Astana qalasy Tilderdi damytý jáne arhıv isi basqarmasy men Jazýshylar odaǵy Astana qalalyq fılıalynyń uıymdastyrýymen júzege asyp kele jatqan «Qalamger ustahanasy» atty joba qazir qanatyn keńge jaıyp barady. Áne, sonyń dáleli retinde keshe Astanaǵa Qyrǵyzdyń halyq jazýshysy, halyqaralyq TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Sultan Raev arnaıy kelip, Ulttyq akademııalyq kitaphanada dáris oqydy. Osyǵan deıin oqyrmanǵa «Janjaza», «Topan» sııaqty shoqtyǵy bıik romandar usynǵan jazýshy sóz basynda Muhtar Áýezov pen Shyńǵys Aıtmatovtyń ádebı baılanysy, olardyń bir-birine degen syılastyǵy týraly sóıledi.
«Aıtmatovtyń shyǵarmashylyq jolynda Muhtar Áýezovtiń qoldaýy men qamqorlyǵy aıryqsha ról atqarǵany belgili. Eger Áýezov qoldamaǵanda, Aıtmatovtyń álemdik arenaǵa shyǵýy qıyn bolar edi. Dálirek aıtsaq, aldynda Áýezovteı ustazy iz qaldyrmasa, Aıtmatovtyń da bolýy ekitalaı. О́ner – ózge ónerdi týdyrady. Sonymen birge ustazdyń qundylyǵy men ulylyǵy onyń shákirtine úıretken óneri arqyly ólshenedi. Bul – mádenıettiń ólmes, kóne fenomeni. Bizdiń Shyńǵys «Manaspen» ómir súrdi, odan rýhanı qýat aldy. «Manas» ol úshin altyn quzyret edi, Shyńǵys máńgilik kúshti sol jerden aldy. Ol «Manaspen» ómir súrip, ǵumyryn soǵan arnady. Bul qasıetti ustazy Muhtar Áýezov mura etti. Qıyn kezeńder kelgende, tek «Manas» úshin ǵana emes, kúlli qyrǵyz halqy úshin syn saǵattarda Muhtar Áýezov uly eposymyzdy qorǵap shyqty, qazaq bola tura qyrǵyz halqyna teńdessiz qyzmet etti. О́ıtkeni dál sol kezde qoǵamymyzda opasyzdar men qara nıettiler kóbeıip, «Manas» eposy týraly jaman sóz aıtyp, ony halyq tárbıesine «zııandy» dep jarııalaǵan edi. Epıkalyq muraǵa, tipti Aıtmatov sońynan sham alyp túskende, Muhtar Áýezov ony qorǵap qaldy. Basqasyn aıtpaǵanda, Aıtmatovty óz jazýshylarymyz talap jatqanda arasha bolǵan osy Muhtar Áýezov», dedi aǵynan jaryla.
Qyrǵyzstannyń mádenıet mınıstri mindetin atqara júrip, álemdik oqyrmanǵa uıalmaı usynatyn tańdaýly romandar jazǵan Sultan Ákimulynyń shyǵarmashylyq joly kásibılikke eshteńe bóget bola almaıtynyn dáleldeıdi. Onyń «Janjaza» atty romanyn oqyp, qalamgerdiń oılaý júıesi, jazýshylyq sheberligine tańdanǵanymyz ras. Sol shyǵarmanyń joly bolyp, ótken jyly Nıý-Iorkte aǵylshyn tilinde jaryq kórdi. Aıtmatovtyń «Jámılasynan» keıin 46 jyldan soń Sultan Raevtyń osy shyǵarmasy Amerıka asypty.
«1986 jyly Qurandy qyrǵyz tiline aýdarý tobynda boldym. Bul tájirıbe meniń dúnıetanymymdy túbegeıli ózgertti. Qasıetti mátinderdi oqyǵan saıyn bir nárseni tereń túsindim. Kez kelgen dinde úmit sáýlesi bar. Quranda da, Injilde de adamzatqa zor múmkindik beriledi. Tipti aqyrzaman týraly eskertýlerdiń ózinde de myna dúnıede bir jylt bar ekenin aıtady» degen ol «Janjaza» romanyndaǵy jyndy jeti keıipker, ondaǵy tylsym álem, kıeli kitap týraly uǵymdarǵa túsinik bere ketti. Sultan Raevtyń atyn shyǵarǵan «Janjaza» ekenin de aıta ketken jón. Bul kitap osyǵan deıin qazaq tilinde eki ret kitap bolyp shyqty. Atalǵan romandaǵy qasıetti kitap týraly sana túkpirine jeter tipti mıfpen ushtasqan epızodtar bir sát bizdi myna álemnen alystatyp, qaıta-qaıta oılandyrady. Onda sóz bolyp otyrǵan adam da, sóz de, aýa men ot ta kenet tylsym bir dúnıege aınalyp ketkendeı. Onymen qoımaı, olar qudirettiń kúshimen bári sol qasıetti kitaptyń ishinde sóılep turǵandaı áser beredi.
Qalamger óz shyǵarmashylyǵy, qazirgi rýhanı baılanys hám onyń ádebıetke berer paıdasy týraly keńinen tolǵap, ádebıetsúıer qaýymǵa tushymdy dáris oqydy. Dáristen keıin aýdıtorııa aýany suraq-jaýapqa kóshti. Oqyrmannyń biri «TÚRKSOI arqyly qazaq jazýshylarynyń qandaı eńbekteri qaı tilderge aýdaryldy?» degen suraq qoıdy.
«Qazaq ádebıetin Abaısyz elestetý múmkin emes. Hakimniń shyǵarmalary túrik jáne basqa tilderge aýdaryldy. Sosyn Shákárim, Sábıt Muqanov, Ábish Kekilbaev, Oljas Súleımenov syndy qalamgerlerdiń shyǵarmalary túrik tiline aýdarylyp, jaryq kórdi. Bul jumystar áli de júıeli túrde jalǵasyp jatyr. Mysaly, Abaıdyń «Qara sózderi» túrik tilinde basylyp shyqty. Túrik oqyrmany jaqsy qabyldady. Ankara men Ystanbul ýnıversıtetterinde Abaı shyǵarmashylyǵyna arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar ótti. Shákárim shyǵarmashylyǵy boıynsha da aldaǵy ýaqytta Ankara ýnıversıteti men Nazarbaev ýnıversıteti birlesken ǵylymı jıyn ótkizýdi josparlap otyrmyz. Oljas Súleımenovtiń mereıtoıy aıasynda onyń shyǵarmalary birneshe túrki tiline aýdaryldy. Sondaı-aq qazaq ádebıetiniń etnografııa, tarıh salasyndaǵy zertteýleri de túrik tiline tárjimalanyp jatyr. Buǵan mysal retinde Serikbol Qondybaıdyń eńbekterin aıtýǵa bolady. Bizdiń maqsat qazaq ádebıetin túrki keńistiginde keńinen nasıhattaý, al túrki halyqtarynyń ádebı murasyn ózara bir-birimen tanystyrý. Bul – rýhanı ıntegrasııanyń eń mańyzdy bóligi dep sanaımyn».
Kesh sońynda aqyn, etnograf Baıanǵalı Álimjanov ataqty «Manas» dastanyn jyrlap, kóshpeliler rýhyn, dalalyq mádenıettiń únin jetkizdi. Sonymen birge Sultan Raev ózi basqaratyn TÚRKSOI uıymy atynan belgili qalamger, ádebıet synshysy Amangeldi Keńshilikulyna túrik tildes memleketterdiń dostyǵy men mádenı, ádebı ıntegrasııasyn nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin beriletin Altyn medalin tabystady.
