Sýretterdi túsirgen – Azamat QUSAIYNOV
Alqaly jıyndy ashqan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov ótken jyl ádebıetimiz úshin tolaıym tabysqa, jańa týyndylar men jarqyn esimderge toly bolǵanyn atap ótti. Jazýshylar odaǵynyń 2025 jyly atqarǵan aýqymdy jumystary týraly arnaıy ázirlengen beınematerıal kópshilik nazaryna usynyldy. Onda bir jyl ishinde júzege asqan ádebı bastamalar men mádenı jobalar keńinen qamtylǵan.
Minberge kóterilgen qalamgerler el ádebıetiniń ózekti baǵyttaryna toqtaldy. Nurdáýlet Aqysh Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Jazýshylar odaǵy arasyndaǵy seriktestik aıasynda júzege asyp kele jatqan úsh birdeı jobanyń mańyzyn tarqatsa, Júsipbek Qorǵasbek «Túrki áleminiń ádebıeti» jobasynyń ádebı keńistikti keńeıtýdegi ornyn aıryqsha atap ótti. Al Janar Ábdishova odaq jumysyna jalpylama sholý jasap, keıingi jyldary atqarylǵan ilkimdi is pen tyń bastamaǵa toqtaldy.
Sóz alǵan qalamgerler kitaptardyń jaryq kórýi men qalamaqy máselesiniń birtindep oń sheshim taba bastaǵanyn atady. Degenmen olar qazaq ádebıetin álemdik deńgeıge shyǵarýǵa sheteldik aýdıtorııaǵa usynylatyn shyǵarmalardyń aýdarma sapasyna erekshe mán berý qajettigin de ashyq qozǵady. Bul ýaqyt talaby, rýhanııat aldyndaǵy jaýapkershilik ekeni basa aıtyldy.
Jıynnyń ǵylymı-tanymdyq bóliginde mazmundy baıandamalar oqylyp, ádebı úderistiń jańa baǵyttary sóz boldy.
A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Anar Fazyljanova «Qazaq tiliniń ulttyq korpýsy jáne onyń jazýshylar ishkorpýsy – ulttyń estetıkalyq sanasyn qalyptastyrý quraly» atty taqyrypta oı qozǵap, til men ádebıettiń sıfrlyq keńistiktegi rólin saralady. Al «Kitap elshileri» bastamasynyń negizin qalaýshy Beknur Kısyqov oqyrman mádenıetin qalyptastyrýdaǵy jańa tetikterge toqtalyp, kitap oqýdy nasıhattaýdyń zamanaýı úlgilerin usyndy. О́z kezeginde Aınur Ahmetova ádebı shyǵarmashylyq pen syn salasynda jasandy ıntellektini qoldaný máselesin kóterip, onyń múmkindikteri men qaterlerin saralady. Bul taqyryp jıynǵa qatysýshylar arasynda erekshe qyzyǵýshylyq týdyryp, qyzý pikir almasýǵa ulasty.
Ádebıet keńesteri aıasyndaǵy baıandamalar búgingi sóz óneriniń tynysyn tarazylap, baǵyt-baǵdaryn aıqyndaǵan salmaqty oı alańyna aınaldy. Máselen, proza keńesi boıynsha sóz alǵan Serik Elikbaı «Búgingi qazaq prozasy týraly sóz» atty baıandamasynda qazirgi qalamgerlerdiń kórkemdik izdenisi men taqyryptyq aıasyn saralap, prozadaǵy jańa baǵyttarǵa toqtaldy. Al poezııa keńesinde Bolat Sharahymbaı 2025 jylǵy qazaq poezııasynyń tabysy men kemshin tusyn tarazylap, óleńdegi mazmun men forma máselesin tereńnen qozǵady.
Balalar ádebıeti keńesinde Asylan Tilegen jas oqyrmanǵa arnalǵan shyǵarmalardyń kórkemdik deńgeıi men tárbıelik mánin sóz etse, syn keńesinde Almasbek Máýlenov ádebı synnyń búgingi ahýaly men onyń qoǵamdaǵy rólin aıqyndap berdi.
Aýdarma keńesinde Dáýletbek Baıtursynuly ádebı aýdarmanyń álemdik mádenı baılanystardy nyǵaıtatyn altyn kópir ekenin atap ótse, sheteldegi qazaq ádebıeti boıynsha Slamqat Seıitqamza syrttaǵy qandas qalamgerlerdiń jetistikterin tilge tıek etti.
Satıra janrynyń búgingi tynysyn Oljas Qasym saralap, jańa dáýir talaptaryna saı ózgeristerge toqtaldy. Al derekti prozanyń mańyzy týraly Abaı Maýqarauly «bolashaq tarıhtyń negizi» retinde baǵamdap, bul janrdyń jaýapkershiligin aıryqsha atap ótti. Baıandamada Qaısar Álimniń «Mirjaqyp Dýlatuly» jáne «Atylýyn kútken alty kún» kitaptary jaqsy baǵalanyp, basqa da birqatar eńbegi tanymdyq qyrynan ataldy.
Jastar prozasy boıynsha Álisher Rahat jas qalamgerlerdiń izdenisi men qalyptasý jolyn sóz etse, poezııadaǵy býyn sabaqtastyǵyn Erǵalı Baqash «Poezııa jasqa qaraı ma?» degen saýal tóńireginde órbitti.
Orys ádebıeti keńesinde Svetlana Ananeva ádebıettiń mádenıetaralyq baılanystaǵy ornyn taldap, kópultty keńistiktegi rýhanı sabaqtastyqqa nazar aýdardy. Dramatýrgııa salasyndaǵy máselelerdi Jaqsylyq Muratbek kóterip, otandyq dramatýrgııanyń búgingi betalysy men keleshegine oı júgirtti.
Al fantastıka, detektıv boıynsha Temirbolat Ahmetov detektıv janrynyń qoǵamdaǵy quqyqtyq mádenıetti qalyptastyrýdaǵy róline mán berse, uıǵyr ádebıeti keńesinde Shavkat Nazarov ulttyq ádebıettiń ózindik bolmysyn keńinen áńgimeledi. Osylaısha, janr-janrǵa bólingen mazmundy baıandamalar ádebıettiń san qyrly tabıǵatyn ashyp, ár saladaǵy túıtkilder men múmkindikterdi aıqyndap berdi.
Ádebı basqosý barysynda jyl boıy úzdik shyǵarmalarymen daralanǵan qalamgerler marapattalyp, rýhanııatqa súbeli úles qosqan avtorlarǵa qurmet kórsetildi. Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń bıylǵy ıegerleri qatarynda ádebıetke úles qosqan qalamgerler, jańa týyndylarymen tanylǵan jas avtorlar, sondaı-aq ádebıetke janashyrlyq tanytyp júrgen belgili mesenattar bar.
Atap aıtqanda, Jańylhan Asylbekova, Qanaǵat Ábilqaıyr, Baıan Bolathanova, Erbolat Baıat, Sábıt Dúısenbıev, Altynshash Jaqııanova, Zahardın Qystaýbaev, Jumabaı Qaıranbaı, Bıjan Qalmaǵanbetov, Darhan Qydyráli, Batyrbek Myrzabekov, Májıt Ákbar, Nurymjan Maýyt, Maqsat Málik, Serik Nuǵyman, Slamqat Seıitqamza, Qanat Sánik, Aınagúl Sadyqova, Aıtbaı Sáýlebek, Beket Turǵaraev, Dýlat Tastekeev, Imınjan Tohtııarov, Farhat Tamendarov, Baýyrjan Halıolla, Gúlnár Shámshıeva, Anar Shamshıdınova, Ermahan Shaıhyuly, Yrysbek Dábeı, Baqtyqoja Izmuhambetov, Aızat Raqysh syndy azamattar osynaý mártebeli syılyqqa laıyq dep tanyldy.
Sondaı-aq balalar ádebıeti men jasóspirimderge arnalǵan shyǵarmalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan Halyqaralyq «Er Tóstik» ádebı syılyǵy da óz ıelerin tapty. Bul marapatqa Ertaı Aıǵalıuly, Dánesh Ahmetov, Qaırat Bestibaev, Daǵjan Beldeýbaı, Baýyrjan Ǵubaıdýllın, Bolat Dáýletov, Saılaýhan Jolanov, Ǵalymbek Jumatov, Shymkentbaı Jylmaǵanbetov, Gúlbaqyt Qasen, Avýt Másımov, Sálı Sadýaqasuly, Búbishhan Tikebaevalar ıe boldy.
Birqatar qalamgerge «Qazaqstannyń qurmetti jazýshysy» ataǵy berilip, olardyń uzaq jylǵy eńbegi men ádebıetke qosqan úlesi joǵary baǵalandy. Bul marapatqa Abdyldajan Akmatalıev, Talapbek Azanbaıuly, Ilahýn Jalılov, Sarmanbaı Isaqov, Tynymbaı Karın, О́mir Káripuly, Muhtar Qazybek, Bekshúkir Qarshalov, Álibek Qańtarbaev, Mıhaıl Iýhma ıe boldy.
Ádebı jyl qorytyndysyna arnalǵan aýqymdy shara kelesi kúni Jazýshylar odaǵy ǵımaratynda jalǵasyn tapty. Bul kúni janrlyq seksııalar aıasynda naqty máseleler talqylanyp, óńirlik fılıal dırektorlary men ókilderdiń esepteri tyńdalyp, aldaǵy jylǵa arnalǵan josparlar saralandy.
ALMATY
