Osyǵan deıingi kóptegen zertteý kórsetkendeı, bala qaı tilde kontent tutynsa, sol tilde oılaýǵa beıimdeledi. О́kinishke qaraı, osy kezeńde qazaq balasynyń medıa keńistiginde sheteldik jáne ózge tildegi kontent basym bolyp tur. Qazaq tilindegi sapaly mýltfılmder, tanymdyq vıdeolar, aýdıo nusqadaǵy ertegiler men ınteraktıvti oıyndardyń sany áli de jetkiliksiz. Bul másele tek kontenttiń azdyǵynda emes. Kóp jaǵdaıda bar dúnıeniń ózi balanyń qyzyǵýshylyǵyna saı emestiginde. Mysaly, keı qazaq tildi kontentterdiń vızýaly sátsiz, oqıǵasy qyzyqsyz, keıipkerleri este qalmaıdy. Al qazirgi balalar dınamıkaǵa, sapaly grafıkaǵa, shynaıy emosııaǵa ǵana qyzyǵýshylyq tanytady.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Nurbol Qudaıbergenovtiń aıtýynsha, elimizde halyqtyń úshten biri – balalar, anyqtap aıtsaq, 18 jasqa tolmaǵandardyń sany 7 mıllıonǵa jýyqtaıdy. Ol búkil álemniń jańalyǵyn tamyrshydaı tap basyp bilip otyramyz. Biraq «úmit etken kózimizdiń nury» – balalarymyzdyń áleminde ne bop jatqanyn bilemiz be degen oımen qoǵamǵa úlken suraq tastaıdy. «Búgingi balalardyń álemi burynǵy balalardyń álemine múldem uqsamaıdy. 1997–2012 jyldary týǵan zet-urpaqty qazir kóbimiz túsine almaı júrmiz. 2012 jyldan keıin týǵan alfa-urpaqty qalaı túsiner ekenbiz? Jalpy, balalyq shaq deıtin qubylystyń máni ózgerip bara jatyr. «Bala jeti jasqa deıin jerden taıaq jeıdi» degen maqal bar edi. Qazir ondaı balany tabý qıyn. Sebebi qımyl-qozǵalysy kóp oıynǵa negizdelgen balalyq shaqtyń ornyn vırtýaldy, jasandy, sımýlıakrǵa toly balalyq shaq basyp úlgerdi. Tehnologııa jaqsysymen birge jasyǵyn da usynyp jatyr. Onyń izi, ásirese balalarymyzdyń psıhıkalyq, fızıologııalyq, tanymdyq damýyndaǵy kemistikterden kórinedi. Balalarǵa arnalǵan mazmundy dúnıelerdi kóbeıtken jaqsy-aq. Menińshe, áýeli balalyq shaq mádenıetin, elimizdegi halyqtyń úshten birin qurap otyrǵan balalardyń álemin, olardyń túıtkildi máselelerin zertteýmen aınalysatyn ınstıtýt ashý kerek. Bul salada myń san problema bar. Biraq kúrdeli suraqtarǵa saýatty da salmaqty jaýap usynyp otyrǵan irgeli uıym joq. Pedıatr, psıholog, logoped, defektolog, fızıolog – jalpy bala damýyna qatysy bar mamandardyń basyn qosqan ınstıtýt qajet dep esepteımin», deıdi Nurbol Qudaıbergenov.
Shyndyǵynda, qazirgi balalar ózine uqsaıtyn, zamanaýı, este qalatyn keıipkerlerdi jaqsy kóredi. Qazaq ertegilerindegi batyrlar men mıftik obrazdardy qazirgi álemmen baılanystyryp, jańa formatta usyný mańyzdy. Mysaly, tehnologııany meńgergen qazaq balasy, tabıǵatty qorǵaıtyn keıipker nemese ulttyq mýzykamen álemge jol alǵan jas zertteýshi beınesi balalarǵa jaqyn bolar edi. Balalar ózine unamaǵan, sapasyz dúnıeni birden qabyldamaıdy. Sol sebepti anımasııa, dybys, ssenarıı, montaj – bári halyqaralyq deńgeıde bolǵany jón. Qazaqsha kontent «balalarǵa arnalǵan» degen jeleýmen jeńil-jelpi jasalmaýǵa tıis.
Balalar qalamgeri, dramatýrg Aıdana Alamannyń pikirinshe, balalar kontentin balalar dramatýrgııasy turǵysynan alǵanda, bizdegi kórsetkish óte tómen. Sebebi jetkinshekterge arnalǵan dramalyq shyǵarmalardyń azaıyp bara jatqany alańdatady. Nátıjesinde, «Balalar teatryna qandaı týyndy qajet?» degen zańdy saýal týyndaıdy. Sebebi damyǵan zamanda, balalardyń nazaryn ustap, olarǵa tushymdy ónim kórsetý de qıyndap barady. «Avtor men teatr arasynda ózara senim men túsinistikke negizdelgen psıhologııalyq kelisimniń joqtyǵy seziledi. Eger dramatýrg teatrmen, rejıssermen tyǵyz baılanysta jumys istese, biz sanaly urpaq tárbıeleý jolynda naqty nátıjege qol jetkizer edik. Qazirgi teatr men kórermen arasyndaǵy baılanys múlde basqa deńgeıde. Sondyqtan avtorlar menedjerlik oılaý júıesine beıimdelýi qajet. Iаǵnı shyǵarmany tek jazyp qana qoımaı, ony suranysqa saı usyna bilý mańyzdy. Odan bólek, qazirgi teatrlar balalarǵa arnalǵan pesalarǵa ekinshi sortty ónim retinde qaraıdy. Ony teatrdyń bıýdjetindegi qaldyq aqshaǵa balalar spektaklin qoıa salatynynan, avtorǵa balalarǵa arnalǵan spektakldiń qalamaqysyn tóleıtin kezde «Jaı ǵana balalarǵa arnalaǵan spektakl ǵoı» dep nemquraıdy qaraıtyndarynan baıqaýǵa bolady. Shyn máninde, úlkenderge arnalǵan pesamen salystyrǵanda balalarǵa arnalǵan shyǵarma jazý eki ese qıyn. Avtor ýaqyty men kúshin eki ese sarp etedi. Sebebi óziń úshin baıaǵyda umyt bolǵan balalar álemine saıahat jasaý, bala syndy oılap, tolǵaný, onyń ishki syryn túsiný, syzat salyp almaı ádemi qalpynda jetkizý kez kelgen dramatýrgtiń qolynan kele bermeıdi», deıdi Aıdana Alaman.
Qoryta aıtqanda, ana tilimizdegi balalar kontentin damytýǵa memlekettik qoldaý óte mańyzdy, sonymen birge kommersııalyq model de qajet. Eger qazaqsha balalar kontenti ekonomıkalyq turǵydan tıimdi salaǵa aınalsa, onda sapaly jobalar ózdiginen kóbeıedi. Kontent qansha jerden sapaly bolǵanymen, sońǵy tańdaý ár ata-ananyń qolynda. Ana tilimizdegi ónimderdi ádeıi izdep, balalarmen birge kórý – tildik ortany kúsheıtýdiń qarapaıym joly. Bala, eń aldymen, úlkenderdiń tańdaýyna elikteıtinin esten shyǵarmasaq, ıgi edi.
