Osy tusta oı kidirteıik. О́ner tabıǵaty – úıretýshi emes, usynýshy. Ol bizge aına usynady. Odan ózimizdi kóremiz. Kóńilimizde kólegeılenip qalǵan «mátinderge» sáýle túsirip oqımyz. Dátimiz shydasa, árıne. Al premerada otyrǵan Gennadıı Kolbın ishindegi mátinin qalaı oqydy eken? Aınaǵa batyl qaraı aldy ma?
Ol kezde Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń mádenıet jáne óner sektorynyń meńgerýshisi Saýytbek Abdrahmanov bolatyn. Bári josparlanǵan, oılastyrylǵan. Shymyldyq jabylady. Kórermen qol soǵady. Kolbın teatr dırektorynyń kabınetine barady. Basty róldi somdaǵan akterlermen qol alysady. Birer aýyz pikirlesedi, ujymǵa alǵys aıtady. Biraq munyń eshqaısysy da bolǵan joq. Nege? Ári qaraı Saýytbek aǵanyń óz aýzynan estigenimiz boıynsha jalǵastyraıyq:
«Kórsetilimge jaýapty adam retinde birinshi qatardyń eń shetinen ózime oryn qaldyryp qoıǵanmyn. Bir kózim sahnada, bir kózim Kolbınde. Qyrynan kóz salamyn. Birneshe ret kórgen spektaklim ǵoı, birazdan keıin sahnadan góri Kolbınge kóbirek qaraı bastadym. Janyndaǵylar, artyndaǵylar onyń júzine olaı zer sala almaıdy. Áı, degenmen tegin adam taz bola ma, sonsha sańylaýsyz emes eken. Kóp ótpeı-aq bárin túsindi. Sahnada Stalın men Goloshekın júrgenimen sanada Gorbachev pen Kolbın turǵanyn da, óziniń bul spektaklge nege shaqyrylǵanyn da túsindi. Emosııasyn jasyra almaıtyn kisi edi. Qabaǵy túıildi, beti qýsyryldy. Ishindegi alaı-dúleı hali júzinen bir-aq kórindi. Spektakl sońynan qol soqqan da joq, rejısserge de, dramatýrgke de eshteńe aıtpady. Ún-túnsiz kóligine otyryp, ketti de qaldy».
Osy jaǵdaı «Gamlet» tragedııasyndaǵy bir sahnany eske salady. Dat eliniń koroli baýyry Klavdııdiń opasyzdyǵynan opat bolady. Zymııan inisi patshalyqty ózi ıemdenip, jesir jeńgesin arbap alady. Ákesiniń shyn máninde qalaı qaza bolǵanyn taq murageri Gamletten jasyrady. Alaıda marqumnyń arýaǵymen tildesken balasy Klavdııdiń kázzaptyǵyn ishteı boljap júredi. Biraq tap basyp aıta almaıdy. Sonda ol ózgeshe bir amal tabady. Saraıǵa syrnaı-kerneıin súıregen ártisterdi aldyrady hám olarǵa burynǵydan ózgeshe qoıylym qoıýdy tapsyrady. Taq murageriniń tapsyrmasyna olar, álbette, lápbaı aıtysady. Sonymen patsha saraıynda teatr qoıylymy. Aldyńǵy qatarda – Gamlettiń sheshesi men ógeı ákesi Klavdıı.
Akterler áldebir patsha men patshaıymnyń oqıǵasyn beıneledi. Ekeýi bir-birine izet bildirip, qushaqtasady. Zaıyby eriniń aldynda tize búgip, óziniń adaldyǵyna ant beredi. Sonan soń shym ústindegi tósekterine baryp jatady. Ol uıyqtaǵan soń áıeli ketedi. Izinshe patshanyń baýyry kelip, koroldiń basynan tájin alyp, qulaǵyna ý quıady da, kete barady. Patshaıym qaıta kelgende ólip jatqan patshany kórip, alasurady. Eki-úsh qabirshini ertip ýlaýshy qaıta oralady. Ol áıeldiń qaıǵysyna ortaqtasqandaı ıshara qylady. Ártister ólikti alyp ketedi. Ýlaýshy patshaıymǵa syılyq usynady, ony baýraı bastaıdy. Áıel áýelde bunyń qumarlyǵyn quptamaı ashýlanady, aqyrynda raıynan qaıtyp ıligedi.
Qoıylymnyń ózi týraly ekenin uqqan Klavdıı ornynan turyp ketedi. Oıyndy toqtatyp, Gamletke shúıligedi. Ol bolsa múlde saspaıdy. Sebebi sezikti adam birinshi sekirmeı me?
«Bul ózi shylǵı shirip jatqan aıla-sharǵynyń álegi. Onda bizdiń ne sharýamyz bar? Uly mártebelim, bunyń bizge, bizdiń tap-taza ar-uıatymyzǵa eshqandaı qatysy joq. Jaýyr mástektiń jarasyna qatty batsa, sol-aq júresinen jata qalsyn. Al biz bolsaq, ondaı jaýyr-jaraqattan amanbyz», deıdi Gamlet.
Osy sátte taq murageriniń kúdigi rastalady. «Stalınge hatty» kórip otyrǵan Kolbınniń áreketi de osydan aınymady. Sondaǵy Gamlettiń ishki kerneýi Sherhannyń da sheri bolyp tógiledi:
«Spektaklge Kolbınniń ózi keldi. Mine, qaharly shaq. Qorqynyshty ma, joq pa? Onyń nókerleri de keldi, kórdi. Halyq degen kóp. Kolbınniń qabaǵy salbyrap tústi, tistendi bilem, kim biledi, tisin shyqyrlatqan da shyǵar, biraq lám demedi, ne bolsa da ishinde ketti. Mine, múmkin sol sátte oıǵa qalǵan shyǵar, myna halyqpen oınaýǵa bolmaıtynyn oılaǵan shyǵar. Kim biledi, taǵdyr ma, jazý ma, elde halyqtyń qarǵysy ma, Qazaqstannan ketti, kóp uzamaı dúnıeden qaıtty. Áıtpese, sonshalyqty basy jerge tıip turǵan jan emes edi». Raıymbek Seıitmetov haqynda jazylǵan maqalasynda Sher-aǵań osylaı deıdi.
Jazýshy qoıylymdaǵy Ǵabıt Músirepovtiń aýzyna mynadaı sóz salady: «Únsiz qalý da jaramas. Laq-ekesh laq ta baýyzdarda tuıaq serpip qalmas pa?». Al Shekspır óziniń Gamletin bylaı sóıletedi:
«Jaraly maral ókirmek,
Jarasyz maral sekirmek».
Iá, jaraly maraldyń jan daýysyn kimder estip jatyr? Aıanyshty halin kim kórip jatyr? Álpetinde ádilet sáýlesi joq jannyń estigisi kelmeıdi, kórgisi de joq. Al óner sol shyndyqty qınap otyryp kózine kórsetedi, qulaǵynyń túbinde oınatady. Tup-týra Gamlettiń ártisteri men Sherhannyń «Stalınge haty» sııaqty.
Aıtqandaı, tyńshylyq jasap júrgen Gıldensterndi Gamlet shaqyrtyp alyp, sybyzǵy tartýyn ótinedi. Ol ony múlde tarta almaıtynyn, tipti qolyna ustap kórmegenin aıtyp, basyn ala qashady. Sonda Gamlet:
«Qarapaıym sybyzǵynyń syryn bilmeı turyp, meniń janymnyń pernelerin tapqyńyz kele me? Sonda qalaı, syrymdy ashpaq sybyzǵydan jeńil me? Meni qandaı aspap deseńiz de, erkińiz bilsin, kúıimdi buzýyńyz múmkin. Biraq Siz meni saırata almassyz», dep bir-aq qaıyrady.
Kim bilsin, Kolbın myrza da qazaq halqynyń kóńil pernesin eshqashan tappaıtynyn naq sol spektaklde otyryp túsingen shyǵar.
