Álemdik geosaıası turaqsyzdyq, ekonomıkalyq týrbýlenttilik, ishki áleýmettik transformasııanyń kúsheıýi tusynda memleketterdiń ınstıtýsıonaldyq beriktigi men quqyqtyq júıesiniń ıkemdiligi mańyzdy. Osyndaı kúrdeli kezeńde konstıtýsııalyq reformalarǵa qadam basý – proaktıvti sheshim. Iаǵnı memleket bolashaq syn-qaterlerge aldyn ala jaýap beretin basqarý modelin qalyptastyrýǵa umtylyp otyr.
Jańa Konstıtýsııanyń mazmunyna nazar aýdarsaq, onyń basty ereksheligi – memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara qarym-qatynasty túbegeıli qaıta qarastyrýynda. Buǵan deıingi modelde memleket kóbine retteýshi ári baqylaýshy fýnksııalardy atqarsa, endi jańa redaksııada ol azamatqa qyzmet etetin, onyń quqyǵy men qadir-qasıetin qamtamasyz etýdi negizgi mıssııasy retinde qabyldaıtyn ınstıtýt retinde ornyǵýda. Bul – bul basqarý fılosofııasynyń ózgerisi.
Atalǵan ózgeristiń tereńdigin referendým nátıjeleri de aıqyn kórsetti. Azamattardyń belsendi qatysýy, erkin tańdaý jasaýy halyqtyń memleket, qoǵam ómirindegi sheshimderge qatysýǵa daıyn ekenin dáleldedi. Bul qubylysty tek elektoraldyq belsendilik retinde baǵalaý jetkiliksiz, ony ulttyq saıası mádenıettiń sapalyq ósýi retinde qarastyrý qajet.
Sonymen qatar jańa Konstıtýsııany «Halyqtyq» dep ataýdyń mazmundyq negizi de bar. Onyń jobasy tek ınstıtýsıonaldyq elıtanyń sheńberinde emes, keń qoǵamdyq talqylaý barysynda, ártúrli áleýmettik toptardyń usynysy men pikirleri eskerile otyryp qalyptasty. Bul óz kezeginde qujattyń legıtımdiligin kúsheıtip qana qoımaı, onyń normalarynyń qoǵamdyq qabyldanýyn qamtamasyz etetin mańyzdy faktorǵa aınaldy. Degenmen kez kelgen konstıtýsııalyq ózgeristiń shynaıy qundylyǵy onyń mátininde emes, ony iske asyrý mehanızmderinde kórinis tabady. Sondyqtan reformalardyń eń jaýapty kezeńi bastaldy. Memleket basshysy qol qoıǵan Jarlyq osy úderistiń ınstıtýsıonaldyq negizin aıqyndap, naqty baǵyttary men kezeńderdi belgiledi.
Aldaǵy ýaqytta Parlamenttiń aldynda aýqymdy zańnamalyq jumys tur. Birqatar konstıtýsııalyq zańnyń qabyldanýy arqyly jańa basqarý modeli naqty quqyqtyq normalarmen bekitiledi.
Negizgi qujatta aıryqsha nazar aýdaratyn másele – jastardyń róli. Olardyń eldegi reformaǵa belsendi qatysýy tek baqylaýshy emes, eldiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn tolyqqandy sýbekt ekenin dáleldeı tústi.
Jańa Ata zań – ulttyq sananyń jańǵyrýynyń kórinisi, memleket pen qoǵam arasyndaǵy senimniń jańa deńgeıi ári uzaqmerzimdi damýdyń ınstıtýsıonaldyq kepili. Alaıda onyń shynaıy qundylyǵy bizdiń ony qalaı iske asyratynymyzǵa tikeleı baılanysty.
Natalıa DEMENTEVA,
Májilis depýtaty
