Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Aıtsa-aıtqandaı, muzart shyńdary myńjyldyqtarda muqalmaı, júzjyldyqtardyń júrek lúpilin úzbeı tyńdap kele jatqan О́r Altaı talaı-talaı tarlandy dúnıege ákeldi. Sondyqtan Altaıdyń tulǵasy qanshalyqty asqaq bolsa, qursaǵy da sonshalyqty qutty.
Arǵysyn aıtpaǵannyń ózinde kúni keshe qazaq ádebıetine Balemer Saharıev, Qalıhan Ysqaq, Oralhan Bókeı, Dıdahmet Áshimhandaı qarymdy qalamgerlerdi bergen asqaraly Altaı edi. Sol Altaı qazaq halqyna esh tarylmastan Álibek Asqarovtaı qanyna sııa tamǵan tamasha sóz sheberin tartý etti. Mundaı qubylysqa qýanasyń da, marqaıasyń da.
Álibek Asqarov – ádebıetimizdiń kórnekti ókili, syrbaz da syrshyl jazýshy. Ol shyǵarmashylyǵynyń shyńynda tynystap, tumanyń tunyǵyndaı káýsar týyndylarymen oqyrmannyń rýhanı shólin qandyryp kele jatqan daryndy qalamgerlerdiń soıynan. Shyǵys Qazaqstan oblysy Katonqaraǵaı aýdanyndaǵy Ekiasha qystaǵynda dúnıege keldi. Mańdaıyna jazylǵandyqtan, bala kezden shyǵarmashylyqty shıyrlap júrdi. Mektep bitirgen soń aýylda kınomehanık boldy. Kúnderdiń kúninde Altaıyn Alataýmen qaýyshtyrsam degen izgi ınıetpen arý Almatyǵa tartty.
Almatydaǵy kórkemsýret ýchılıshesin, QazMÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin bitirdi. Sóıtip, boıaý men sózdi úndestire bilgen qazaqtyń naǵyz sýretkerine aınaldy.
Daryndy jazýshynyń ár jyldary qalamynan týǵan «Qutmeken», «Taıga tolǵaýy», «Jasyl álemge saıahat», «Erte túsken bozqyraý», «О́r Altaı, men qaıteıin bıigińdi», «Munar taýdy, muzart shyńdy ańsaımyn», «Sosıalızm áńgimeleri», «Sosıalızm hıkaıaty», «Keshegi kúnniń hıkaıasy», «Altaı – altyn besik, ata jurt», «Kóńildiń kók dóneni», «Batqan kúnniń boıaýy», «Altaıda altyn kúz edi», «Ádebıet áleminiń ázilderi», «Qoıǵa shapqan qara aıý», «Kókkól», «Shanaǵaty», «Aspantaý», «Shabanbaı», «Muztaý», «Qazyǵurt», «Qaıyrymdy Úmit múıisi nemese Jer shetine saıahat», «Qıǵash hıkaıasy» sııaqty kitaptary qazaq ádebıetiniń qazynasyn qalyńdatqan biregeı marjan týyndylar.
Osydan elý jyldaı buryn «Qutmekendi» qulshyna jazyp, shyǵarmashylyq jolyn jańa bastaǵan qalam ıesi búgingi О́r Altaıdaı óz bıigin somdaıtynyn sol kezde sezbegen de shyǵar dep oılaısyń. Osy kúngi tutastaı «Álibektiń álemin» jasaý jolynda ol qanshama ter tókti, aıanbaı eńbek etti deseńizshi! Sol eńbegi oǵan tól ádebıetimizge sony tásil, tyń órnek ákeldirdi, ózine ǵana tán qaıtalanbas jazý stılin ornyqtyrdy.
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat», «Barys» ordenderiniń ıegeri Álibek Asqarovtyń shyǵarmashylyǵy týraly qazaqtyń ne bir aýzy dýaly ıgi jaqsylary men jaısańdary pikir bildirdi. Olardyń ishinde kórkem tildiń abyzdary, aqyn-jazýshylar Qadyr Myrza-Áli, Sherhan Murtaza, Gerold Belger, Muzafar Álimbaev, ádebıet zetteýshileri – akademıkter men ǵylym doktorlary Serik Qırabaev, Sherıazdan Eleýkenov, Saýytbek Abdrahmanov, akademık-fılosoftar Ábdimálik Nysanbaev pen Ǵarıfolla Esim, tarıhshy Búrkit Aıaǵan syndy soqtaly tulǵalar bar. Bári de kólemdi maqalalar jazypty, monografııalyq zertteýlerine arqaý etipti. Jazýshy shyǵarmalary jóninde tushymdy oı, jaqsy pikir bildiripti. Jazýshy eńbekteriniń kórkemdik ári mazmundyq qundylyqtaryna bári de joǵary baǵa berip, ortaq paıym jasapty.
Mundaı zor baǵaǵa ıe bolý – qolyna qalam ustaǵan árbir qalamgerdiń armany, mańdaıyna buıyrǵan sırek baqyt der edik.
Máselen, Álibek Asqarovtyń «О́r Altaı, men qaıteıin bıigińdi...» romany jaıynda zańǵar jazýshylarymyzdyń biri Sherhan Murtaza «Lev Tolstoıdyń Qajymuratyndaǵy soqa jyryp ketken túıejapyraqtyń tamyryndaı aýyldyń jany siri, tamyry tereńde. Osy kórinisti kórkem ádebıetten kórem degen kisi osy kitapty oqysyn», dep oqyrmanǵa baǵyt silteıdi. Qazaqtyń birtýar aqyny Qadyr Myrza Áli: «Álibek óziniń týǵan Altaıyn jyrlaýdaıyn-aq jyrlap baqqan. Elitip oqısyń. Áıgili Altaıdyń aıtyp jetkize almaıtyn, jyrlap taýysa almaıtyn sulýlyǵy men sony janyn salyp sýrettegen Álibek inimniń talantyna men dán rıza boldym» dep aǵynan jarylady. Akademık Serik Qırabaev «Bul – bir ǵajaıyp lırıkalyq hıkaıa, jup-jumsaq, móp-móldir, adamnyń sezimin, oıyn tereńnen qozǵap, quıylyp turǵan syr» ekenin búkpesiz jetkizedi. Aıtýly ǵalym, qazaqtyń naǵyz zııalysy Sherıazdan Eleýkenov: «О́r Altaı, men qaıteıin bıigińdi...» – táýelsizdik kezeńi ádebıetiniń shuǵylaly shyǵarmasy», – degen salıqaly oı tastaıdy. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Saýytbek Abdrahmanov: «Álibek Asqarovtyń mańdaıyna qazaq sóz ónerinde safarı janrynyń izashary bolý jaýapkershiligi jazylypty, osy baqyt qalamgerdiń taǵdyryna buıyrypty. E.Hemıngýeı, H.Makkoı, Dj.Adamson, t.b. qalamgerlerdiń tunyp turǵan taza da tumsa tabıǵattyń qoınaý-qolatynda tikeleı ózi baryp, bárin óz kózimen kórip, óz tanym-túısigimen aq qaǵazdyń betine tógildirip túsirgen tamasha jazbalarynan keıin osy jańa janrǵa qalam tartqan Álibek Asqarovtyń osy taqyryptaǵy shyǵarmalary jyl ótken saıyn tabıǵat-anamyzdan alystatyp, janymyzdy júdetip bara jatqan myna jahandaný dáýirinde aıryqsha aıaýly» dep zerdeli oıyn aıshyqtaıdy.
Álibek Asqarov qabyrǵaly qalamger ǵana emes, qajyrly qaıratker.
Bárin tizip kórsetpeı-aq, bir-aq mysal keltireıin. Táýelsizdik jyldarynda ult rýhanııaty men mádenı muramyzǵa qatysty 350 myń taralymmen shyǵarylǵan 160 tom kitap Álibek Asylbaıulynyń tikeleı úılestirýimen jaryqqa shyqty.
Álibek aǵamen, Prezıdent Ákimshiliginde, Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginde ol kisi – basshy, men qosshy, ol kisi – ustaz, men shákirt dárejesinde biraz jyl qoıan-qoltyq birge qyzmet atqardyq. Keıde resmı quttyqtaý mátinderinde kóp qoldanylatyn «bilimdi, bilikti, tájirıbeli, qajyrly» syqyldy syn esimder quddy bir Álekeńe arnap aıtylǵan ba dep oılaısyń. Qurǵaq maqtaý emes, qý sózden qýyrdaq qýyrý da emes. Rasynda da kóp biledi, bilgenin eshkimnen aıap qalmaıdy. Tóraǵamyn dep tóbeńnen oımaıdy, bastyqpyn dep basynbaıdy. Tapsyrmany maıdan qyl sýyrǵandaı etip shýaqty peıilmen beredi. Salıqalyqpen júktelgen mundaı mindetti endi sapaly oryndamaı kór. Urysyp istetkennen góri, uıaltyp istetkenniń jaýapkershiligi áldeqaıda zor bolatynyn ári nátıjesi mol bolatynyn sol kisiden úırendim. Bir sózben aıtqanda, degbirsizdikti jany qalamaıtyn degdar jan. Mańaıyna sharapatyn tógip júretin mamyrajaılyǵymen qosa, qasyndaǵy áriptesterin qorǵaýda – dińi berik. Birde elimizdegi úlken saıası naýqan aldynda óńir-óńirge taratylatyn úgit-nasıhattyq plakattyń mátinindegi sózge baılanysty daý shyqty. Ony bekitip taratýǵa pármen bergenderdiń ishinde Álibek Asqarovpen birge qazir eleýli laýazymdar atqaryp júrgen belgili tulǵalar bar. Apparattyq tártip qatań. Qalaıda jaýapty adamdardyń bireýine jaza qoldanylyp, qyzmetten ketýge tıis. Osy jerde Álekeń ashyǵyn aıtty. Jigitter, men biraz jyldardan beri úlkendi-kishili qyzmetter atqaryp kelemin. Al sender endi ósip kele jatyrsyńdar. Shyǵar bıikteriń áli alda. Men senderdiń orta jolda qanattaryńnyń qyrqylyp qalǵanyn qalamaımyn. Sondyqtan bárin óz moınyma alamyn. Senderden suraıtyn bolsa, birden maǵan silteı berińder» dep baılam jasaǵany áli kúnge deıin esimizde.
Muztaýdyń munarly shyńdaryndaı búginde jetpis bestiń jotaly bıigine kóterilgen osyndaı qalamger hám qaıratker aǵamyzdyń ǵıbratty ǵumyry uzaq ta ulaǵatty dańǵylmen jalǵasa bersin dep tileımiz.
Qýat BORASh
