Elorda – egemendik enshisi

Qazaqstan búginde memlekettigin tuǵyrly etti. Álemdi ózgertetin jasampazdyq ıdeıalar usynatyn parasatty elge aınaldy. Birligi men tatýlyǵy jarasqan halqynyń óreli isterin barsha dúnıege pash etti. Adamzattyń altyn besigi – Eýrazııanyń qaq ortasynan oıyp turyp jańa astanasyn saldy. Jazıraly saıyn dalanyń jaýharyna aınalǵan elordamyz – Astana tarıhy barshamyzdy qyzyqtyratyny sózsiz. Astana qalasynyń Táýelsiz memleketimizdiń elordasyna aı­nalǵanyna bıyl on jeti jyl tolady. Astana osyndaı az merzim kóleminde álemniń kóptegen elde­riniń ejelden qalyptasqan astanalarymen teń dárejede álemdik qaýymdastyqqa keńinen tanylyp, egemen memlekettiń bas qalasyna aınalǵandyǵyn barynsha aıqyndap otyr. Sheteldik qonaqtar ár kelgen saıyn eldegi, eń aldymen elordamyz – Astana qalasynda tur­ǵy­zylyp jatqan jańa ǵajaıyp qury­lystardy kóredi. Bul sáýletti qury­lystar Tuńǵysh Prezıdentimiz Nur­sultan Nazarbaevtyń ıdeıa­la­­ry­nyń kórinisi bolyp tabylady. As­­tana búgingi kúni táýelsiz el­diń or­­talyǵy, Qazaqstannyń saıası-eko­nomıkalyq órleýiniń temirqazyǵy. Astananyń kók shalǵyndy kórikti jerinde túndigin túrip tas­tap, qasqaıyp boı kótergen ǵa­jaıyp ǵımarat – Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasy. Ma­qalamyzǵa osy kitaphanadaǵy Elbasynyń jeke muraǵaty qorynda saqtalǵan tarıhı qujattar, elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly másele kóterilgen Joǵarǵy Keńestiń otyrysynyń stenogrammalarynan bastap Elbasynyń Astana týrasynda, onyń baıtaq tarıhy men qazirgi zamandaǵy mańyzy haqyndaǵy sóılegen sózderi arqaý bolyp otyr. 1994 jyldyń 6 shildesinde Prezıdent N.Á.Nazarbaev Qa­zaq­stan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń tańerteńgi otyrysynda ata-babalarymyzdyń san ǵasyrlar boıy ańsaǵan armandary, jeruıyq izdegen Asan qaıǵynyń saparlary jaıly tereńnen qozǵap, Keńes múshelerin osy pikirdi qoldaýǵa kóndirýi júrekti shymyrlatady. Elbasynyń elimizdiń astanasyn Almatydan Aqmolaǵa aýystyrý týraly sheshimi de osyndaı maq­sat­tardy kózdegen dana sheshim bol­ǵandyǵy búgin aqıqatqa aınaldy. Qazaqstan óziniń terrıtorııalyq aýmaǵy boıynsha álemdegi asa iri elderdiń alǵashqy ondyǵyna kiredi. Qazaqstannyń terrıtorııasy arqyly birneshe saǵattyq beldeýler ótedi. Sondyqtan da memlekettiń basqarý ortalyǵyn orasan zor keńistikti alyp jatqan eldiń geografııalyq ortalyǵy bolyp tabylatyn jerge ornalastyrý óte ádil sheshim boldy. Jańa elorda búkil Eýrazııa qurlyǵynyń kindik ortasyna ornalastyrylýy tek Qazaqstannyń ǵana emes, sonymen qatar bizdiń elimizben tyǵyz iskerlik qatynastar ornatqan alys-jaqyn shet memleketter úshin de ońtaılylyq týǵyzdy. Qazaqstan – el táýelsizdiginiń kepili úshin qurlyqtar ara­syn­daǵy dostyq qarym-qatynastarǵa múddeli memleket. Sondyqtan da elordanyń toǵyz joldyń torabynda qonys tebýi ishki jáne syrtqy saıasattyń aýqymdy máselelerin, jahandyq mańyzy bar saıası-ekonomıkalyq máselelerdi sheshý úshin aıryqsha mańyzdy. Astana ekologııalyq apatty aımaqtardan alshaqta, tabıǵattyń dúleı kúshterinen týyndaıtyn keleńsizdikterge ushyraý qaýpi az aımaqta ornalasqan. Bul qandaı da bolsyn strategııalyq mańyzy bar ortalyqtar úshin erekshe mán berýdi talap etetin faktor. Astana – egemendiktiń enshisi, táýelsiz tarıhymyzdaǵy orny da, mańyzy da erekshe qala. Kez kelgen eldi onyń elordasy arqyly tanyp, moıyndaıdy. Astananyń qazirgi tańdaǵy damý úderisi eldiń bolashaqqa jasaǵan boljamyn, Qazaqstannyń ózge álemge qatynasyn bildiredi. Astananyń kelbeti – qazaqstandyqtardyń kelbeti, memleketimizdiń nyshany. Búgingi tańda Astana bizdiń keleshegimizge qatysty mańyzdy sheshimder qabyldaıtyn memle­keti­mizdiń saıası ortalyǵy ǵana emes, sonymen birge álemdik deń­geıdegi saıası, ekonomıkalyq, áleý­mettik, gýmanıstik, mádenı, dinı máse­lelerdi sheshý úshin dúnıejúziniń saıasatkerleri men kóshbasshylary bas qosatyn izgiliktiń ordasyna aınalyp otyr. Elbasy elordanyń memlekettiń damýyndaǵy róli týrasynda: «Astana bizdiń Otanymyzdyń júreginde, halyqty biriktirgen ulttyq ıdeıaǵa aınaldy, ol halyqtyń óz kúshi men uly maqsattaryna degen senimniń sımvolyna aınaldy,» – deıdi. Shyndyǵynda, Prezıdentimiz Astanany asqaqtatý arqyly Qazaqstandy keleshegi kemel, áleýeti qýatty memleket retinde tórtkúl dúnıege tanytty. Astanada kópultty, kóp­kon­fessııaly táýelsiz Qazaq­standa ornyqqan turaqtylyq, tatýlyq pen beıbitshilik dinaralyq jáne ultaralyq kelisim men ózara yqpaldastyqty qalyptastyrý jo­lyndaǵy, jahandanýdan saqtaný, álemde qalyptasqan mádenıet­aralyq, dinaralyq qaqtyǵystar men túrli lańkestik is-áreketterge tos­qaýyl qoıý úshin álemdik deń­geı­degi mańyzdy bastamalar kóterildi. Elbasy 2005 jyly Astanadaǵy Ortalyq meshittiń ashylý saltanatynda: «Qazaqstandaǵy rýhanı kelisim ǵaıybı qubylys emes, ómirimizdiń ábden ornyqqan qaǵıdaty. Bul qubylys – eń aldymen, memleketimizdiń din salasynda júrgizip otyrǵan, ári álemniń kóptegen memleketterine úlgi bola alatyn syndarly da salıqaly saıasatynyń nátıjesi» – dep Qa­zaqstan qoǵamyndaǵy tatýlyq pen turaqtylyq ahýalynyń ekono­mıkalyq reformalardyń tabys­ty ótýine, áleýmettik saladaǵy jetistikterge, halyqtyń ál-aýqatynyń jaqsarýyna tıgizgen oń yqpalyna baǵa berdi. Dúnıejúzilik mádenıet pen dinderdiń damý tarıhynda alǵash ret Astanada qubylmaly álemdegi ózara túsinistiktiń asa kúrdeli máseleleri boıynsha mádenı jáne teń quqyly dıalogtyń orasan zor oń úlgisin bergen Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi ótti. Álemdik deńgeıdegi dýaly aýyz saıasatkerlerdiń deni Birikken Ulttar Uıymynyń qazaqstandyq úlgisi dep atap júrgen Qazaqstan halqy Assambleıasy da óz jemisin berip keledi. Álemde balamasy joq biregeı tájirıbeni dúnıejúziniń barlyq memleketteri paıdalaný kerek degen tujyrymdy Batys pen Shyǵystyń kóptegen saıasatkerleri jarysa aıtýda. Qoǵamdaǵy barlyq qubylystar, onyń ishinde bir eldegi ártúrli ulttardyń mádenıetteri ózara tyǵyz baılanysty. Osy baıla­nystardy el ıgiligi men ult bir­ligin nyǵaıtýǵa paıdalaný úlken saıası óner. Qazaqstan halqy Assam­bleıasy osyndaı ıgilikti isti atqarý úshin alǵash qurylǵan qoǵamdyq ınstıtýt. Qazaq eliniń Saryarqa tósin­degi elordasy – Astana osyndaı qordaly máselelerdi talqy­laı­tyn yntamaqtastyqtyń alańyna, bitim­gershiliktiń ordasyna aınal­dy. Jer betindegi Birikken Ult­tar Uıymynan keıingi úlken qury­lym – 56 eldiń basyn qos­qan Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymynyń úshin­shi myń­jyldyqtaǵy – HHI ǵasyr­daǵy sammıti Qazaqstannyń tóraǵa­lyǵymen Astanada ótti. Astana sammıti jahandyq saıasatqa «Astana rýhy», «Eýrazııalyq qaýipsizdik» degen jańa uǵymdardy engizdi. Qa­zaqstan tóraǵalyǵy EQYU-nyń ózine jańa mazmun darytty, jańa baǵyt ákeldi. Qazaqstannyń uıym­ǵa tóraǵalyq etýi Qazaq eliniń márte­besin bıiktetip, Qazaqstan hal­qy­nyń patrıottyq sezimin arttyrdy. Geografııalyq ornalasýy, tarıhy men saıası ortalyq retindegi mańyzynan basqa Astananyń sáýlettik ereksheliginiń ózi tańdaı qaqtyrarlyq, óz aldyna áńgime qozǵarlyq másele. Astana – bul memlekettiń ajary. Elordanyń utymdy geografııalyq ornalasýy alýan túrli arhıtektýralyq qııaldardyń júzege asýyna múm­kindik berdi. Astananyń arhı­tek­tý­ralyq kelbeti bolashaqqa ­umty­lysty kórsetetindeı bolýy kerek, ıaǵnı bizdiń memleketi­miz­diń mádenıet­terdiń ózara yqpaldastyǵy men progreske ashyqtyǵyn úılestire alatyndaı bolýy kerek edi. Búgingi Astana – azııalyq astanalardyń ishindegi neǵurlym eýropalyq qala. Ol barlyq eýrazııalyq joldardyń toǵysynda ornalasqan. Iá, Saryarqanyń bir kezderi aqseleý buıyrǵyn, qara jýsan qaptaǵan saıyn dalasynda osyndaı kórseń kóziń toıatyn, alyp shahar ornaıdy degen eshkimniń oıyna kelmek túgili, túsine de kirmegen shyǵar, sirá. Shúkir delik, qanshama zamandar boıy ata-babalarymyzdyń shybyn janyn shúberekke túıip, nar táýekelge bel baılap, azattyq jolyndaǵy kúresi esh ketpeı, ǵa­syr­lardyń synynan, tarıh-taǵdyrdyń tezinen aman-esen ótip, búgingideı qutty qaıyrly kúnge jettik. Qazirgi Astana ultymyzdyń rýhynyń qudirettiligin álemge tanytyp otyr. Astana – memle­ketimizdiń bıik mártebesi, joǵary dárejesi, baq-berekesi, eldik pen birliktiń tut­qasy, derbestigimizdiń dara týmasy. Eskertý: Qazaqstan Respýb­lı­­kasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – El­­­­basy kitaphanasynyń mura­­ǵa­­tyn­daǵy qujattar paıdalanyldy. Aqbota Hamıtova, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń aǵa sarapshysy.