Foto: Ashyq derekkóz
Bul konstıtýsııalyq zań 2026 jylǵy 15 naýryzda respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan elimizdiń jańa Konstıtýsııasynan bastalǵan aýqymdy reformalardyń negizi sanalady. Prezıdent halyq pen memlekettik bılik birliginiń, Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń myzǵymastyǵynyń, adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtarynyń sımvoly ári kepili retinde erekshe ról atqarady.
Qarastyrylyp otyrǵan konstıtýsııalyq zańda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti men Vıse-prezıdentiniń mártebesi, ókilettikteri, Prezıdent aktileriniń nysandary retteledi. Sondaı-aq Prezıdentti qyzmetinen merziminen buryn bosatý jáne qyzmetinen ketirý tetikteri, Prezıdenttiń qyzmetin qamtamasyz etý tártibi, eks-Prezıdentterdiń mártebesi, sondaı-aq zańnyń birqatar ózge de qorytyndy erejeleri bekitilgen.
Konstıtýsııalyq zań jobasynda Prezıdenttiń ókilettikteri men onyń memlekettik organdarmen ózara is-qımyl jasaý tártibi jazylǵan. Bul Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jarııalaǵan: «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» konstıtýsııalyq modeliniń logıkasyn kórsetedi. Tótenshe sharalar qabyldaý kezinde Premer-mınıstrmen jáne Quryltaı Tóraǵasymen keńesýdi engizý jáne birqatar taǵaıyndaýlardy parlamenttik kelisý tetigi Qazaqstannyń teńgerimdi prezıdenttik respýblıkaǵa dáıekti túrde bet burǵanyn aıǵaqtaıdy. Sonymen qatar konstıtýsııalyq zańda Prezıdent úshin onyń qyzmetiniń sheńberin qatań jikteıtin shekteýler de jazylǵan.
О́kilettikter bóliginde Prezıdent memlekettik basqarýdyń barlyq negizgi salalaryna strategııalyq basshylyqty shoǵyrlandyrady. Bul rette, Qazaqstan Konstıtýsııasyna sáıkes, qarastyrylyp otyrǵan zań jobasynda jaýapkershilik aımaǵy men memlekettik organdarmen ózara is-qımyl tártibi belgilengen.
Syrtqy saıasatta ol kelissózder júrgizedi, halyqaralyq sharttarǵa qol qoıady jáne olardyń kúshin joıady, elshilerdi taǵaıyndaıdy. Qorǵanys jáne qaýipsizdik salasynda Prezıdent Joǵarǵy Bas Qolbasshy bolyp esepteledi, Áskerı doktrınany bekitedi, tótenshe nemese soǵys jaǵdaıyn engizedi. Zań shyǵarýshy bılikke qatysty ol Quryltaı sessııalaryn shaqyrady, zań shyǵarý bastamasy men veto quqyǵyna ıe. Atqarýshy bılikke qatysty Úkimet múshelerin taǵaıyndaıdy jáne qyzmetinen bosatady, Premer-mınıstrdiń esepterin júıeli túrde tyńdaıdy. Sonymen qatar Konstıtýsııalyq Sottyń Tóraǵasy men sýdıalaryn, Joǵarǵy Sot Tóraǵasyn, sondaı-aq Bas prokýrordy taǵaıyndaıdy jáne onyń eldegi zańdylyqtyń jaı-kúıi týraly esepterin toqsan saıyn tyńdap otyrady.
