Sýret: qazaqgreen.com
Elektr energııasyna suranys jyl saıyn ósip keledi. О́nerkásiptiń keńeıýi, ýrbanızasııa, sıfrlyq ınfraqurylymnyń damýy qýat júktemesin arttyrady. Mundaı jaǵdaıda energetıkalyq saıasattyń basty mindeti – tapshylyq táýekelin joıý ǵana emes, bolashaqtaǵy suranysty aldyn ala eseptep, ıkemdi júıe qalyptastyrý. Qabyldanǵan sharalar qýatty ulǵaıtýǵa, generasııany jańǵyrtýǵa, jańa ınfraqurylym qurýǵa baǵyttalǵan.
Energetıka mınıstrliginiń esebine súıensek, 2027 jyldyń I toqsanyna qaraı eldiń ishki qajettiligi tolyq qamtylady. 2029 jylǵa qaraı turaqty profısıtke shyǵý josparlanǵan. Mundaı kórsetkish tek sandyq ósimdi bildirmeıdi. Ol – júıeniń ıkemdiligi artqanyn, rezervterdiń qalyptasqanyn, júktemeni basqarý múmkindigi keńeıgenin kórsetetin sapalyq ózgeris.
«Eldiń energııa júıesinde 241 kóz jumys isteıdi, onyń 162-si jańartylatyn energııa nysandary. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysynda belgilengen qýat 26,7 GVt-qa jetti. Generasııa qurylymy teńgerimdi sıpatqa ıe. Kómir stansalary 13,8 GVt, gaz stansalary 6,8 GVt, iri gıdroelektrostansalar 2,5 GVt, jańartylatyn energııa kózderi 3,6 GVt beredi. Bul model júıelik turaqtylyqty saqtaıdy, sondaı-aq energııa kózderin ártaraptandyrýǵa jol ashady. Mundaı tásil energetıkalyq qaýipsizdik pen ekologııalyq talap arasyndaǵy tepe-teńdikti ustap turýǵa múmkindik beredi», dedi Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
Saladaǵy ózgeris aýqymy iri ınvestısııalyq jobalar arqyly kórinedi. 2035 jylǵa deıin 26 GVt-tan astam jańa qýatty iske qosý kózdelgen. Onyń 5 GVt-y qoldanystaǵy stansalardy jańartýǵa, 10,5 GVt jańa dástúrli generasııaǵa, 8,4 GVt jańartylatyn energııa jobalaryna, 2,4 GVt atom energetıkasyna tıesili. Bul qurylym energetıkalyq júıeni bir ǵana baǵytqa táýeldi etpeı, uzaqmerzimdi turaqtylyqqa negiz qalaıdy. Munda óndiristik senimdilik pen tehnologııalyq jańǵyrý qatar júredi.
Manevrlik generasııany kúsheıtý – energetıkalyq reformanyń ózegine aınalǵan baǵyt. Júkteme táýliktiń ár kezeńinde ózgerip otyrady, al ıkemsiz júıe turaqsyzdyqqa ákelýi múmkin. Sondyqtan gıdroelektrostansalar, bý-gaz qondyrǵylary, jańa qýat kózderi jedel retteý múmkindigin keńeıtedi. Qyzylorda men Túrkistan oblystaryndaǵy bý-gaz jobalary, Almatydaǵy jylý elektr ortalyqtaryn gazǵa kóshirý bastamasy júıeniń ıkemdiligin arttyryp, ekologııalyq kórsetkishti jaqsartady. Bul – tek óndiristik jańartý emes, tutyný qurylymyna beıimdelgen ıntellektýaldy júıe qurý qadamy.
«Jańartylatyn energetıkany damytý energııa jınaqtaý tehnologııasymen ushtasady. Syıymdylyǵy saǵatyna 3 GVt-tan asatyn jınaqtaǵyshtardy engizý artyq qýatty saqtaý men ony júkteme joǵary kezeńde paıdalanýǵa múmkindik beredi. Mundaı sheshim energetıkalyq turaqtylyqty jańa deńgeıge kóterip, júıeniń tıimdiligin arttyrady. Energetıka endi tek óndirýmen shektelmeıdi – ol basqarý, saqtaý, teńgerimdeý qabileti bar keshendi ınfraqurylymǵa aınalyp keledi», dedi vedomstvo basshysy.
Generasııany damytý aýksıondyq irikteý arqyly jalǵasyp keledi. Túrkistan, Qyzylorda, Ulytaý oblystary men Almaty qalasynda jıyntyq qýaty shamamen 1,8 GVt bolatyn tórt bý-gaz jobasy iske asyrylyp otyr. Bul stansalar júktemeni ıkemdi retteýge jaǵdaı jasap, energııa júıesiniń turaqtylyǵyn kúsheıtedi.
2024 jylǵy tamyzdaǵy saýda qorytyndysynda Jambyl, Aqtóbe, Atyraý oblystarynda qýaty 700 MVt bý-gaz jobalary anyqtaldy. Olardy iske qosý 2028 jylǵa josparlanǵan. Byltyr jeltoqsanda Astanada 500 MVt bý-gaz stansasyn salýǵa arnalǵan taǵy bir irikteý ótti. Almatydaǵy JEO-2 men JEO-3-ti gazǵa kóshirý bıyl aıaqtalady. Bul sheshim manevrlik qýatty keńeıtip, ekologııalyq júktemeni taǵy azaıtady.
Investısııalyq serpin energetıkalyq jańǵyrýdyń naqty kórsetkishi sanalady. Jalpy qýaty 15,3 GVt bolatyn 80-nen astam joba iske asyrylyp jatyr. Bul jobalar dástúrli generasııa men jańartylatyn sektordy qatar qamtıdy. «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasynyń jańartylǵan úlgisi ınfraqurylymdy jańartýǵa aýqymdy qarjy tartýǵa jol ashqan. Investısııalyq model salanyń ekonomıkalyq tartymdylyǵyn kúsheıtip, uzaqmerzimdi modernızasııaǵa negiz qalap otyr.
E.Aqkenjenovtiń aıtýynsha, kómir generasııasy da jańasha kózqaraspen damyp keledi. Taza tehnologııalardy engizý kómir energetıkasynyń ekologııalyq áserin tómendetýge baǵyttalǵan. Ekibastuz MAES-3, Kýrchatovtaǵy jańa stansa, óńirlerdegi jylý elektr ortalyqtary energetıkalyq bazany nyǵaıtady. Jabdyqtardy kúrdeli jóndeý tozý deńgeıin kezeń-kezeńimen tómendetip, óndiristik senimdilikti arttyrady. Bul baǵyt eldiń shıkizattyq áleýetin tıimdi paıdalanýmen qatar, tehnologııalyq jańǵyrtýǵa jaǵdaı jasaıdy.
Qýatty kezeń-kezeńimen engizý kestesi júıeli túrde júzege asady. Aldaǵy jyldary myńdaǵan megavatt iske qosylyp, ishki suranys tolyq jabylypty. Keıingi kezeńde eksporttyq áleýet keńeıgen. Bul energetıkanyń aımaqtyq ıntegrasııadaǵy rólin kúsheıtip, ekonomıkalyq múmkindikterdi ulǵaıtady.
Ońtústik óńir jelisin kúsheıtý, batys aımaqty biryńǵaı júıege qosý jobasy energetıkalyq tutastyqty qamtamasyz etedi. Kaspıı teńizi arqyly ótetin jasyl energetıkalyq dáliz óńirlik yntymaqtastyqtyń jańa modelin qalyptastyrady. Bul bastama elimizdi halyqaralyq energetıkalyq hab retinde tanytady.
«Mınıstrlik qazirdiń ózinde 2027 jylǵa qaraı ekonomıkanyń elektr energııasyna degen qajettiligin tolyq óteýge múmkindik beretin birqatar iri jobany júzege asyryp otyr. 2029 jylǵa qaraı turaqty profısıtke shyǵý josparlanyp otyr. Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha qazirgi ýaqytta kómir generasııasyn damytý jobasy ázirlenip jatyr. Onda basymdyq taza kómir tehnologııalaryna beriledi. Josparda Kýrchatov qalasynda jańa stansa men Ekibastuzda MAES-3 qurylysyn salý qarastyrylǵan. Sondaı-aq 2026 jyly 2,6 myń MVt-tan astam jańa qýat iske qosylady. Barlyq jumys bir maqsatqa, eldiń búkil energojúıesiniń senimdiligin, tıimdiligi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan», dedi E.Aqkenjenov.
Prezıdenttiń elektr energetıkasyn damytý jónindegi tapsyrmasyn júzege asyrý eldiń turaqty ári teńgerimdi energetıkalyq kontýryn qalyptastyrady. Jańa qýattardy kezeń-kezeńimen iske qosý, qoldanystaǵy generasııany jańǵyrtý men ınvestısııalyq tetikterdi iske qosý tapshylyq táýekelin joıyp qana qoımaı, ekonomıka damýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
