Bas gazetke 2024 jyly suhbat alǵanda baıqaǵanymyz: Qasym-Jomart Kemeluly ár suraqqa asa baıypty jaýap beredi. Al suhbattyń jumys nusqasyn qaǵazǵa túsirip pysyqtarda ár sózge, sóılemge, derekke muqııat qaraıtyny tańǵaldyrdy. Memleket basshysy kásibı elshi, shet tili men halyqaralyq qatynastar mamany retinde fılosofııa, stılıstıka, logıka, psıhologııa pánderin teorııa júzinde de, praktıka júzinde jetik meńgergenin ańǵartty. Qaıratkerdiń saıası qyzmettegi tájirıbesi Qazaqstan qoǵamynyń ishki álemin, oı-ańsaryn, qundylyqtaryn sabaqtastyqta qaraýǵa jumylǵan. Memleket basshysy oı men sóz júıesiniń semantıkasy pen pragmatıkasy teń túsip jatady.
Bıylǵy suhbat ózegi «Qazaqstan jańǵyrýdyń jańa kezeńine qadam basty» dep atalyp, á degende dástúrli BAQ-qa kóńil aýdaryldy. «Qazirgi tańda baspasóz zaman talabyna beıimdelip, aqparat aıdynynan óz ornyn taýyp otyr. Gazet tilshileri jan-jaqty sholýlar men tereń saraptamalar jasaýǵa basa mán beredi, aǵartýshylyqpen aınalysady. Kásibı ári óz isine adal jýrnalıster sapaly materıaldar ázirlep, dástúrli qundylyqtardy saqtaýǵa eleýli úles qosyp keledi. Men súıikti Otanymyzdyń ıgiligi úshin barlyq salada tabysty eńbek etip júrgen myqty azamattar týraly málimetterdi kóbinese gazetterden alamyn», dedi Prezıdent. Mysaly, sóz ben istiń máni desek, onyń arǵy jaǵynda tanym, oılaý, qarym-qatynas, tereńdik, jaýapkershilik, adamnyń ómir súrý men damýǵa degen kózqarasy, ortamen, álemmen baılanysy turady. Osyny jalań nemese qurǵaq sózben emes, derekpen, dálelmen taldap-tarazylap aıtý – zamandasty da, urpaqty da ósiredi. Muny, álbette, dástúrli gazet-jýrnal men syndarly kitaptar júzege asyrady.
Suhbattaǵy 2025 jyly ekonomıkalyq 6 paıyz ósiminiń mán-maǵynasy, salyq júıesin qaıta qurý negizderi, kólik-logıstıka salasynyń áleýetin arttyrý jaıy, aýyl sharýashylyǵyna jańasha kózqaras, birlik pen jasampazdyq tetigi retinde kooperasııany damytý joly, týrızmdi jan-jaqty jandandyrýdyń múmkindikteri jurtqa jatyq tilmen, oımen túsindiriledi. Sondaı-aq qoǵam men bılikti úılestiretin, túrli áleýmettik jikterge salıqaly oı salatyn máseleler de aıtylǵan. Máselen, qaıtarylǵan aktıvter týraly: «Olıgopolııa ókilderinen 1,3 trıllıon teńgeden astam qarjy óndirildi. Sonyń 1 trıllıon teńgeden astamy memleket qazynasyna tústi. Arnaıy memlekettik qordaǵy qarajat esebinen elimizde jalpy quny 482 mıllıard teńge bolatyn 434 áleýmettik jáne kommýnaldyq nysan salynyp jatyr». Atom stansalary týraly: «Birneshe atom stansasyn salý – birinshiden, tarıhı olqylyqtyń ornyn toltyrý degen sóz. Sebebi ýran óndirisi boıynsha álemde kósh bastap turǵan eldiń birde-bir atom elektr stansasyn salmaýy múldem aqylǵa qonbaıdy. Ekinshiden, bul qadam Qazaqstannyń abyroı-bedelin nyǵaıta túsedi. Biz atom stansalaryn salý arqyly tehnıkalyq ıntellıgensııanyń jańa býynyn qalyptastyramyz. Tıisinshe, memlekettik saıasattyń túpki mánin ózgertemiz». Halyq aldyndaǵy jaýapkershilikti túsinetin býrjýazııa týraly: «Halyq bolmasa, olar eshqashan tabysqa jete almas edi. Men qoǵamnyń ıgiligine qyzmet etý bılik júktegen mindet emes, mártebeli paryz ekenin taǵy da olardyń esine saldym. Osy oraıda, shetelde tabysqa jetse de, týǵan jerin umytpaı, halqyna kómektesip júrgen iri kásipkerlerdi jaqsy úlgi retinde atap óttim. Ondaı azamattar aýqymdy jobalardy júzege asyryp júr. Iri bıznesmenderge qarapaıymdylyq, ustamdylyq sııaqty qasıetter qajet». Rásýa bolyp jatqan memleket qarjysy týraly: «Tıisti mekemelerdiń jónsiz is-áreketteriniń kesirinen bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalarynda jeke kásipkerlik uǵymy burmalanyp ketken. Ahýaldy túzeý qajet».
«Turkistan» basylymynda Prezıdent eldik jaýapkershilikke kóziniń qarashyǵyndaı qaraıtynyn taǵy da málimdedi: «Men Memleket basshysy retinde osyndaı jaýapkershilikti óz moınyma alamyn. Bolashaqta da buǵan daıynmyn». Tańdaýly bir oıy: «Men úshin qaǵaz júzinde emes, is júzinde naqty nátıjege qol jetkizý bárinen de mańyzdy!».
Memleket basshysy jylqy jylynda atqarylýǵa tıis jumystardy da sanamalap ótipti. Onyń eleýlisi – saıası jáne ekonomıkalyq reformalarǵa qatysty keshendi jumystar. Ataýly Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly jospar-jobasynyń san salaǵa áser beretin qýaty taǵy bar. Táýelsizdiktiń 35 jyldyǵy – úlken tarıhı-mádenı beles. Munyń ıdeologııalyq, tárbıelik máni aıryqsha. «Taza Qazaqstan» aksııasy men uǵymynyń qalypty ómirlik shyndyqqa, eldik dástúrimizge aınalýy. «Túptep kelgende, tazalyq ult bolmysynyń ózegine aınalýǵa tıis» degen Prezıdent ıdeıasyna kóp nárse syıyp tur.
Qazaqstannyń 2025 jylǵy iri jeńisi – ekonomıkamyzdyń basym baǵyttaryn damytýǵa jumsalatyn quny 70 mıllıard dollarlyq kelisimge qol jetkizgen syrtqy saıasattaǵy Memleket basshysynyń bedeli ekenin kóziqaraqty jurt jaqsy biledi. Suhbatta halyqaralyq árbir kelissózdiń ekonomıkalyq, ınvestısııalyq yqpaldastyqqa, álemdik arenadaǵy ıgi qarym-qatynasqa qatysy bary da baıyptaldy.
«Bárin aıt ta, birin aıt» degen, barlyq salaǵa da saýattylyq mańyzdy. Ásirese búgingi jas býyn úshin qaı baǵytta da saýattylyq, biliktilik – ózin de, eldi de tanytý ólshemi. Prezıdent: «Shynymen de mátinmen jumys isteýge ábden daǵdylanǵanmyn, nashar stıldi, ásirese árip qatesin sýqanym súımeıdi. ...Sanaly ǵumyrym temirdeı tártipti, zor jaýapkershilikti, júıeli jumys isteýdi talap etetin memlekettik qyzmette ótip keledi. Munyń bári meniń minez-qulqym men dúnıetanymyma óz áserin tıgizdi. Sondyqtan «Siz kimsiz?» degen sıpattaǵy saýalyńyzǵa qysqasha ǵana «men – memleketshil adammyn» dep jaýap bereıin» depti. Biz osy oıdan suhbattyń temirqazyǵyn ańǵarǵandaımyz.
Biz jastar armanymen, josparymen sanasýymyz kerek. Ol arman-ańsardyń tek saýattylyqpen ǵana júzege asatynyn jas býyn da túsinedi dep senemiz.
«Turkistan» gazetindegi Memleket basshysy suhbaty ár býynnyń, ár salanyń aldyndaǵy eldik jaýapkershilikti sezindirip, qoǵamdy tutastandyra tústi dep sanaımyz.
Dıhan Qamzabekuly,
Ulttyq quryltaı múshesi
