Almatyda bas qosqan otandyq óndirýshiler tańbalanýǵa tıis taýarlardyń qatary birden 19 ataýdan 31 ataýǵa ósýi bızneske aýyr tıetinin, bul sheshimge kezeń-kezeńimen kelý kerektigin aıtty. Kásipkerler tańbalaý úderisi naryqty zańsyz taýarlardan tazartqanymen, baǵany qymbattatyp jiberetinin jetkizdi.
Alkogolsiz sýsyndar men shyryndar óndirýshiler qaýymdastyǵynyń ókili Álııa Mamytbaevanyń aıtýynsha, tańbalaý júıesiniń qalaı jumys isteıtinin kásipkerler jete túsine almaı otyr. Sondyqtan bıznes ókilderi tańbalaýdy engizý merzimderin qaıta qaraýdy suraıdy. Tańbalaý basqa elderdegideı qajet salalarǵa erikti bolýǵa tıis.
Sarapshy atap ótkendeı, birinshi kezekte kontrafaktilik yqtımaldylyǵy joǵary taýarlardy tańbalaý qajet. Budan basqa, tańbalaýdyń shynaıy tıimdiligin baǵalaý maqsatynda naqty esepteýlerge baqylaýdy kúsheıtken jón. «О́ndiristiń árbir túrin jeke qaraý kerek. Bárine birdeı biryńǵaı tańbalaý formatyn qoldana berýge bolmaıdy», deıdi Á.Mamytbaeva.
Onyń pikirinshe, halyqaralyq tájirıbede tańbalaý táýekelderden, sonyń ishinde urlyqtan qorǵamaıtyny dáleldengen. Sondyqtan bireýdiń tájirıbesin jasyryn kóshirip alýǵa bolmaıdy, barlyq sheshim elimizdegi jaǵdaıǵa beıimdele otyryp qabyldanýǵa tıis.
Úkimettiń 2021 jylǵy 8 qyrkúıektegi qaýlysymen tańbalaý kodyna tarıf quny bekitildi. Qosylǵan qun salyǵynsyz onyń birlik quny – 2,68 teńge. Árbir taýarǵa biregeı nómirlerden quralǵan Data Matrix QR kodtaryn alyp, tıisti japsyrmany japsyrýmen is bitpeıtinin sarapshylar jıi aıtady. Tikeleı satý jáne bólshek saýda qaýymdastyǵynyń ókili Anastasııa Kalashnıkovanyń aıtýynsha, áńgime qol eńbegi men tehnıkalyq irkilisterdi qamtıtyn keshendi shyǵyndar týraly bolyp otyr. «Taýardyń ár danasyna qosylady degen 2,68 teńge – máseleniń bir bóligi ǵana, budan da ózge qajettilikter bar. Taýarlardyń halyqaralyq naryqtaǵy bedelin saralaıtyn BSR esepteýlerinde alkogolsiz sýsyndarǵa tańbalaýdy engizý jylyna shamamen 56,45 mlrd teńgeni quraıdy. Bul qarjyǵa tek kodtar ǵana emes, stıkerler, jalaqy, qyzmet kórsetý de kiredi. Mundaı jaǵdaıda baǵa ósedi. Shaǵyn bıznes turalap, iri oıynshylar, kerisinshe, ósetin bolady. Tańbalaý operasııalaryn júzege asyrýǵa qosymsha alańdar men adamdar qajet. Onyń bári qaı taraptyń qarjysymen óteletini aıtylmaı otyr», deıdi A.Kalashnıkova.
Sarapshynyń sózinshe, Úkimet birinshi kezekte qosymsha shyǵyndardyń qandaı kózder arqyly óteletinin ashyq aıtýǵa tıis. Sol kezde ǵana jańa júıe qoldanystaǵy tetiktermen ıntegrasııalanyp, naryq ózine tıimdisine basymdyq beredi.
BSR zertteý tobynyń makroekonomısi Madııar Kenjebolattyń aıtýynsha, ekonomıka tańabalaýsyz-aq naryq zańyna beıimdele bastady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2014–2024 jyldar aralyǵynda óńdeýshi ónerkásipte kóleńkeli ekonomıka úlesi tómendedi. Naryq QR kodsyz-aq ózinen-ózi júıelene bastady. Árbir taýardy qadaǵalaýdyń ortaq júıesi bar. Salyq organdary kontragentterdiń elektrondyq shot-faktýralaryn kameraldyq baqylaýmen salystyryp tekseredi. Demek, qazirdiń ózinde taýar aǵyndary baqylaýda tur.
Madııar Kenjebolattyń aıtýynsha, álem elderinde jappaı tańbalaý sırek kezdesedi. Al tańbalaýǵa bel sheshe kirisken Reseıdiń alkogolsiz sýsyndar segmentinde eń úlken soqqy shaǵyn kompanııalarǵa tıdi. Aýyzsý segmentindegi mıkrobıznestiń 60%-ǵa jýyǵy jabyldy. Irileri ǵana aman qaldy.
Sondyqtan tańbalaý máselesin jan-jaqty zerdelep, kezeń-kezeńimen engizgen jón. Sıfrlyq tańbalaýdy ekonomıkanyń tártibin, jalpyǵa birdeı oıyn erejesin qalyptastyratyn qural retinde qarastyrý qajet. Senim men sapa bar jerde ulttyq ekonomıka da eńse túzep, ishki naryq jandana túsetinin eskergen lázim, deıdi sarapshylar.
ALMATY
