– deıdi tamyryn tereńge jaıǵan máýeli shańyraqtyń uıytqysy sanalatyn ájeı kenje ulynyń jan jary jaıly erekshe tebirenip
– Qamash apaı, ótken ǵasyrdyń 90-jyldary keńsharǵa kemi 20 jyl jetekshilik jasaǵan basshyǵa sharýashylyqqa tıesili dúnıe-múliktiń 20 paıyzyn tegin berý jóninde Elbasynyń Jarlyǵy bolǵany belgili. Osyndaı qurmetke oblystan 3 dırektor ilikken eken. Solardyń biri – sizdiń Qudaı qosqan qosaǵyńyz Qaıyrbaı aǵaı eken.
– E, qaraǵym-aı! Bir shańyraq astynda 52 jyl ómir súrgen qosaǵymnyń máńgilik saparǵa attanǵanyna da 5 jyl sýsyp óte shyǵypty. Tiri bolǵanda seksenniń seńgirine shyǵyp, ortamyzda otyrar edi. Babalarymyz jalǵan dúnıeni qamshynyń qysqa sabyna tekke teńemegen ǵoı. Ekeýmizdiń qol ustasyp, oınap-kúlip júrgenimiz kúni keshe ǵana sııaqty edi. Stýdenttik ómirdiń alańsyz sátteriniń birinde tanysyp, 1958 jyly otaý qurdyq. Jas maman retinde teriskeıdiń shalǵaı eldi mekenine joldama aldyq. Marqumnyń erekshe bólip aıtatyn qasıetteriniń biri eńbek dese erinbeıtindigi, istiń kózin taba biletindigi edi. Balýan tulǵasyna balasha ańǵaldyǵy, anaý-mynaýǵa qozǵala qoımaıtyn sabyrly minezi jarasyp turatyn. Eńbek jolyn bólimshe zootehnıgi bolyp bastap, aýdandyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵyna deıin kóterildi. Esil aýdanyna qarasty «Drýjba» keńsharyn shırek ǵasyrǵa jýyq basqardy. Kóp jylǵy eńbegi «Qurmet belgisi» ordenimen, birneshe medaldarmen atap ótildi.
– Ol kezdegi aýyl ómiri basqasha, búgingideı órkenıettiń joq kezi. Uldaryńyzdy uıaǵa, qyzdaryńyzdy qııaǵa qondyrýda qandaı qıyndyqtar kezdesti?
– Áke-sheshemiz jastaıymyzdan ulttyq úlgi-ónegelerdi, shydamdylyq, sabyrlylyq daǵdylaryn qulaǵymyzǵa quıyp ósirdi. Qaırekeńniń ákesi soǵysta habarsyz ketip, jastaıynan jetimdiktiń, anasy Jańyl jesirliktiń zaryn tartty. Qazaqta «ene topyraǵynan» degen jaqsy sóz bar. Ol kisi meni qyzyndaı aıalady, men týǵan anamdaı syıladym. Jumysqa, úıishilik sharýaǵa úlgerýime, 5 balany qatarynan kem qylmaýyma, bir sózben aıtqanda, qolymdy uzartyp, jyly sýǵa malýyma enemniń sińirgen eńbegi zor boldy. Bir shańyraq astynda 35 jyl tatý-tátti turdyq. Men 32 jyl boıy mektepte ustazdyq ettim. «Qazaqstannyń halyq aǵartý isiniń úzdigi» atandym.
Uldarym da, qyzdarym da joǵary bilim alyp, ómirden óz oryndaryn tapty. Ártúrli salalarda qyzmet atqarady.
– Aýyldy qurmetteý, Jer-anany mápelep kútý sekildi Qaırekeńnen qalǵan jaqsy dástúrdi uldaryńyz jalǵastyryp keledi eken. Urpaqtar arasyndaǵy mundaı sabaqtastyqty nemen túsindirer edińiz?
– «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń qalalyq kezeńinde ozyp shyǵyp, oblystyq dodada júldegerler qatarynan kóringende ishteı táýbe ettim. Sádýaqasovtar áýletiniń jeke jeńisine shattanǵandyqtan emes! Mán-mańyzy tilmen aıtyp jetkizgisiz osyndaı sharanyń ómirge kelýine tikeleı uıytqy bolǵan Prezıdentimizdiń áriden boljaǵan kemel saıasatynyń túp-tamyrynda otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý, ulttyq qundylyqtarymyzdy ornyqtyrý, bala tárbıesindegi áke-sheshe jaýapkershiligin arttyrý sekildi izgi nıetterdiń jatqanyn ańǵarý qıyn emes. Búginde «otanasy»», «otaǵasy» degen uǵymdardan alystap kettik. Sırek aıtylady, qulaqqa tosyn estiledi. Otbasy, oshaq qasynda berilgen tárbıe bala jadynda máńgilik saqtalatynyn eskere bermeımiz. Áli kúnge deıin ózgeniń qańsyǵyna elikteýdi qoıa almaı kelemiz. Sondyqtan, birinshi kezekte otbasylyq, ata-ana, sosyn balabaqsha, mektep tárbıesin kúsheıtpeı bolmaıdy. «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» dep tekke aıtylmaǵan.
Qaıyrbaı syrqattanǵannan keıin oblys ortalyǵyna kóshýge týra keldi. Alaıda, shańyraǵymyzǵa uldarymyz Jambyl men Qaırat ıe bolyp qaldy. Olar ákeleriniń «Janǵalı» sharýa qojalyǵyn jańǵyrtyp, astyq ósirýmen aınalysyp júr.
Qazirgi kúnniń kelinderi bir-eki balamen shektelip júr ǵoı. Úlken kelinderim Shynar men Aısulý 4 balany dúnıege ákeldi. Qalǵandary – úsheýden. Zaman jaqsy, menen de asyp ketińder, dep qaljyńdap qoıamyn. «Balaly úı – bazar» degen. Shúkirshilik, 16 nemere, 6 shóbere qyzyǵyn kórip otyrmyn. Jambyldyń uly Beıbit baýyrymda ósti. Bul da – umytylyp bara jatqan ata saltymyzdyń biri. Úılendirdim. Búginde úsh dıplomy bar joǵary bilimdi maman.
Qyzym Sáýle ǵana Reseıdiń Sýrgýt qalasynda, qalǵandary mańaıymda turady.
– Sóz arasynda kenje kelinińiz Álııa kindik qyzyńyz ekenin ańǵartyp óttińiz. Osynyń syryna toqtalyp ótseńiz.
– Ol ras. О́mir degen boljaýsyz, keıin taǵdyrdyń osylaı toqaılasaryn kim bilgen? «Jazmyshtan ozmysh joq» degen osy. Spasovka aýylynda Maǵzum jáne Marhaba degen jany jumsaq, minezi kishipeıil kisilermen kórshi turdyq. Aǵaıyndaı aralasyp kettik. 1975 jyly bolashaq kelinim Álııa týǵanda kindigin kesip, týǵan qyzymdaı bolyp ketti. Endi qarashy! Kenjem Seriktiń tańdaýy oǵan túskende, júregim jarylardaı qýandym. Sodan beri bir shańyraq astynda jubymyz jazylǵan emes. Álııashymnyń Máskeýdiń qazirgi gýmanıtarlyq akademııasyn bitirgenin ózgelerge úlgi etip otyramyn.
Serik pen Álııadan úsh nemerem bar. Shetinen ónerpaz. Baıqaý kezderinde kórermender rıza bolysty. Tuńǵyshtary Qaıyrken bıyl qazaq mektebin bitirdi. «Jas urpaq bir shańyraq astynda» halyqtyq shyǵarmashylyq birinshiliginiń san márte laýreaty. Ulttyq mádenı aǵartý jumystaryna belsene qatysady. Áıgerim kórkem gımnastıkadan sport sheberligine kandıdat, oblystyq quramaǵa múshe.
Myna qyzyqty qarańyz, eń kishi nemerem Aızere bir jastan assa, eń kishi shóberem odan bir jas úlken.
– Bıylǵy jyl taǵy qandaı qýanyshtarmen este qalmaq?
– О́zim 80-niń seńgirine shyqsam, Serigim 45-ke, Álııam 40-qa tolady. Ekeýiniń júrek jarastyrǵandaryna – 20 jyl.
Ár shańyraqtyń tutqasy, panasy bolarlyq ul-qyz ósirgenimdi, olardyń jolyn qýǵan urpaq qyzyǵyn kórgenimdi maqtan etemin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan».
Soltústik Qazaqstan oblysy.
