Ejelgi zamandardan beri otbasyny Otan tárizdi uly qundylyqpen qatar qoıyp, áleýmettik uıysý men urpaq jalǵastyrýdyń ulaǵatty uıasyna balaǵan halqymyz úshin shańyraq qaı kezde de kıeli uǵym, qasterli túsinik sanalǵan. Sondyqtan, búginde álemdik deńgeıde otbasynyń áleýmettik-mádenı fenomen retindegi mániniń basqasha sıpat ala bastaýy, qazaqstandyq otbasynyń dúnıetanymdyq tańdaýlarynyń ózgeriske ushyraýy bizdiń qoǵamdy da alańdatatyn qubylystar. Máselen, bir kezderi zańnan tys áreket retinde qarastyrylyp, sol úshin qýdalanǵan jaǵymsyz qubylystardyń qazirgi ýaqytta ınternette ashyq kórsetilýi nemese álemniń birqatar memleketinde túrli quqyqtyq mártebelermen birjynysty nekelerge, olardyń bala asyrap alýyna ruqsat etilýi sııaqty oqıǵalardyń kezdesýi elimizde otbasy ınstıtýtyn dástúrli jolmen nyǵaıtýda jáne jastarǵa tárbıe berý isinde áli de qyrýar jumystar kútip turǵanyn ańǵarýǵa bolady.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev ótken jyly «Mereıli otbasy» ulttyq baıqaýy jeńimpazdaryn marapattaý rásiminde: «Birinshiden, jerdegi órkenıettiń búkil hronologııasy – kez kelgen qoǵamnyń negizi retindegi Adamzat Otbasynyń Uly tarıhy. Ekinshiden, otbasy – óte uly qundylyq. Myńjyldyqtar men ǵasyrlardan beri otbasy árbir qoǵamnyń urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan moraldyq salttardyń, ulttyq dástúrlerdiń saqtaýshysy bolyp tabylady. Úshinshiden, otbasy – óz halqyńa, onyń mádenıeti men turmysyna degen súıispenshiliktiń sarqylmas qaınar kózi. Ol ata-analar, balalar men nemereler baqytynyń prızmasy arqyly ótetin patrıotızm men Otannyń órkendeýine degen máńgilik qamqorlyqtyń qaınar kózi. Ol urpaqtardyń ǵasyrlyq ózara baılanysy. Tórtinshiden, HHI ǵasyrda jahandaný dáýiri otbasy men baqytty neke qundylyqtaryn progrestiń mańyzdy sharttary etedi. Ony qazirgi zamanǵy álemniń barlyq tabysty elderiniń tájirıbeleri aıǵaqtaıdy» dep, otbasylyq qundylyqtardyń mánin egjeı-tegjeıli ashyp kórsetti.
Memleket basshysynyń osy tuǵyrnamalyq tujyrymdary jáne baıandamasynda atap kórsetken memleket pen qoǵamnan júıeli sharalar qabyldaýdy talap etetin bes baǵyty Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa qyzmetiniń aldaǵy negizgi baǵdarlaryn belgileýge jol siltedi. Atalǵan saltanatty rásimde bergen tapsyrmalarynyń aıasynda «Qazaqstan Respýblıkasynda otbasylyq qatynastardy, moraldyq-etıkalyq jáne rýhanı-adamgershilik qundylyqtardy nyǵaıtýdyń 2015-2020 jyldarǵa arnalǵan jalpyulttyq is-sharalar jospary» qabyldandy. Ulttyq komıssııanyń quramy nyǵaıtylyp, onyń qataryna azamattyq qoǵamnyń bedeldi ókilderi tartyldy. Nátıjesinde Ulttyq komıssııa otbasylyq-demografııalyq saıasatty iske asyrýdy eshýaqytta ózektiligin joımaıtyn: otbasylyq qundylyqtardy saqtaý, túrli býyn ókilderiniń arasyndaǵy qarym-qatynastardy nyǵaıtý, dástúrli tárbıeniń saqtalýy sııaqty máselelerdi jan-jaqty úılestirýge, sondaı-aq memleket pen otbasy arasyndaǵy baılanysty odan ári bekemdeýge úles qosýda.
Qazirgi zamanǵy rýhanı suranystardyń jáne órkenıettik ólshemderdiń jańarýy tusynda kez kelgen el úshin otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýda júıeli strategııalyq zertteýler júrgizip, damý baǵytyn jan-jaqty zerdelep otyrýdyń mańyzy zor dep bilemiz.
Qazirgi zaman úshin otbasy neni bildiredi? Bul suraqtarǵa jaýap izdegende ǵalymdar otbasynyń tarıhyna qatysty júrgizilgen zertteýlerdiń arasynan L.Morgannyń «Ejelgi qoǵam» jáne Levı-Strosstyń «Týysqandyqtyń ejelgi qurylymy» atty negizgi eńbekterine súıenetini belgili. Alǵashqy avtordyń otbasynyń negizgi tarıhı tıpterin jikteýi, kelesi zertteýshiniń gender teorııasyna súıenetin týysqandyq jáne otbasylyq qatynastardyń zamanaýı tujyrymdamalaryn jetildirýi bul salada eńbek etetin otandyq áleýmettanýshy úshin qajetti teorııalyq baǵyttardy belgilep alýyna jol kórsetetini anyq.
Elimizde sońǵy jyldary bul másele zertteýdiń arnaıy nysanyna aınalyp, otbasy ınstıtýtyna qatysty jalpyhalyqtyq saýalnamalar júrgizilip keledi. Atap kórsetsek, «Demokratııa ınstıtýty» ǵylymı-zertteý assosıasııasy qoǵamdyq birlestiginiń «Siz úshin ne mańyzdy bolyp tabylady?» degen taqyrypta júrgizgen saýalnamasy boıynsha jaýap berýge jas mólsheri, etnostyq shyǵý tegi tolyq qamtylǵan barlyq áleýmettik toptaǵy adamdar tartylǵan. Sonyń nátıjesinde qazaqstandyqtar úshin otbasy basty qundylyq bolyp tabylatyny týraly qorytyndy jasaldy. Suraq qoıý barysynda respondentterge «Tatý-tátti otbasylyq qatynas», «Densaýlyq», «Materıaldyq jetistik», «Mansap» jáne basqa da birqatar qajettilikterdi qalaýlaryna qaraı ornalastyrý usynylǵan. Barlyǵy birinshi kezekte «Tatý-tátti otbasylyq qatynastardy», odan keıin «Densaýlyqty», sodan keıin ǵana «Materıaldyq jetistikti» tańdaǵan. Bul arqyly biz qazaqstandyq otbasy turaqtylyǵynyń basty negizi – tatý-tátti, baqyt pen shattyqqa toly otbasy ómiri ekenin anyqtap, tıisti túıin jasaı alamyz.
Sonymen birge, otandastarymyz úshin otbasy ınstıtýtynyń qoǵamdyq jáne memlekettik deńgeıdegi mańyzy zor ekenin osy saýalnamalar qorytyndylary arqyly bilýge bolady. Iаǵnı, respondetterdiń 80,3%-y Qazaqstan qoǵamy men memleketiniń turaqtylyǵyn otbasydaǵy uıyǵan tatýlyqpen tikeleı baılanystyrady. Buǵan qosa, «Siz qazaqstandyq otbasynyń bolashaǵy týraly ne oılaısyz?» degen suraqqa berilgen jaýapta da respondentterdiń 99,6%-y qazaqstandyq otbasynyń damyp, nyǵaıa túsetinine jáne qoǵamdaǵy máni artatynyna senim bildirgen.
Zertteý barysynda otbasyny qoldaýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasatty qazaqstandyqtar qalaı baǵalaıtyndyǵy, qandaı máselege asa nazar aýdaratyny jáne óz úmitterin nemen baılanystyratyndyqtary týraly mańyzdy suraqtarǵa jaýap izdestirilgen. Respondentter memleket tarapynan otbasy ınstıtýtyna qoldaý kórsetýine oń baǵa beredi. Sonymen qatar, saýalnamaǵa jaýap berý barysynda áli de zańnamalardy jetildirý, qabyldanǵan aktiler men monıtorıng júrgizýdi júzege asyrýdyń mehanızmderin anyqtaý kerektigi aıtylǵan.
Áleýmettaný salasyndaǵy bul zertteýler Qazaqstan qoǵamyndaǵy otbasynyń rólin aıqyndaýda jáne oǵan memleket tarapynan qoldaý kórsetý máselesin talqylaýda, sondaı-aq otbasylardyń qajettilikterin qamtamasyz etý úshin emes, keń turǵyda konseptýaldy túrde zerdeleý isinde júzege asyrylatyn keleshektegi is-sharalarǵa qajet bolady degen pikirdemiz. Iаǵnı, memlekettiń otbasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan saıasatyn udaıy jetildirip otyrý arqyly biz onyń berik ári turaqty bolýyna kepildik bere almaqpyz. Qazaqstandyq otbasy ınstıtýtyn genderlik, fılosofııalyq-áleýmettanýlyq turǵyda zertteýge baǵyttalǵan osy jumystary belgili bir qorytyndylarǵa qol jetkizgenimen, jańa úrdisterdi túsinip, keıbir áleýmettik zardaptardyń aldyn alýda bul jetkiliksiz. Sondyqtan, naq búgingideı dúnıetanymnyń, qundylyqtardyń, ekonomıkalyq jáne ózge de ólshemderdiń ózgerip otyrýy jaǵdaıynda otbasy máselesin zertteýdi jetildire túsý asa qajet.
Ekinshi bir másele, jahandaný úrdisi ulttyq bolmysty qanshalyqty báseńsitip bara jatyr desek te, óskeleń urpaqqa rýhanı-adamgershilik tárbıe berý isi ár halyqtyń óz bet-beınesin saqtap qalýdyń negizgi áleýetti quraly retinde saqtalýy kerek. Jas býynnyń halqymyzǵa tán izgi qasıetterdi boıyna sińirip, san ǵasyrlyq tarıhy bar eldiń azamaty ekendigin sezinip ósýine jaǵdaı týǵyzýda eshkim enjarlyq tanytyp, beı-jaı qaramaýǵa tıis. Bul rette, sanaly tárbıe alǵan salamatty urpaq ósirýde qazirgi Qazaqstan qoǵamyndaǵy áke men ananyń otbasydaǵy óz jaýapkershilikteri men mindetterin sezinýi qoǵamdaǵy basty máselelerdiń biri der edik.
HI ǵasyrda ómir súrgen belgili oıshyl, dala danyshpandarynyń biri Júsip Balasaǵunı «Qutty bilik» atty eńbeginde: «Bala boıy tunǵan oı, aqyl bolsa, ákesiniń júzi de jarqyn bolmaq» dep atap kórsetýi urpaqtyń azamat bolyp qalyptasýyndaǵy ákeniń erekshe rólin meńzeıdi. Muny halqymyzdyń «Ul tabaldyryqtan attaýdan bastap, ar-namysyn saqtaýǵa deıin ákeden úırenedi» degen naqyl sózi de rastaı túsedi. Sondyqtan, bala tárbıesinde ákeniń abyroıy, asqaq tulǵasy erekshe yqpal etedi. Halqymyzdyń salt-sanasynda ákeni asqar taýǵa teńep, otbasynyń asyraýshysy, aqylshysy, jol kórsetýshisi, kez kelgen januıalyq máseleniń kesimin aıtyp, sheshimin qabyldaıtyn otaǵasy retinde qurmettelgeni málim. Sońǵy ýaqytta ul balanyń, týǵannan bastap bala baqshada, mektepte, joǵary oqý ornynda túgeldeı derlik áıelder qaýymynyń tárbıesi men yqpalynda bolýy onyń boıynda naǵyz er-azamatqa tán qasıetter tolyq qalyptasa almaýy múmkin degen oıdamyz. «Qutty bilikti» paraqtaı tússek, «Eger áke ulyna nemese qyzyna tıisinshe kóńil bólmeı, olardyń minez-qulqy nashar bolsa, oǵan balanyń esh kinási joq, oǵan kináli – ákesi» dep qadap aıtylady. Kóne zamanda kókeıkesti bolǵan bul másele qazir de ózektiligin joıǵan joq. Sondyqtan, bala tárbıesi erkekke tán emes degen dástúrli sanadan bas tartyp, ákeniń jaýapkershiligi men rólin arttyrýdyń búgingi qoǵamdaǵy áleýmettik máni bólek.
О́kinishke qaraı, keıbir er-azamattardyń dúnıege ákelgen óz perzentterin ósirýden, ıaǵnı materıaldyq qoldaý kórsetýden bas tartyp, jas sábıdi taǵdyrdyń talqysyna qaldyryp ketý oqıǵalarynyń oryn alýy da qoǵamnyń ózekti máseleleriniń biri. Balalar quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda ótken jyly Ulttyq komıssııa men Bas prokýratýra birlesip nátıjeli jumys júrgizip, alıment tóleýden jaltaryp júrgen birqatar azamattardan balalarynyń nesibesin ózderine qaıtartqyzýy osyǵan dálel. Turaqty tabysy joq keıbir ákelerdiń jumysqa ornalasýyna kómek kórsetý de qoǵamdaǵy izgilik sharalarynyń qataryna enbek. Bul bir jaǵynan balalardyń quqyqtaryn qalpyna keltirse, ekinshi jaǵynan otaý qurýdy nıet etken jas jigitter arasynda áke tulǵasy, onyń otbasyndaǵy orny, bala ómirindegi róli týraly jumystar aıasyn keńeıtý qajettigin kórsetedi. Sondyqtan, Ulttyq komıssııa bala tárbıesine ákelerdi qatystyrý máselesin óz jumysynyń turaqty baǵyttarynyń biri retinde belgiledi. Bul taqyryp baspasózde keńinen talqylanyp, jurtshylyqtyń pikiri jan-jaqty saralandy. Nátıjesinde aýqymdy qoǵamdyq jumystardy júrgizýmen qatar, quqyqtyq retteý qajettiligi anyqtalyp, otbasylyq-neke qatynastary, balalar quqyqtary, ata-analardyń bala tárbıesindegi, kámeletke tolǵan balalardyń qart ata-analaryna qamqorlyq jasaýdaǵy jaýapkershilikterin arttyrý máseleleri boıynsha zańnamany jetildirý jóninde usynystar engizildi.
Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda ana men balany qorǵaýdyń máselelerine jan-jaqty toqtala kele, «Eń aldymen, biz qyzdarymyzdyń tárbıesine kóp kóńil bólýimiz kerek. Olar – bolashaq jar, bolashaq ana, shańyraqtyń shyraqshylary», dep atap kórsetkeni barshaǵa belgili.
Tarıhqa kóz júgirtsek, kóneden jetken dástúrli túrkilik qoǵamda qyz-kelinshekter ınabattylyqtyń, ımandylyqtyń úlgisi, januıanyń jarasymy retinde qabyldanyp, áıel-ana qurmetke bólenip otyrǵan. Áıelge degen mundaı qatynas kóshpendi mádenıettiń tereń mán-mazmunymen túsindiriledi. Qazaqtardyń dástúrli dúnıetanymyndaǵy «qut» sózi ómirlik qýat, urpaq jalǵastyrý, ómir jalǵasyn bildiretin qasıetti uǵym bolsa, áıel shańyraqtyń berekesi, quty sanalǵan. Uly sýretker Muhtar Omarhanuly Áýezovtiń «Saryarqa» gazetiniń 1917 jylǵy 5 qyrkúıektegi sanynda jarııalanǵan «Adamdyq negizi – áıel» atty maqalasyndaǵy: «Al, qazaq, meshel bolyp qalam demeseń, taǵylymyńdy, besigińdi túze. Ony túzeımin deseń, áıeldiń halyn túze!» – degen sóziniń astarynda kóp mán jatyr. Bul baǵytta aldymyzda ananyń áleýmettik statýsyn kóterý máselesi boıynsha keshendi jumystardy júzege asyrý qajettigi turǵanyn atap ótý kerek. Sondaı-aq, otbasynyń áleýmettik órken jaıýy úshin eldegi irgeli jobalardy iske asyrýǵa er-azamattarmen birge áıelder qaýymynyń atsalysýlaryna múmkindik týǵyzýdyń mańyzy zor. El Prezıdentiniń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýynda kórsetilgen áleýmettik ınfraqurylymdy damytý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý sharalaryna kásibı bilikti áıelderdi tartýǵa meılinshe mańyz berilý kerek.
Máselen, eldegi ekonomıkalyq turǵydan belsendi halyqtyń sany ótken jyly 8,6 mln. adam bolsa, áıelder onyń teń jartysyna jýyǵyn qurap, ishki jalpy ónimdi qalyptastyrýǵa qyryq paıyz úles qosyp otyr. Joldaýda ekonomıkalyq ósim men jumyspen qamtýdy qoldaý úshin buryn bólingen 1 trıllıon teńgege qosymsha Ulttyq qordan 500 mıllıard teńge qarjy bólý tapsyrylǵany málim. Onyń 100 mıllıard teńgesi shaǵyn jáne orta bıznesti, sondaı-aq, iri kásipkerlikti jeńildikpen nesıeleýge baǵyttalady. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri ıeleriniń ishinde áıelder úlesi 41% quraıtynyn eskeretin bolsaq, bul – áıelderdiń óz bıznesin damytýǵa, elde júrgizilip jatqan ekonomıkalyq qaıta qurýlardyń belsendi qatysýshysy bolýǵa jasalǵan eleýli kómek. Ári bul Elbasynyń qoldaýymen 2002 jyldan beri iske asyrylyp kele jatqan áıelder kásipkerligin damytý baǵdarlamasynyń nátıjeliligin arttyratyny sózsiz.
Elimizdegi otbasy-demografııalyq salada qarttar men jetim balalardyń jaǵdaıyn jaqsartý kún tártibindegi ózekti máselelerdiń qatarynda tur. Halyqtyń qartaıýy sııaqty jahandyq qubylys bizdiń eldi de aınalyp ótpegeni aıan. Statıstıkaǵa júginsek, sońǵy halyq sanaǵy Qazaqstanda jasy alpystan asqan turǵyndardyń sany jeti paıyzdan asqanyn aıǵaqtaıdy. Halyq sanynda qart adamdar úlesiniń kóbeıýi bir jaǵynan adamdardyń ómir súrý jasynyń ulǵaıǵandyǵyn kórsetse, ekinshi jaǵynan bala týý deńgeıiniń azaıýyn alǵa tartady. Jalpy alǵanda, halyqtyń qartaıýy – ekonomıkalyq turǵydan belsendi halyq sanynyń kemýine ákep soǵatyn faktor ekeni anyq.
Sondyqtan, jumys kúshiniń jetkiliksizdiginiń aldyn alý sharalary qart adamdarǵa belsendi ómir súretin jaǵdaı jasaýdy qamtıtyny zańdy tetikke aınalýda. Qazir Jalpyulttyq josparǵa sáıkes, qart adamdardy kemsitýden qorǵaýdyń zańnamalyq tetikterin engizý baǵytynda belsendi jumys júrgizilýde.
Sonymen birge, halyqtyń ósimin qamtamasyz etý sharalary qatar júrýi tıis. Sońǵy jyldarda respýblıkadaǵy bala týýdyń jalpy kórsetkishi óskenimen (2012 jyly 381005, 2013 jyly 387227, 2014 jyly 401066 náreste dúnıege kelgen), keıbir jerlerde teris úrdis baıqalyp otyr. Bul rette demografııalyq ósimge eń az úles qosyp otyrǵan óńirler, ıaǵnı Soltústik Qazaqstan (2012 jyly 8711, 2013 jyly 8562 náreste), Shyǵys Qazaqstan (2012 jyly 23243, 2013 jyly 22900 náreste) oblystary qalyptasqan ahýaldy jaqsartýdyń joldaryn qarastyrýlary tıis dep esepteımiz.
Halqymyzda «jetimdi qýantsań, jerde jetpis perishte, kókte jetpis perishte qýanady» degen sóz bar. О́zderińizge belgili, qazaqtyń ǵurpynda taǵdyrdyń jazýymen jetim qalǵan balany jaqyn aǵaıyn-týysy baýyryna basyp, óziniń týǵanyndaı ógeısitpeı ósirip, eseıtip, úlken ómirge qanattandyryp otyrǵan. Ata dinimiz – ıslamda da jetimge járdem etý úlken saýapty is sanalǵan. Muhammed paıǵambardyń (s.ǵ.s.): «Musylman adamdar turatyn úılerdiń eń jaqsysy jetim baqqan úı. Ol úıde jetimge qurmet kórsetiledi. Musylman adamdardyń turatyn úılerdiń eń jamany – jetim qınalǵan úı», degen hadısi kóp nárseni ańǵartsa kerek. Búgingi tańda elimizde jetim balalardy asyrap alatyn otbasylardy materıaldyq yntalandyrý zań júzinde bekitilip, 21350 jetkinshek qazaqstandyq otbasylarda tálim-tárbıe alýda. Biz keleshekte osy úrdisti odan ári jandandyryp, balalar úıleriniń sanyn azaıtyp, jetim balalardyń otbasyda tárbıe alýyna jan-jaqty jol ashyp bersek degen oıymyz bar. Sondyqtan, jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jetkinshekterdi qoǵamǵa kiriktirý, olardy asyrap alýshylarǵa qolaıly quqyqtyq jaǵdaı týdyrý maqsatynda órkenıetti elder tájirıbesine súıene otyryp, patronattyq tárbıe, jetim balalarǵa qamqorshylyq jasaý tájirıbesin jetildire túsýimiz qajet.
Múmkindigi shekteýli balalardyń óz qatarlastarynan qalmaı, qosymsha bilim alýyn qamtamasyz etetin balalar baqshalary jelisin keńeıtý joldary qarastyrylýda. Taǵdyrdyń talqysyna túsip, daǵdarysqa ushyraǵan jas áıelder sábılerin tastandy etpeýleri úshin Astanada «Analar úıi» jumys isteı bastady. Sonymen birge, otbasylyq-ónegelilik qundylyqtardy nyǵaıtý jónindegi aqparattyq jumystar kúsheıtilip, qoǵamda maskúnemdik pen alkogolızm, temeki shegý men nashaqorlyq, otbasylyq boryshqa jaýapsyz qaraý, úlkenderdi syılamaý sııaqty teris kórinisterge tózbestik ahýalyn týdyrýǵa mańyz berilýde.
Bul jumystardaǵy túpki maqsat bireý – óz is-áreketterimizben bala qaı jerde: meıli óz úıinde, meıli balalar úıinde tursa da, olardyń ómiri biz úshin mańyzdy ekendigin, olardyń qoǵamnyń teń quqyqty múshesi retinde barlyq múmkindikterdi paıdalana alýyna qol jetkizýin qamtamasyz etetinimizdi kórsetý. Iаǵnı, bolashaq urpaq bizdiń halqymyzǵa tán izgi qasıetterdi boıyna sińirip, san ǵasyrlyq tarıhy bar eldiń azamaty ekendigin sezinip ósýine jaǵdaı týdyrý bolmaq.
Keleshekte maqala barysynda aıtylǵan máselelerdi qaperge ala otyryp, elimizde otbasyna qatysty memlekettik saıasattyń jańa paradıgmalaryn túzip, áke men ananyń rólin arttyrý, qarttarǵa qamqorlyq jasaý, balany dúnıege ákelý jáne ony tárbıeleýdi árkimniń jeke isi retinde eseptemeı, tutastaı qoǵam deńgeıinde qarastyrý qoǵamda otbasy qundylyqtary men dástúriniń berik saqtalýyna kepil bolmaq. О́ıtkeni, elimizdiń áıelder qaýymdastyǵy, analar men qyz-kelinshekter otbasylyq qatynastardy nyǵaıtýǵa, rýhanı-adamgershilik qundylyqtardy tereńdetýge, tutastaı alǵanda, halyqtyń ál-aýqatyn kóterýge baǵyttalǵan memlekettik saıasattyń nátıjesin shynaıy sezinýde. Sondyqtan, Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstandy álemniń eń damyǵan qýatty 30 eliniń qataryna kirgizý jónindegi syndarly saıasatyna jan-jaqty qoldaý bildirip, onyń iske asyrylýyna bar kúsh-jigerin salatynyna senimdimin.
Gúlshara ÁBDIQALYQOVA,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraıymy.
