Bir qyzyǵy, basqosý ótken 5 naýryz – Alash kósemi Álıhan Bókeıhannyń týǵan kúnine týra kelgen eken. Álıhan Bókeıhannyń týǵanyna 160 jyl jáne Alashordanyń Batys bólimshesiniń qaıratkeri Isa Qashqynbaevtyń týǵanyna 135 jyl tolýyna arnalyp ótken jıynǵa Jahansha Dosmuhamedulynyń adıýtanty, alash ofıseri Rahmetolla Qarjaýbaevtyń qyzy Dana Rahmetollaqyzy Reseıden arnaıy keldi. Sondaı-aq Astana qalasynan qazaqtan shyqqan tuńǵysh maman geologtiń biri Berkinǵalı Atshybaevtyń urpaǵy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aıgúl Ermekova, Memleket tarıhy ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, Alashordanyń Batys bóliminiń tarıhyn zertteýshi Dámetken Súleımenova da jıynnyń mártebeli meımany boldy. Mańǵystaý oblysynan arnaıy kelgen aqsaqal Abylaı Qusaıyn – belgili Hasan haziret Nurmuhamedovtiń urpaǵy bolsa, qaratóbelik muǵalim Tólegen Imanǵazıevtiń urpaǵy Sábıt Hasanov, Jahansha Dosmuhamedulynyń nemere aǵaıyny Qýandyq Bısenǵalıuly, atyraýlyq zańger, Rahmetolla Qarjaýbaev tulǵasyn zertteýshi Kóptileý Tájiǵalıev, Aqtóbe oblysy Oıyl aýdandyq óner jáne ólke tarıhy mýzeıiniń meńgerýshisi Dýlat Isabaev, jympıtylyq ardager Kım Fedıanınder de mańyzdy jıynnyń mán-maǵynasyn asha tústi.
Qonaqtar aldymen Kúnbatys Alashordanyń astanasy atanǵan tarıhı Jympıty shaharyn aralap, kóne kúnderdiń kýási – Alashorda keńsesinde ornalasqan Alash mýzeıin aralap kórdi. «Alash» saıabaǵynda Alash qaıratkerleriniń rýhyna taǵzym etip, jergilikti ónerpazdar qoıǵan sahnalyq qoıylymdy tamashalady.
«Dál osy ǵımaratta Jahansha, Halelmen birge meniń ákem Rahmetolla da qyzmet etti, myna qabyrǵaǵa ákemniń úni sińip, myna edende ákemniń izi qaldy degen oıdyń ózi maǵan erekshe áser syılady. Júregim alaburtyp tur», dep kózine jas aldy jasy 80-ge kelgen Dana Rahmetollaqyzy.
Reseı jerinde, kileń slavıan ulty ókilderiniń arasynda ósken Dana kishkentaı kezinde ákesine: «Meniń atymdy nege Dana dep qoıdyń, nege ózgeler sııaqty Tanıa, Valıa emes?» dep renjıdi eken. Sol kezde ákesi: «Qyzym, esińde bolsyn, sen bir kezderi osy esimińmen maqtanatyn bolasyń!» degen eken. «Men sol kúnge jettim!» dedi Alash qaıratkeriniń urpaǵy. Aıta keteıik, Dana Qarjaýbaevanyń ákesi 1934 jyly «halyq jaýy» atalyp ustalyp, 10 jylǵa sottalǵan. Sóıtip, Reseıdiń qıyr soltústigindegi Ýhta lagerinde júrip, ózi sekildi shermende – Edil boıynda týyp, Sibirge jer aýdarylǵan nemis qyzy Lıdııa Shnerge úılenedi.
«1953 jyly «Stalın óldi» degen habardy estigen kezde ákemde erekshe bir tolqyǵany baıqaldy. Anam bireý-mireý kórip qoımasyn dep esik-terezeni qymtap jatty. Biraq ekeýiniń de júzinen áldebir qýanyshty baıqaǵan edim», dep eske alady Dana apaı.
Bul kúni Jympıtyda Dámetken Súleımenovanyń «Oralda atylǵan Alashtyń ardaqty uly – Hasan Nurmuhamedov» atty monografııasy kitap bolyp shyǵyp, oqyrmanǵa tanystyryldy.
Kelesi kúni qonaqtar – Alash arystarynyń urpaqtary Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıin aralap, Mahambet atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń stýdentterimen júzdesti. Stalındik repressııanyń zobalań jyldary, Alash arystarynyń maqsat-muraty sóz bolǵan basqosý jıynǵa qatysýshylarǵa erekshe áser syılady. «Syrt kóz – synshy» degen ǵoı. Dana apaı jıyn aıaǵynda osy sharalardy uıymdastyrǵan jandarǵa aǵynan jaryla rahmetin aıtyp, «Qazaqstannyń bolashaǵy jarqyn bolatynyna senemin! Oǵan kúmánim joq! Qazaq halqy máńgi jasaıdy», dedi daýysy dirildep turyp.
Ylaıym solaı bolǵaı!
Batys Qazaqstan oblysy
