Sýret: gov.kz
Elimiz qazir aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrýdy aýyl kooperasııasyn damytý arqyly sheshýdi qolǵa aldy. Soǵan sáıkes sýbsıdııalaý tásilderi de qaıta qaralyp, turaqtandyryla túspek.
Kooperasııa tıimdiligin el ishteı sezip otyr. Belgili bıznesmen Erkin Tátishov eldiń árbir azamaty fermer bolýy kerek deıdi. Onyń aıtýynsha, kásipkerler eldiń baǵalanbaǵan aktıvi sekildi, olardyń jeke bıznesi tıisti deńgeıde baǵalanbaıdy. Bul kózqaras aýyl bıznesiniń de múmkindigin shekteıdi. «Aýyldaǵy shaǵyn sharýashylyqtardyń qala bıznesimen ıntegrasııalanýy kooperasııanyń deńgeıin kóterip, ekonomıkalyq, geografııalyq sıpatyn ártaraptandyrady. Sol kezde ǵana aýyl sharýashylyǵy órkendeı túsedi», deıdi E.Tátishov
Biraq shaǵyn sharýashylyqtar irilenbeı, aýyl kórkeımeıtinin sarapshylar jıi aıtady. Bizdegi kedergi – iri sharýashylyqtar men shaǵyn sharýashylyqtar arasyn jalǵastyryp turatyn orta tap álsiz. Koopersııanyń jeke segment retinde damýyna da – osy bóget. Memleket basshysynyń aıtýynsha, bizdegi barlyq aýylda tabysty kooperasııa qurýǵa negiz bolatyn alǵysharttar jetkilikti. Fermerler jazda malyn baǵyp, sút, et, teri jınap, ony óńdeý úshin kúsh biriktirýi kerek. «Kooperasııa ózinen ózi paıda bola salmaıdy. El ishinde egjeı-tegjeıli túsindirý men uıymdastyrý jumystaryn qolǵa alý qajet. Alaıda birlestik qurý isin naýqanǵa aınaldyryp, jurtqa qysym kórsetýge, olardy májbúrleýge jol berilmeıdi», dep atap kórsetti Prezıdent.
Elimizde aýyl sharýashylyǵy kooperasııasy týraly aıtyla bastaǵanyna biraz jyl boldy. Biraq túsiniksiz tustary kóp. Sarapshy B.Zııabekovtiń aıtýynsha, shaǵyn sharýashylyqtardy irilendirýdi kezeń-kezeńimen júrgizip, jańa jaǵdaıǵa beıimdelýine ýaqyt berý kerek. Iri sharýashylyqtar men shaǵyn sharýashylyqtardyń tabysyn bir-birimen salystyrýǵa bolmaıdy. Jeri men maly azdar kóp maly barlarǵa jutylyp ketýden seskenedi. Sýbsıdııa damyǵysy keletin fermerlerge jaqsy kómek bolǵanymen, talaptary iri sharýashylyqtyń yńǵaıyna qaraı jazylǵan. Al shaǵyn sharýashylyqtardyń naryqtyq-quqyqtyq mártebesin naqtylaý jaǵy kesheýildep jatyr. Mysaly, kemi 90 bas iri qara maly, kemi 500 gektar jeri barlar birlestik nemese irilendirilgen sharýashylyq retinde tanylady. Jaıylymdyq jeriniń joqtyǵynan mal basyn kóbeıte almaı júrgender barshylyq. Olardyń sýbsıdııadan shettelip qalýyna da osy faktor sebep bolsa kerek.
B.Zııabekovtiń aıtýynsha, kúni búginge deıin shaǵyn sharýashylyqtar sýbsıdııaǵa qoly jetpeı keledi. Basymdyq tek irilerge beriledi. Sondyqtan kooperasııa birlik pen jasampazdyq ıdeologııasy dep te qarastyrylyp júr. «Agrosektordy sýbsıdııalaý ıgerilgen qarajat kólemine emes, nátıjege baǵdarlansa, aýyl ulttyq ınvestorlardyń ordasyna aınalady. Nátıjeni burmalaý qıyn, biraq baqylaý ońaı. Kezinde Qytaıda ındýstrııalandyrý agrosektordan bastaldy. Memlekettiń zańy shaǵyn sharýashylyqtardyń irilenýine jaǵdaı jasady. Qazir Qytaı agrosektordan shyqqan olıgarhtardyń kóptigi jaǵynan álemde alǵashqy úshtikte tur», deıdi B.Zııabekov.
Sarapshynyń aıtýynsha, aýylda 50 jylqy, 200-deı qoı ustap otyrǵan fermer malyn «besikke bólep» baǵatyndaı jaǵdaıda. «Biz shaǵyn sharýashylyqtardyń jaǵdaıyn tek sýbsıdııamen sheshetin jaǵdaıdan ótip kettik. Jaıylymdyq jer máselesi sheshilse, qalǵan sharýanyń 90 paıyzyn fermerdiń ózi retteı alady. Qazir jaıylymdyq jer 20 paıyzdy ustap otyrǵan sharýashylyqtyń nemese iri jer ıelenýshilerdiń ıeliginde. Memleket ıeligine qaıtarylǵan jerlerdiń quqyqtyq mártebesi anyqtaý jaǵy kesheýildep jatyr. Kóp kóńilinde ol jerler burynǵy ıelerine qaıtarylyp ketedi degen qaýip bar. Bul – bir-birinen bólýge kelmeıtin kúrdeli másele», deıdi B. Zııabekov.
Onyń pikirinshe, basty táýekelderdiń biri – básekelestik ortanyń burmalanýy. Memlekettik qoldaýdyń klassıkalyq úlgisi jumys istemeıdi. Prezıdent aıtyp ótkendeı, «qaǵaz júzinde emes, is júzinde naqty nátıjege qol jetkizý bárinen de mańyzdy».
Bıznestiń memlekettik qoldaýǵa táýeldiligin tómendetýdiń kilti ekonomıkalyq reformalardyń nátıjesine baılanysty. Demek, memlekettik qoldaý shaǵyn sharýashylyqtardyń iri birlestikterge aınalýyna baǵyttalýy kerek. Sol kezde irilendirý úderisi naryqtyq jolmen qalyptasady. «Shaǵyn sharýashylyqtardyń irilenýi nemese birigýi ekonomıkalyq tıimdilikti arttyrýǵa kómektesedi. Sol sebepti memlekettik qoldaý júıesin ǵana emes, agrosektordy reformalaý – jańa agrarlyq saıasattyń ekinshi baǵyty», deıdi sarapshy.
Bul pikirdi aýyl sharýashylyǵy sarapshysy Tóleýtaı Rahymbekov te qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, memlekettik qoldaýdyń barlyq tetigi iri óndiristi yntalandyrýǵa arnalǵan. 2003 jyldan 2005 jylǵa deıin úsh jylǵa aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa 3,5 mıllıard teńge bólindi. 2018–2019 jyldary sýbsıdııanyń kólemi 350 mlrd teńgege jetti, ıaǵnı júz ese ósti. Memleket sharýalarǵa kómek qolyn sozýda eshýaqytta tartynǵan emes. Biraq sol kómek tıisti jerine jetpeı jatyr. Al aýyl sharýashylyǵynyń jalpy óniminiń jartysyn óndiretin 1,7 mln-ǵa jýyq jeke qosalqy sharýashylyq memlekettik qoldaýdy alýdan úmitkerler qatarynan alynyp tastalǵan.
Onyń aıtýynsha, shaǵyn sharýashylyqtar – agrosektordyń kúretamyry. Birinshi kezekte shaǵyn sharýashylyqtardy nesıeleý men sýbsıdııalaý tetikterin ózgertý kerek.
«Bizdiń baǵalaýymyzsha, 2025 jyly tek árbir 30 fermerdiń tek 3 paıyzy ǵana jeńildetilgen nesıege qoly jetti. Al qalǵan 97 paıyzynyń kepilge qoıatyn eshteńesi joq, aýdan ortalyqtarynda nesıeleýmen aınalysatyn banktik fılıaldar da joq. Mundaı tuıyqtalǵan sheńbermen kooperasııany uzaqqa apara almaımyz», deıdi sarapshy.
ALMATY
