О́mir jáne ýaqyt talaby

Búginde Elbasynyń penıtensıarlyq júıeni damytý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý úshin halyqaralyq úlgilerge sáıkes, sottalǵandardy kameralap ustaýǵa kezeń-kezeńmen kóshý júrgizilip jatyr. Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde IIM Qylmystyq atqarý júıesi komıteti tóraǵasynyń orynbasary Janat Keshýbaev osy máselege qatysty biraz jaıdy jýrnalısterge baıandap berdi. Janat Qazbekuly elimizdiń 4 aıma­ǵynda, atap aıtsaq, Astana, Qaraǵandy qalasynda sondaı-aq, Ońtústik jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda zamanaýı talapqa saı túzeý mekemesin salý josparlanyp otyrǵandyǵy jóninde oılarymen bólisip, tıisti saýaldarǵa jaýap berdi. Eldegi tú­zeý mekemeleri ótken ǵasyrdyń 30-70-jyl­darynda salynǵan baraq úlgiles ǵıma­rattar men qurylystar bolyp tabylady, onda sottalǵandar 50-60 adamnan birge ustalady. Sondyqtan da búginde osy atalǵan óńirlerde tıisti mekemelerdi salý qajettiligi týyndap otyr. Osy maqsatta jergilikti ákimdikterge qajetti qujattar usynyldy, olar arnaıy jer de bólip berdi. Soǵan oraı álgi tıesili jerge halyqaralyq talaptarǵa saı túzeý mekemesin salý úshin bul másele ınvestorlardyń nazaryna usynylǵan kórinedi. «Qalaı bolǵan jaǵdaıda da, derbes túrmeler salý týraly sóz qozǵalǵan emes. Men bul máse­lege ádeıi nazar aýdartyp otyrmyn. О́ıt­keni, jekelegen buqaralyq aqparat qural­darynda: «Qazaqstanda jekemenshik túrme­ler salynbaq», degen aqparattar tarap ketti. Búgingi tańda jekemenshik túrmeler ustaý týraly sóz qozǵalyp otyrǵan joq», – dep kesip aıtty Janat Keshý­baev. Ol odan ári: «Eń aldymen túzeý mekeme­leriniń tıptik turǵydaǵy jobasy da ózge­redi. Iаǵnı, qamaý kameralarynyń kólemi men ol jerdegi tutqyndar sanynyń sáıkestenýi, arnaıy dárethana men ashana, jýyný bólmeleriniń ornalasýy bári-bári halyqaralyq talapqa saı bolýy qatań qadaǵalanady. Bul Qazaqstandaǵy túzeý meke­meleriniń isin júrgizýge qatysty memle­kettik-jekemenshik seriktestik úlgi­sindegi alǵash qolǵa alynyp jatqan joba», – dedi. Qazaqstannyń qylmystyq atqarý júıesi úshin memlekettik jeke seriktestik túri barynsha ońtaıly bolyp otyr. «Aldyn ala iriktep alynǵan model mynadaı: túzeý mekemesin salý jáne paıdalanýǵa berý. Birinshiden, jeke ınvestor kelisimshartqa sáıkes óz qarjysy esebinen túzeý mekemesin salady. Ekinshiden, qurylys jumystary aıaqtalǵan soń atalǵan nysan tolyqtaı daıyn kúıinde memleketke tapsyrylsa, úshinshiden, memleket jazalanǵandardy qabyldaý, mekeme ishindegi sottalýshylardy qadaǵalaý, sonymen qosa, túzeý mekemesiniń tóńiregin kúzetý qyzmetin tolyq kólemde júzege asyrady. Bul rette ınvestorǵa kelisimshartqa sáıkes ınvestısııalyq shyǵyndary kezeń-kezeńimen qaıtarylatyn bolady eken. Jáne de atalǵan nysanda kelisimshart merzimi aıaqtalǵanǵa deıin óndiristik-sharýashylyq qyzmetterdi júzege asyrýyn jalǵastyra beredi. О́ıtkeni ınvestorǵa táýekeldersiz kepildendirilgen joba barynsha tıimdi bolmaq. Ol túzeý mekemesi bazasynda básekege qabiletti ónim shyǵarady, jańa óndiris oryndaryn ashady, óndiristik alańdardy bergeni úshin jaldaý aqysyn alady, óndiriletin ónim memlekettik tapsyrysqa ıe bolady. Iаǵnı, jasalǵan kelisimshart negizinde kıim-keshek, tósek jabyndylary syndy buıymdardy jetkizip turýǵa múmkindik alady eken. Oǵan qosa jańa qalyptar boıynsha qamalǵandar bir jáne eki oryndyq kameralarda ustalady. Bul jaǵdaıda áleýmettik talaptar da eskerilgen. Mysaly, múgedekter úshin ár rejimdik blokta arnaıy úı-jaılar jabdyqtalatyn bolady. Sóz sońynda Janat Qazbekuly memleket úshin basty tabys sottalǵandardy qamaý úrdisi halyqaralyq úlgilerge sáıkestendirilýinde – ekendigin basa aıtty. Raýshan TÁÝIRHANQYZY, jýrnalıst.