Ult kósemi urpaǵynyń beımálim sýretteri

80 ret

kórsetildi

6 mın

oqý úshin

Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik kıno-fotoqujattar men dybys jazbalary arhıvi – elimizdegi aýdıovızýaldy qujattardy saqtaýǵa mamandanǵan biregeı mekeme. Arhıv qorynda el tarıhynyń mańyzdy kezeńderin qamtıtyn 100 myńnan astam fotosýret, kınoqujat pen dybys jazbasy jınaqtalǵan.

Egemen Qazaqstan

1-sýret: Álıhan Bókeıhannyń perzenti, ınjener-geolog О́kitaı Bókeıhan. 1928 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. № E-24323.

Alash ult-azattyq qozǵalysynyń jetekshisi, Alash partııasy jáne Alashorda úkimetiniń tóraǵasy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Álıhan Bókeıhannyń urpaqtaryna qatysty qundy fotosýretter óńdeýden ótip, resmı túrde arhıv qoryna qabyldandy. Bul sýretter ult kóseminiń 160 jyldyq mereıtoıyna tamasha tartý dep esepteımiz.

2-sýret: Álıhan Bókeıhan balalary: uly О́kitaı Álıhanuly Bókeıhan, qyzy Zeınep Álıhanqyzy Sádýaqasova (oń jaqta). Qańtar, 1930 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. № E-24324.

Osy kúnge deıin Álıhan Bókeıhan beınesi tańbalanǵan 30-dan astam fotosýret ǵylymı aınalymǵa engen. Tarıhı sýretter ár jyldary jaryq kórgen ǵylymı eńbekter men jınaqtarda jarııalanyp, zertteýshiler tarapynan keńinen paıdalanylyp keledi. Olardyń qatarynda Smaǵul Sádýaqasulynyń «Eki tomdyq shyǵarmalar jınaǵy» (Almaty, 2003), akademık Dıhan Qamzabekulynyń «Smaǵul Sadýaqasov: Ǵumyrnamalyq derekti hıkaıat» (Almaty, 2009) atty zertteýi, «Alashorda: Fotoalbom» (Almaty, 2017), alashtanýshy Sultanhan Aqqulynyń «Álıhan Bókeıhan. Qazaq jeriniń joqshysy» eki tomdyq eńbegi (Astana, 2017), «Dinmuhamed Qonaev: Álıhan Bókeıhan – Alty Alashtyń piri, rýhanı kósemi...» (Nur-Sultan, 2021) jáne basqa da basylymdar bar. Sonymen qatar sońǵy jyldary jýrnalıst Serikbol Hasan Karl Býlla túsirgen birneshe fotosýretti anyqtap, kópshilik nazaryna usyndy.

3-sýret: Zeınep Álıhanqyzy Sádýaqasova jubaıy, memleket qaıratkeri Smaǵul Sádýaqasulymen. Ortalarynda uly Eskendir. 1931 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. № E-24325.

Al Álıhan Bókeıhan urpaqtarynyń taǵdyry da zertteýshiler nazarynan tys qalǵan emes. Olardyń ómir joly týrasynda joǵaryda aty atalǵan eńbekterde málimetter berilip, birqatar fotosýreti jarııalanǵan. Endi, mine, solardyń qataryn oqyrman qaýym nazaryna usynǵaly otyrǵan tyń sýretter tolyqtyryp otyr.

Ult kósemi men zaıyby Elena Iаkovlevna Sevostıanovanyń otbasynda Zeınep (Elızaveta) (1903–1971), О́kitaı (Sergeı) (1905–1957) esimdi balalary dúnıege kelgen.

4-sýret: Zeınep Álıhanqyzy Sádýaqasova – 3-dárejeli áskerı dáriger.
Soltústik-Batys maıdany. 1942 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. № E-24326.

Zeınep Álıhanqyzy Sádýaqas kelini – medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaq AKSR Aǵartý halyq komıssary Smaǵul Sádýaqasulynyń (1900–1933) jubaıy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa áskerı dáriger retinde qatysqan. Olardyń jalǵyz uly Eskendir (1924–1941) erte eseıip, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa óz erkimen attanǵan. Máskeý oblysy Novo-Petrov aýdanyna qarasty Skırmanovo aýyly mańyndaǵy shaıqastyń birinde habarsyz ketken.

5-sýret: О́kitaı Álıhanuly Bókeıhan – ınjener-geolog. Bashqurtstan, Ushaly aýdany, Ushaly aýyly. 1950 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. E-24327.

О́kitaı Álıhanuly Máskeý taý-geologııalyq ınstıtýtynyń geologııalyq barlaý fakýltetin támamdaǵan. Onyń kásibı qyzmeti Jezqazǵan óńirimen tyǵyz baılanysty. 1929 jyldan taý ınjeneri retinde eńbek etip, Jezqazǵan ken oryndarynyń keleshegi jóninde mańyzdy ǵylymı eńbek jazdy. Taǵdyr tálkegine ushyrap, ákesinen keıin tutqyndalyp, Norılskige jiberildi. Keıin Hakas avtonomııalyq oblysynyń Sorsk qalasyna qonystanyp, geologııalyq barlaý ekspedısııasynda bas ınjener qyzmetin atqardy. 1957 jyly jeltoqsanda ómirden ótti.

6-sýret: Injener-geolog О́kitaı Álıhanuly Bókeıhan perzenti Evgenıımen birge. 27 qyrkúıek, 1951 jyl.
QR OMKFQDJA. Arh. E-24328.

Tulǵa áýletiniń ǵylymı dástúri keıingi urpaqtarynda da jalǵasyn tapty. Nemeresi Evgenıı О́kitaıuly – tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty (1977), shóberesi Petr – zań ǵylymdarynyń kandıdaty.

Qaıratkerdiń urpaqtary beınelengen 11 fotosýret arhıv qoryna ótken jyldyń sońynda qabyldandy. Taǵy bir aıta keterligi, sýretter túpnusqa derek qataryna jatady. Olardyń keıbiri buryn ǵylymı aınalymǵa engenimen, fotosýretterge qatysty málimetter naqtylanyp, tolyqtyryldy. Jalpy alǵanda, fotoqujattardyń deni alǵash ret oqyrman nazaryna usynylyp otyr.

7-sýret: Injener-geolog О́kitaı Álıhanuly Bókeıhan áriptesterimen birge. RKFSR, Barnaýl qalasy. Qyrkúıek, 1954 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. E-24329.

Qoryta kele aıtarymyz, tulǵaǵa qatysty beımálim fotosýretterdi jınaqtap, anyqtap, fotoalbom túrinde ǵylymı qaýymǵa usyný – álıhantaný salasynyń kezek kúttirmeıtin mańyzdy mindetteriniń biri.

8-sýret: Injener-geolog О́kitaı Álıhanuly Bókeıhan (1-qatar, soldan 4-shi) týysy Raıymjan Ázıhanuly Bókeıhannyń (2-qatar, soldan 2-shi) otbasymen birge.
Soldan ońǵa qaraı: 1-qatar: Gúljan (Gýlıa) Raıymjanqyzy, 1952 j.t.; jary Haırııa (Galıa), 1915 j.t.; Aıjan (Aııa) Raıymjanqyzy, 1946 j.t. 2-qatar: Nurym Raıymjanuly, 1940 j.t.; Raıymjan Ázıhanuly Bókeıhan, 1908 j.t. 10 maýsym, 1955 jyl. QR OMKFQDJA. Arh. E-24330.