Jetpis jyl – bir adamnyń ǵumyry ǵana emes, bir dáýirdiń rýhanı shejiresi. Osy mereıli beleste Almas baýyrymyzdyń óner jolyna kóz salsaq, onda jyraýlyqtyń tereń tamyry, oryndaýshylyqtyń bıik mádenıeti, dástúrge degen adaldyq pen zamanǵa laıyq jańashyldyqtyń úılesimin kóremiz.
Almas Almatov – jyrdy jattap aıtýshy emes, jyrdy tiriltýshi, sózdiń ishki qýatyn, áýenniń astarly maǵynasyn tyńdaýshy júregine dál jetkize biletin sırek daryn. Onyń oryndaýynda jyr ótkenniń kóleńkesi emes, búginmen tildesken, erteńge jol siltegen rýhanı qubylysqa aınalady. Bul – jyraýlyqtyń eń bıik ólshemi. О́ner jolynda talaı shákirt tárbıelep, jyraýlyq mekteptiń jalǵastyǵyna ólsheýsiz úles qosyp kele jatqan Almas baýyrymyzdyń eńbegi – tek sahnamen shektelmeıdi. Ol – ustaz, zertteýshi, nasıhatshy. Jyrdy tek aıtý emes, jyrdyń mánin uqtyrý, dástúrdiń qadirin tanytý – úlken jaýapkershilik. Osy jaýapkershilikti ol abyroımen atqaryp keledi.
Ekeýimizdi tabystyrǵan sahna ǵana emes, halqymyzdyń dástúrli óneri edi. Almasty tanyǵan jyldardan beri talaı konsertterde, ǵylymı-tájirıbelik jıyndarda, jyr keshteri men sheberlik sabaqtarynda qatar júrdik, al 2011 jyldan qazirgi ýaqytqa deıin Qazaq Ulttyq О́ner ýnıversıtetinde áriptes retinde shákirtter tárbıeleımiz. Osy ýaqyt aralyǵynda men Almasty tek oryndaýshy retinde emes, dástúrdiń júgin arqalap kele jatqan azamat retinde tanydym. Almas Almatov – eposty aıtý úshin sahnaǵa shyqpaıdy. Ol sahnaǵa epostyń ózi bolyp shyǵady. Onyń oryndaýynda «Alpamys» pen «Qobylandy» da, «Kóruǵly» da – jattandy mátin emes, jandy dúnıe, tynys alyp turǵan rýh. Muny jyrshylyqtyń ishki mánin, asyl tinin biletin adam ǵana seze alady.
Almastyń jyraý retindegi taǵy bir ereksheligi – jyrdy ózinshe óńdeýge emes, saf qalpynda jetkizýge umtylýy. Aldyńǵy býyn ustazdarynan quımaqulaqtyqpen qalaı jattap alsa, sol qalybyn buzbaı, dálme-dál kúıinde shákirtterine úıretip kele jatqan biregeı kásibı maman. Bul – búgingi zamanda sırek kezdesetin ustanym. Ol jyrdy tek sahnalyq qoıylym ne zamany ótken murajaılyq jádiger dep emes, babadan jetken qasterli mura dep tanıdy. Jyrdyń tynysyn úzbeı, ony tiri dástúr retinde saqtap keledi. Babadan jetken asyl mura – dástúrli jyrdy jeńil-jelpi ermekke, dańǵaza dúrmekke aınalýdan baryn salyp qorǵap júr.
Almas – ózi bala kúninen jattap, ómir boıy jyrlap kele jatqan Syr súleıleriniń naqyl sózderin tolyqtaı bolmysyna sińirgen jyraý.
«Kóp seni kereksiz dep kesip tastar
Uzaryp kóleńkesiz kókke jetseń», dep keletin ózi jıi oryndaıtyn syr shaıyrlarynyń jyr joldaryndaǵy sózder – onyń ómirlik ustanymyna aınalǵandaı. Jyraýlyq jolda jyrshy-oryndaýshy retinde soqa basy zoraıyp kók tireýdi ol eshqashan maqsat tutqan emes, kerisinshe, ónerdiń órisin keńeıtip, saıaly alyp báıterekteı, aınalasyn shákirtterimen tolyqtyryp, dástúrdiń tamyryn tereńdetýdi murat etti. Osy ustanymynan týǵan: «О́ner – murager urpaqtary arqyly dástúrli sıpatqa ıe bolady» degen sózderi búginde aforızmge de aınalyp barady.
Shákirt tárbıeleý – sahnadan da aýyr eńbek. О́ıtkeni shákirtke tek maqam-saz emes, dástúrli óner – jyrdyń aldyndaǵy úlken jaýapkershilik úıretiledi. Almas osy jaýapkershilikti jyraýlyqtyń eń basty sharty dep biledi. Áriptes bolǵan jyldar ishinde onyń jyraýlyq ónerdi: konserttik formatta da, ǵylymı ortada da, halyq arasyndaǵy ordaly jıyndarda da, shákirtter men jetkinshek jastar arasynda da birdeı salmaqpen alyp júrgenine talaı ret kýá boldym. Almas Almatov – jyrdy sahnada ǵana emes, oıda, boıda, sózde, iste, minezde saqtap júrgen jyraý. Bul – úlken mektep.
Jetpis jyl – jyraý úshin toqtaý emes. Jetpis jas – jyraýlyqtyń salmaǵy aıqyn seziletin shaq. Almas sol salmaqty eńsesimen tik kóterip kele jatyr. Áriptes aǵa retinde aıtarym: Almas Almatov – jyr jolynda el senimin tolyq aqtaǵan, dástúr aldynda ary taza, ýaqyt aldynda esh jaltaqtamaǵan biregeı tulǵa. Jyr kerýeni áli de aldaǵy uzaq saparlarǵa bet túzeýden tanbaı keledi. Al ıesi bar kerýenniń kóshi joldan adaspaıtyny anyq.
Qaırat BAIBOSYNOV,
QR Memlekettik syılyǵynyń ıegeri,
Qazaqstannyń halyq ártisi, QR Eńbek Eri,
Qazaq Ulttyq О́ner ýnıversıtetiniń professory
