Janarmaı naryǵy: Baǵa qalyptastyrýdyń basty tetigi

«KAZENERGY» qaýymdastyǵy alańynda janar-jaǵarmaı naryǵyndaǵy jaǵdaı jan-jaqty talqylandy. Áńgimeniń negizgi ózegi AI-92 markaly benzın men dızel otynynyń baǵasyn qalyptas­tyrý qaǵıdattary máselesi boldy. Qoldanys­taǵy ákimshilik retteý sharalary óndiristik, logıstıkalyq jáne operasııalyq shyǵyndardyń ósýimen qabattasyp, naryq qatysýshylaryna qosymsha salmaq túsirip otyrǵany aıtyldy.

Sarapshylar mundaı shek­­teýlerdiń uzaq ýaqyt saq­talýy saladaǵy ınvestı­sııa­lyq belsendilikke keri áser etýi yqtımal ekenin jetkizdi.

Inflıasııalyq qysym­nyń kúsheıýi, kólik shyǵyn­darynyń ósýi, óndiristik jab­dyqtardy jańartý qa­jet­tiligi munaı ónimde­ri­niń ózindik qunyna áser etpeı qoımaıdy. Ishki na­ryq­taǵy suranystyń artýy da baǵa qalyptastyrý júıe­sine qosymsha talap júk­teıdi. Mamandardyń piki­rinshe, naryqtaǵy shynaıy jaǵdaıdy eskermeıtin tetik­ter ýaqyt óte kele teń­ge­rim­sizdikke alyp kelýi múm­kin.

Sarapshy Nurlan Juma­ǵulov baǵa aıyrmashy­ly­ǵynyń kórshi eldermen sa­lystyrǵanda edáýir arzan bolýy «sur» eksporttyń be­leń alýyna yqpal etetinin aıtady. Baǵanyń salystyrmaly túrde tómen bolýy otyn­nyń zańsyz jolmen syrtqa shyǵarylýyna túrtki bolyp, ishki naryqta jasandy tapshylyq týyndatý qaýpin arttyrady. Baǵa deńgeıin kezeń-kezeńimen teńestirý osyndaı táýekelderdi tó­men­detip, ishki naryqty tu­raq­ty qamtamasyz etýge múm­kindik beredi. Bul qadam kó­leńkeli aınalymdy azaıtyp, naryqtaǵy ashyqtyqty arttyrýǵa yqpal etedi.

Al sarapshy Erlan Jaýkın ákimshilik retteý ın­ves­tısııalyq múmkin­dik­terdi shekteıtin fak­tor­lardyń biri ekenin alǵa tartty. Qazir elimizdegi úsh munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý, óndiristik qýatyn keńeıtý, jańa tehnologııalardy en­gizý mańyzdy mindet sanalady. Budan bólek, tórtinshi munaı óńdeý zaýytyn salý máselesi de kún tártibinde tur. Mundaı iri jobalardy iske asyrýǵa uzaqmerzimdi, ekonomıkalyq negizi bar, túsinikti ári boljamdy baǵa júıesi qajet.

Sala mamandarynyń pa­ıy­mynsha, naryqtyq tetik­terdiń damýy munaıdy tereń óńdeý deńgeıin art­tyrýǵa jol ashady. Bul otyn sapasyn jaqsartýǵa, jańa teh­no­logııalardy engizýge, ón­di­ristiń tıimdiligin kóte­rý­ge yqpal etedi. Inves­tısııa­lyq ahýaldyń jaq­sarýy ınfra­qurylymdy jań­ǵyrtý­ǵa serpin berip, ishki naryq­taǵy suranysty tolyq qamta­masyz etýge múmkindik týǵy­za­dy. Bul ózgerister eli­mizdiń energetıkalyq qaýip­sizdigin nyǵaıtýǵa negiz bolady.

Energetıkalyq táýel­sizdik máselesi qazirgi jaǵ­daı­da erekshe mańyzǵa ıe. Ishki óndi­ris­tiń turaq­ty damýy syrtqy naryq­tar­ǵa táýeldilikti azaıtyp, ekonomıkanyń turaq­ty­lyǵyn arttyrady. Janar-jaǵarmaımen úzdiksiz qamtý óndiris, kólik, aýyl shar­ýashylyǵy sekildi negizgi salalardyń qalypty ju­mys isteýine tikeleı yqpal etedi. Sondyqtan baǵa qalyp­tastyrý tetikterin jetil­di­rý tek salalyq másele ǵana emes, jalpy ulttyq ekono­mı­kanyń turaqty damýyna áser etetin faktor, deıdi sarapshylar.

Mamandar mo­ratorıı merzimi aıaqtalǵannan keıin naryqtyq baǵa qalyptastyrý qaǵıdatyna kóshý máselesin de kóterdi. Ashyq ári eko­no­mıkalyq turǵydan negiz­delgen júıe naryq qatysý­shy­laryna túsinikti erejeler qalyptastyryp, uzaq­merzimdi jospar qurý­ǵa múmkindik beredi. Bol­jam­dylyq deń­geıiniń artýy ın-vestorlar úshin tartym­dy­lyq­ty kúsheıtip, jańa jobal­ardy iske asy­rýǵa jol ashady.

Baǵany kezeń-kezeńimen ózgertý qajettigine erekshe mán berildi. Sarap­shy­lar áleýmettik turaqty­lyq­ty saqtaý basty basym­dyq­tardyń biri bolyp qala beretinin jetkizdi. Naryqtyq tetikterge kóshý úderisi halyqtyń tabys deńgeıi men ekonomıkalyq ahýaldy eskere otyryp júzege asyrylýǵa tıis. Mundaı tásil baǵanyń kúrt qubylýyna jol bermeı, tutynýshylarǵa qolaısyz jaǵdaılardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.

Jalpy alǵanda, janar-jaǵarmaı naryǵynda erkin baǵa qalyptastyrý tetikterin engizý munaı óńdeý sektoryn jańǵyrtýǵa, ınvestısııa tartýǵa, óndiris tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik bere­di. Bul baǵyttaǵy qadam­dar ekonomıkanyń ornyq­ty­lyǵyn qamtamasyz etýge, ishki naryqty turaqty ja­nar-jaǵarmaımen qamtýǵa negiz bolady. Al áleýmettik teńgerimdi saqtaý máselesi basym baǵyt retinde qala bermek.