Erterekte turǵyn úı qurylysy negizinen jeke qurylys júrgizýmen, keıbir aýlalardy kógaldandyryp, abattandyrýmen shektelse, búginde tutas qalalyq keńistik kóz arbaıtyn kórkem kóriniske aınalyp keledi. Osyǵan oraı turǵyndar sany eselep kóbeıgen oblys ortalyǵynyń ózinde adamdardyń alańsyz kún keshýine qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Osy baǵyttaǵy tájirıbeni taratý maqsatynda Kókshetaýda «Aqmola Urban Forum: Renovasııa jáne zamanaýı ýrbanızasııa» taqyrybyndaǵy respýblıkalyq forým ótkizildi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen uıymdastyrylǵan is-sharaǵa О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstri Qýandyq Qajkenov, mınıstrlik ókilderi men oblys ákimderiniń orynbasarlary, salalyq uıymdardyń basshylary, belgili sáýletshiler, ınvestorlar men sarapshylar qatysty. Forýmnyń basty ereksheligi – teorııalyq máselelerdi ǵana emes kúni búginge deıin júzege asyrylǵan aýqymdy jobalardy, qalyptasqan tájirıbeni talqylaý. Osy arada óńirdegi renovasııa baǵdarlamasy sátimen sabaqtalyp, ózge óńirlerdiń nazaryn aýdaryp otyrǵanyn aıta ketý kerek.
Is-sharanyń ashylýynda oblys ákimi Marat Ahmetjanov búginde ekonomıkalyq órleý qomaqty ınvestısııa tartý, turǵyn úı qurylysy kórsetkishteri jóninen elimizdegi jetekshi aımaqtardyń birine aınalyp otyrǵanyn atap ótti.
Máseleniń mánisine tereńirek úńilsek, óńirde júzege asyrylyp jatqan renovasııa baǵdarlamasy turǵyn úı qurylysy, ınvestısııalyq saıasatty, ýrbanıstıkalyq damýdy bir arnaǵa biriktiretin tutas keshendi model. Ádette qala turǵyndary renovasııa degendi kóneniń kózindeı, ábden eskirgen, turýǵa jaramsyz úılerdi súrip tastap, jańasyn salý dep topshylaıdy. Al óńirde qolǵa alynǵan baǵdarlama bul túsinikten áldeqaıda tereńirek. «Kokshe» ÁKK» aksıonerlik qoǵamy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Álı Álıevtiń baıandamasynda basty maqsat zamanaýı, meılinshe qolaıly orta qalyptastyrý ekeni basa aıtyldy.
– Másele tek jańa páterlerdi paıdalanýǵa berýde emes. Eń aldymen, ınjenerlik ınfraqurylymdardy jańartý, qoǵamdyq keńistikti damytý, kólik, jaıaý júrginshiler ınfraqurylymyn jetildirý arqyly barynsha qolaıly jaǵdaı týdyrý, – dedi ol.
Bir sózben aıtqanda, óńirdegi renovasııa qalanyń keıbir aýmaqtaryn ǵana emes, tutastaı jańǵyrtý ádisine aınalyp keledi. Elordalyq oblysta alǵash ret qolǵa alynǵan jobanyń tıimdiligine Memleket basshysy resmı issaparmen kelgen kezde oń baǵasyn berdi. Tıimdi tájirıbeni taratý, úlgi etý bir ǵana óńirde emes, tutas elge serpin berýden týyndap otyrǵany belgili.
Máseleniń mánisin jaqsy biletin sarapshylardyń taldaǵan pikirin topshylasaq, birneshe sebepter bar ekenine aıqyn kóz jetkizesiz. Birinshiden, óńirde renovasııaǵa biryńǵaı operatorlyq model engizilgen. Baǵdarlamanyń barlyq kezeńin «Kokshe» ÁKK» aksıonerlik qoǵamy júzege asyrady. Ekinshiden, memleket pen bıznestiń tıimdi áriptestigi jolǵa qoıylǵan. Oǵan qosa turǵyndardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa da aıryqsha mán berilip otyr. Bul arada erekshe aıta ketetin bir jaı, renovasııa baǵdarlamasyna turǵyn úıdi engizýdiń basty sharty – barlyq menshik ıeleriniń júz paıyz kelisimi. Bul qaǵıda halyqtyń senimin arttyrýǵa septigin tıgizedi. Oń ózgeristi kózimen kórip, bar jumystyń sapaly atqarylatyndyǵyna sengen halyq endi ózderi ynta tanytyp, usynys bildirip otyr. Bul da baǵdarlamanyń baıandy bolyp jatqanyn aıqyndaıtyn naqty dálel.
Oblysta renovasııa naqty algorıtm arqyly júzege asyrylady. Sál ǵana taratyp aıtatyn bolsaq, aldymen turǵyndarǵa túsindirý jumystary júrgiziledi. Odan keıin múlik baǵalanyp, barlyq qujat bir tártippen rásimdeledi. Sodan soń ýaqytsha kóshirý qolǵa alynady. Kelesi kezektegi is – ınvestordy anyqtaý. Bul arada ınvestorlarǵa qoıylatyn talaptyń da meılinshe joǵary ekenin aıta ketken jón. Olardyń eń keminde úsh jyl kópqabatty úı salǵan tájirıbesi bolýy kerek. Júz myń sharshy metrden astam úıdi paıdalanýǵa bergeni de eskeriledi. Qarjylyq turǵydan turaqty kompanııa bolýy shart. Mine, osydan keıin ǵana qurylys bastalyp, onyń sapasy turaqty nazarda bolady.
Aıta keterlik mańyzdy másele – baǵdarlamaǵa qatysýshylarǵa keń kólemdegi turǵyn úı nemese ózderiniń qalaýlaryna oraı ótemaqy usynylady. Ýaqytsha baspana jaldaý shyǵyndary zańgerlik, notarıaldyq qyzmetter ınvestorlar men ÁKK esebinen tólenedi.
Búginde baǵdarlamanyń nátıjesi is júzinde kórsetilip otyr. Osy renovasııa jobasy arqasynda Kókshetaý, Aqkól, Atbasar, Makınsk, Shýchınsk qalalary men Arshaly kentinde, Astrahan, Zerendi aýdandarynda birneshe turǵyn úı salynǵan. Keıingi eki jyl ishinde apattyq jaǵdaıdaǵy 23 turǵyn úı súrilgen. Sóıtip, 73 páterlik on jańa turǵyn úı kesheni paıdalanýǵa berildi. Baǵdarlama aıasynda 2 myńnan astam turǵyn qonys toıyn toılady. Jyl sońyna deıin taǵy da 130 otbasy jańa baspanaǵa ıe bolady. Qazirgi tańda óńirde 11 jańa joba júzege asyrylyp jatyr. Osy joba aıasynda 70 eski úı súrilip, 1 200 jańa páter paıdalanýǵa beriledi. 2030 jylǵa deıin óńirde 250 eski, apatty úıler súrilip, 55 jańa zamanaýı keshen salynady. Mine, osyndaı ilkimdi istiń nátıjesinde 18 myńnan astam aqmolalyqtar samaladaı jarqyraǵan sáýletti páterlerge ıe bolady.
Tájirıbeniń taǵylymdy bir tusy ekonomıkalyq tıimdiliginde ekendiginde esten shyǵarmaǵan jón. О́ńirdegi renovasııa jobalaryna 38 mlrd teńge jeke ınvestısııa tartylǵan. Osy arada memleket tarapynan quıylǵan qarjy kólemi 702 mln teńge. Demek, bıýdjetke salmaq salmaı-aq uzaq ýaqyttan beri sheshimin tappaı kele jatqan túıtkildiń túıini tarqatylady. Salystyrmaly túrde aıtatyn bolsaq, baǵdarlamanyń elimizdi qamtý úlesi 96 paıyz bolsa, onyń 84 paıyzy Aqmola óńirinde óndirilgen qurylys materıaldarynan salynǵan. Osydan túıetin oı, renovasııa baǵdarlamasy turǵyn úı salýmen qatar jergilikti kásipkerlerdi de barynsha qoldaý, óńir ekonomıkasyna tyń serpin beretin jaqsylyq nyshany desek qatelespeımiz.
Forým barysynda ýrbanıstıkalyq damýdyń taǵy bir mańyzdy baǵyty tanystyryldy. «Kokshe» ÁKK» aksıonerlik qoǵamy, Qazaqstan turǵyn úı kompanııasy, ýrbanıstıka ortalyǵynyń qatysýymen aýmaqtardy keshendi damytý júıesi qalyptasyp kele jatqandyǵy aıtyldy. Qazir Kókshetaý, Atbasar qalalarynda keshendi zertteý jumystary júrgizilip jatyr. Ásirese Atbasarda qanatqaqty joba qolǵa alynǵandyǵyn, eldiń osy mámileden úlken jetistik kútip otyrǵanyn aıta ketýimiz kerek. Bul jerde tek qurylys emes, áleýmettik turmystyq, keleshektegi qarqyndy damý máseleleri de qosa júzege asyrylmaqshy. Qalyptasqan oń tájirıbe aldaǵy ýaqytta elimizdiń bolashaq qalalarynyń modeli bolýy múmkin.
Aqmola oblysy
