formatta (strategııalyq seriktestik, fılıal, qos dıplomdy baǵdarlama, birlesken bilim berý baǵdarlamasy, sheteldik oqý orny, konsorsıým, jahandyq kampýs) 33 sheteldik joǵary oqý orny jumys istep tur. Elder boıynsha esep mynadaı: Reseı Federasııasy – 7, AQSh, Ulybrıtanııa jáne Qytaı – árqaısysy 5-ten, Ońtústik Koreıa – 3-ten, Fransııa jáne Germanııa – árqaısysy 2-den, Italııa, Polsha, Túrkııa, О́zbekstan – árqaısysy 1-den.
Búginde atalǵan jumys naqty memlekettik qujatpen júılenip bekitilgen, dálirek aıtsaq, sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý joǵary bilim men ǵylymdy damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda kózdelgen. Al endi osy baǵytta otandyq joǵary bilim júıesin ilgeriletken qandaı yntymaqtastyqqa qol jetkizdik, bul bizge ne beredi?
Qarjy. Maman daıarlaý, el azamattaryna eńbek naryǵynyń suranysyna saı joǵary bilim berý úlken somadaǵy qarajatty talap etetin, memlekettiń qaltasyna kádimgideı salmaq salatyn aýqymdy is. Osy sharýany jeńildetý, sóıte tura sapany kóterý – búgingi joǵary bilim menedjerleriniń taktıkalyq júrisi bolyp turǵandaı. Mysaly, bıyl elimizge kelgen sheteldik stýdentterdiń sany 35 myńnan asqan. Sonyń nátıjesinde Qazaqstanǵa shamamen 30 mlrd teńge tabys tústi.
Osyǵan qosa bilimniń sapaly bolýy ondaǵy ınfraqurylym jaǵdaıyna da kelip tireledi. Dál sol ınfraqurylymnyń ózi de – memleket qorjynyna júk bolarlyq jumys. Al sheteldik joǵary bilim ókilderimen, ortalyqtary, ýnıversıtetterimen áriptestik atalǵan máseleniń tıimdi sheshiminiń bir joly bolǵandaı. Máselen, fılıaldardyń quryltaıshylary qomaqty ınvestısııalar (De Montfort University – shamamen 20 mln AQSh dollary, Cardiff University – shamamen 25 mln AQSh dollary, Coventry University – shamamen 70 mln AQSh dollary) tartqan. Bul qarajat oqý ǵımarattaryn satyp alýǵa jáne olardy qajetti qural-jabdyqtarmen jaraqtandyrýǵa baǵyttalǵan. Seýltehtiń «LUPIC» jobasy aıasynda koreı tarapy 750 sharshy metr aýmaqty qamtıtyn Bıznes-ınkýbasııalyq ortalyq pen AI-kovorkıngti qurýǵa 52,5 mln teńge bóldi. Atalǵan ınfraqurylymǵa «AI Coworking», «Game Dev Center», «Digital Creativity Lab», «Hardware Lab», «Cyber Sports Room» jasaqtaýǵa, sondaı-aq professor-oqytýshylar quramynyń biliktiligin arttyrý jáne Seýlteh ǵalymdaryn Qyzylorda qalasyna issaparǵa jiberý sharalary kiredi. Fılıaldardy qoldaýda ındýstrııalyq seriktesterdiń róli erekshe. Máselen, «Qazfosfat» JShS RHTÝ fılıalyn qoldaýǵa 1,026 mlrd teńge kóleminde qarajat bóldi.
Akademııalyq damý. Iá, ýnıversıtettiń ınfraqurylymy keremet, granty kóp, stıpendııasy jaqsy bolsyn deıik. Alaıda kez kelgen salanyń salmaǵy ondaǵy mamandardyń kásibı áleýetimen, mazmunymen ólshenedi. Aıtalyq, fılıaldarda 162 bilim baǵdarlamasy boıynsha oqytylady. Al ondaǵy professorlardyń 500-ge jýyǵy – sheteldik. Bul – oqytýshylarymyzdyń sheteldik áriptesterimen jumys isteı júrip úlken tájirıbe jınaýyna jaǵdaı jasaıdy ári stýdentterimiz óz elinde-aq álemniń bedeldi oqý oryndarynan kelgen professorlardan sabaq ala alady degen sóz.
Fılıaldardyń mazmundyq yqpalynan bólek kadrlardy daıarlaýdyń halyqaralyq standarttaryn engizý, praktıkalyq baǵyttaǵy oqytýǵa negizdelgen oqý josparlary, aǵylshyn tilindegi bilim baǵdarlamalary, bas ýnıversıtetterdiń sıfrlyq platformalaryn, sonyń ishinde olar jazylǵan elektrondyq kitaphanalardy paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Mundaı áriptestik akademııalyq áleýetti arttyrdy, biz muny ótken 4 qarashada jarııalanǵan QS Asia 2026 reıtınginde kórdik. Atalǵan reıtıngke 44 otandyq joǵary oqý orny endi, onyń ishinde 10 jańa ýnıversıtet bar (2025 jyly reıtıngte 35 ýnıversıtet bolǵan). Reıtıng derekteri joǵary oqý oryndarynyń birlesken bilim berý jáne ǵylymı jobalarǵa belsendi qatysýy, sondaı-aq jetekshi sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldaryn ashý ulttyq joǵary bilim júıesiniń akademııalyq áleýetin nyǵaıta túsedi ári básekege qabilettilikti arttyrady. Aıtalyq, reıtıngke engen 44 joǵary oqý ornynyń 29-y álemniń jetekshi ýnıversıtetterimen strategııalyq seriktestikterge ıe bolsa, 15 ýnıversıtettiń bazasynda jetekshi sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıaly jumys isteıdi.
О́ndiriske jol. Sheteldik áriptestermen yntymaqtastyqtyń bolýy keıbir iri otandyq jáne alys-jaqyn sheteldik kompanııalarmen óndiristik baǵytta baılanys ornatyp, ýnıversıtetterdiń zertteýdi naqty óndiriske baǵyttaýyna jaǵdaı jasaıdy. О́ıtkeni bul áriptestik tek ınvestısııa tartýdyń mysaldary ǵana emes, sonymen qatar birlesken ǵylymı-zertteý jobalaryn iske asyrý arqyly tehnologııalar transferin qamtamasyz etip otyr. Máselen, Qozybaev ýnıversıteti men Arızona ýnıversıteti kúkirtti qaıta óńdeý tehnologııalary salasynda birlesken zertteýler júrgizýdi bastady. Atalǵan zertteýler polımerlik materıaldar, akkýmýlıatorlar, optıkalyq ónimder jáne aýyl sharýashylyǵy tyńaıtqyshtaryn óndirýge arnalǵan. Taǵy bir mańyzdy joba – agroónerkásiptik keshen boıynsha konsorsıým. Bul joba aıasynda halyqaralyq demonstrasııalyq aýyl sharýashylyǵy stansasy quryldy, Agrokompetensııalar ortalyǵy ashyldy, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń tózimdi suryptaryn shyǵarý, bıoalýantúrlilikti saqtaý, agrarlyq tehnologııalar transferi jáne ǵylymı kadrlardy daıarlaýǵa baǵyttalǵan birlesken jobalar júzege asyrylyp jatyr.
Qalaı desek te, bıyl strategııalyq seriktestikterdi qurý arqyly joǵary oqý oryndaryn transformasııalaý qarqyndy qolǵa alynǵany kórindi. Al bul bastama elimizdiń jahandyq bilim berý keńistigine ketigin taýyp kirigýine negizi bolyp tur. Munyń tabysy men tıimdiligin ýaqyt eksheıtini anyq.
