Májilis depýtattary jalpy otyrysta 2023 jylǵy 8 maýsymda Sochıde jasalǵan TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń radıasııalyq jaǵdaı monıtorıngi derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkasııalady.
Yntymaqtastyq aıasynda taraptar radıasııalyq jaǵdaı týraly derekter almasý úshin ýákiletti organdardyń ózara is-qımylyn uıymdastyrýǵa mindettenedi. Sonymen qatar radıasııalyq jaǵdaıdyń jaı-kúıi men ondaǵy ózgerister týraly mańyzdy aqparatty usyný, sondaı-aq radıoaktıvti zattardyń transshekaralyq taralý qaýpi nemese faktisi týyndaǵan jaǵdaıda, onyń ishinde úshinshi memleketterdiń aýmaqtarymen baılanys-ty jaǵdaılarda derekter almasý qarastyrylǵan.
«TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń radıasııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev tanystyryp, baıandama jasady.
– О́zderińiz biletindeı, qazir mınıstrlikke qarasty «Qazgıdromet» ulttyq qyzmeti elimizdiń barlyq óńirinde ornalasqan selıtebti aýmaqtarda beta-belsendilikti jáne gamma-sáýleni ólsheý arqyly radıasııalyq fon deńgeıine monıtorıng júrgizedi. Bul rette elimizdiń geografııalyq ornalasýyn eskerip, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderiniń aýmaǵynda radıasııalyq monıtorıng derekterimen almasýdyń biryńǵaı tetigin engizý – sıfrlyq zamannyń ózekti talaby. Sonymen qatar halyqaralyq qoǵamdastyqta osy saladaǵy ózara is-qımyldyń uqsas ádisteri qoldanylatynyn aıta ketý kerek, – dedi E.Nysanbaev.
Mınıstrdiń sózine súıensek, usynylǵan kelisim jobasyna sáıkes, odaqtas memleketterge elimizdiń memlekettik radıasııalyq monıtorıng júıesinen alynatyn derekter ǵana beriledi. Buǵan qosa kelisimdi iske asyrý barysynda normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń qabyldanýy qajet etilmeıdi.
– Atalǵan qujatty ratıfıkattaý qajetti aqparatpen jedel almasýǵa, sondaı-aq adam ómirine, onyń densaýlyǵyna jáne qorshaǵan ortaǵa tóngen qaýipke shuǵyl den qoıý sharalaryn qabyldaýǵa múmkindik beredi, – dedi E.Nysanbaev.
Sondaı-aq Kaspıı teńiziniń túbimen kabel tartyp, sol arqyly «Jasyl energetıkalyq dáliz» quryp, elimizdi Eýropamen energetıka salasynda jaqyndastyratyn irgeli iske qatysty da zań jobasy qaraldy. Iаǵnı Parlamenttiń tómengi palatasy «Ázerbaıjan Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy jáne О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy jasyl energııany óndirý jáne berý salasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldady.
Atalǵan kelisimge Qazaqstan, Ázerbaıjan jáne О́zbekstan memleketteriniń basshylary 2024 jyly 13 qarashada Baký qalasynda SOR-29 konferensııasynyń alańynda qol qoıǵan.
– Bul Táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy eń órshil energetıkalyq jobalardyń biri jáne osy jobanyń aýqymdylyǵy men óńirlik mańyzdylyǵyn atap kórsetedi. Atap aıtqanda, «Jasyl energetıkalyq dáliz» qurý Qazaqstan úshin Kaspıı teńizi arqyly Eýropamen irgetas qalaıdy, – dedi qujatty tanystyrǵan Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov.
Kelisim úsh el arasyndaǵy jańartylatyn energııa kózderiniń qazirgi áleýetin tıimdi paıdalanýǵa, jasyl ammıak pen sýtekti qamtıtyn ekologııalyq taza elektr energııasy saýdasyn damytýǵa, sondaı-aq eýropalyq naryqtarǵa eksportty keńeıtýge baǵyttalǵan.
Qysqasy, osy kelisim arqyly taraptar úshjaqty energetıkalyq yntymaqtastyqtyń turaqty modelin qalyptastyrýǵa jáne jańartylatyn energııa kózderi (JEK) salasyndaǵy uzaqmerzimdi ózara is-qımyldy damytýdy kózdeıdi. Sonymen qatar jasyl elektr energııasyn ornyqty ári boljamdy túrde eksporttaý úshin Ortalyq Azııa men Ázerbaıjannyń energetıkalyq júıeleriniń ózara baılanysyn qamtamasyz etý josparlanyp otyr.
Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Erjan Ashyqbaev jobasyn tanystyrǵan «Qazaqstan Respýblıkasy men Tájikstan Respýblıkasy arasyndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq aıasyn keńeıte túsedi. Májilis ratıfıkattalǵan qujattyń negizgi maqsaty – Qazaqstan men Tájikstan arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keshendi damýyna qosymsha serpin berý. Onda saıası, ekonomıkalyq, áskerı, áleýmettik, ǵylymı, tehnologııalyq, mádenı jáne gýmanıtarlyq salalardaǵy ózara is-qımyldyń túrli nysandary men te-tikterin jetildirý qarastyrylǵan. Sondaı-aq kásipkerlik pen ózge de ekonomıkalyq qyzmetti damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa baǵyttalǵan saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa erekshe nazar aýdarylady.
Zańda kórsetilgendeı, taraptar eki memlekettiń strategııalyq áriptestigi men ózara odaqtastyq qatynastaryna nuqsan keltirýi múmkin kez kelgen áreketterden bas tartýǵa mindettenedi.
Buǵan qosa qujatta parlamentaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý kózdelgen. Ol úshin parlamentaralyq dostyq toptarynyń jumysyn jandandyryp, parlamentaralyq uıymdar aıasyndaǵy birlesken jumys kúsheıtiledi.
Jalpy, taraptar Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń konsýltatıvtik kezdesýlerin óńirlik máselelerdi birge talqylaý jáne sheshý úshin negizgi tetik dep sanaıdy.
Palatanyń jalpy otyrysynda depýtat Nartaı Sársenǵalıev jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy qyzý talqylanyp jatqan jekelegen baptar jóninde qoǵamǵa úndeý tastady.
Nartaı Sársenǵalıev Ata zań alǵash qabyldanyp, qyzmet atqarǵanyna da otyz jyl tolǵanyn, ári birshama ýaqyt ótip, talap ta kúsheıgenine toqtaldy.
– Jańa Ata zań aptalap emes, aılap talqylandy. Alty aı boıy alyp atyraptaǵy halyq ár túzetýdi, ár tarmaqty, ár bapty saıası súzgiden ótkizdi. Tikeleı efırge kóz salǵan kópshiliktiń usynysy da kóp boldy. Sebebi halyq zańnyń temirqazyǵyna júrdim-bardym qaramaıdy, muqııat zerdeleıdi, – degen ol jańa Konstıtýsııany jazýǵa ár salanyń 130 mamany tartylǵanyn jetkizdi.
Al usynys berip, keńes aıtqan zańgerler men janashyr jandardy qossaq, bul tizim kemi myńnan asady. Depýtat burynǵy Konstıtýsııany 12-aq adam jazǵanyn alǵa tartyp, sıfrlardyń ara salmaǵyn salystyrdy. Al sol 12-siniń úsheýi sheteldik maman bolǵan eken.
– О́z Ata zańyńdy ózgeler tápsirlep bergesin onyń qanshalyqty halyqtyq ekenine qalypty suraq týmaı ma? Sondyqtan qazir halyqqa usynylǵan jańa Ata zań jan-jaqty talqylanǵan, taldaýdan ótken qujat ekenin sarapshylar da shegelep aıtty. Rasynda bul jańa Konstıtýsııany – naǵyz halyqtyq Ata zań dep aıtýǵa tolyq negiz de, aıǵaq ta, dálel de jetedi, – dedi N.Sársenǵalıev.
Sondaı-aq depýtat jańa Konstıtýsııa Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly bastamashylyq etken saıası ózgeristerdiń logıkalyq túıini ekenin atap ótti.
– Konstıtýsııanyń preambýlasyndaǵy ár bastama, Ata zańdaǵy bizdiń tarıhymyzdyń aıshyqty kórinisi, Ádiletti Qazaqstan, Zań men tártip qaǵıdaty, adam quqyǵyn qorǵaý, bılik ınstıtýttarynyń jańǵyrýy sekildi eń mańyzdy ózgeristerdiń bastamashysy, ıakı negizgi avtory Memleket basshysy ekenin basa aıtý kerek, – dedi ol.
Osy rette jańa Ata zańdy aǵaıynǵa útir-núktesine deıin túsindirý úshin depýtattar, qoǵam belsendileri tańnyń atysy, kúnniń batysy jurtpen júzdeskenin jetkizdi. О́zi de «Amanat» partııasynyń bastamasymen «Halyq sózi» jobasyn daıyndap, avtobýspen elimizdiń barlyq aımaǵyn, 17 oblys pen 3 respýblıkalyq mańyzy bar qalany aralap shyqqanyn aıtty. Kezdesýlerge kóterilgen kóp máseleni Májilis minberinen atap aıtyp, túsindirmesin qosa jetkizdi.
Al Depýtat Nıkıta Shatalov el jastaryna jańa Konstıtýsııa jobasy boıynsha referendýmǵa qatysýdyń mańyzy týraly úndeý joldady. Elimizdiń jas azamattaryna, ózi quralyptas qatarlastaryna qarata aıtylǵan úndeýinde N.Shatalov Negizgi zańnyń jańa jobasynda qamtylǵan qundylyqtardyń bári bolashaqqa baǵyttalǵanyn, bul táýelsiz Qazaqstanda dúnıege kelip, osy elde qalyptasqan azamattar ómir súretin basty qujat bolatynyn atap ótti
