Oıyn bıznesinde erejeler ózgerdi

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda elimizdegi oıyn bıznesin retteýge qurylǵan zań jobasy qaraldy. Sondaı-aq, depýtattar birqatar halyqaralyq qarym-qatynastardy retteıtin zańdyq qujattardy ratıfıkasııalaý máselesin de egjeı-tegjeı talqyǵa saldy. Aldymen kún tártibinde bi­rin­shi másele etip «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańna­ma­lyq aktilerine oıyn bıznesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qarap alǵan senatorlar ony birinshi oqylymda maquldaý týraly sheshim qabyldady. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly osy saladaǵy olqylyqtardy joıý jáne oıyn bıznesi týraly zańnamaǵa baqylaý júıesin qatańdatý jaıyn ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, Azamattyq is júrgizý kodeksinde ınternet kazıno qyzmeti zańsyz dep tanylǵan is júrgizý tetigi bekitiletin bolady. Sonymen qatar, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksten oıyn bıznesi týraly zańnamany buzǵany úshin jaýapkershilikti kózdeıtin fakt naqtylanady. Budan basqa, oıyn bıznesi zań talaptaryn buzǵany úshin qosymsha ákimshilik jaýapkershilik engizilip otyr. Salyq kodeksinde aı saıynǵy salyq alynýyn arttyrý usynylsa, býkmekerlik keńseniń kassasynan 75 aılyq eseptik kórsetkish 150 eseptik kórsetkishke deıin, býkmekerlik keńseniń elektrondy kassasynan 75 AEK-ten 2000 eseptik kórsetkishke deıin ulǵaıtylady. Oıyn týraly zańnamaǵa da birqatar túzetýler engizilgen. Atap aıtqanda, kazıno jáne oıyn avtomattary qyzmeti bóliginde uǵymdyq aqparat naqtylanǵan. Internet klýbtary túrinde jumys isteıtin onlaın kazıno qyzmeti máselesin sheshý maqsatynda ınternet kazıno jáne elektrondy kazıno uǵymynyń, sondaı-aq, oıyn jabdyǵy men bás tigýdi uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge arnalǵan jabdyq uǵymdarynyń arajigi de ajyratylǵan. Árbir oıyn mekemesine kazıno jáne oıyn avtomattary zaldary úshin mindetti rezervter túrinde qamtamasyz etýin 25 kórsetkishten 60 myń kórsetkishke deıin ulǵaıtý kózdelgendigin tilge tıek etken mınıstr bir kazınodaǵy nemese kazıno ornalasqan ǵımarattarǵa oıyn ústelderiniń eń tómen sany keminde – 30, al oıyn avtomattarynyń sany keminde 60 bolýy talaby bekitilgendigin jetkizdi. Taǵy bir belgili bolǵany, býkmekerlik keńseler men totalızator qyzmeti bóliginde oıyn bıznesin uıymdastyrýshy bolyp tabylmaıtyn adamdarǵa bás tigýge, stavkalardy qabyldaýǵa tyıym salý kózdelgen. Ǵımarattardyń quqyq menshiginde mindetti bolýy boıynsha talaptar engizilipti. Árbir oıyn mekemesine býkmekerlik keńseler úshin mindetti rezervter túrinde qamtamasyz etý 20 myń kórsetkishten 40 myń kórsetkishke deıin, katalızatorlar úshin 5 myń kórsetkishten 10 myń kórsetkishke deıin ulǵaıtylady. Oıyn bıznesi týraly zańǵa jalpy sıpattaǵy oıyn bıznesin uıym­das­tyrýshylardyń qyzmeti bóliginde turǵyn úı jaılardan oıyn mekemeleriniń, totalızator kassalarynyń nemese býkmekerlik keńseniń ornalasýyna tyıym salý da nazardan tys qalmaǵan. Oıyn bıznesin uıymdastyrýshynyń mindetine turaqty negizde mindetti rezervterdi ornalastyrýdy qamtamasyz etý, ýákiletti organdarǵa 3 aıda bir retten kem emes bank salymy boıynsha shart jasasqan kezde ashylǵan bank esebi boıynsha qolma-qol aqsha jáne aqsha qozǵalysy týraly anyqtama usyný júktelgen. Jarnama týraly zańǵa ınternet kazıno jarnamasyna tyıym salý týraly ereje bekitilip otyr. Senator Sersenbaı Eńsegenovtiń suraǵyna oraı jaýabynda mınıstr «turǵyn úı jaılarǵa ornalastyrýǵa tyıym salýdyń» astarynda buǵan deıin naqtylyq bolmaýy saldarynan kóptegen oıyn bıznesi sýbektileriniń ǵımarattary turǵyn úı astynda ornalasqandyǵymen túsindirdi. Sonymen qatar, oıyn bıznesin turǵyn úılerden aryltý jastardyń qumar oıynǵa degen qumarlyǵyn oıatpaýmen de baılanysty ekendigi basa aıtyldy. Tóraǵa baıandamashyǵa qaratyp, Mádenıet jáne sport mınıstrligine oıyn bıznesiniń qatystylyǵy týraly suraqty tótesinen qoıdy. Mınıstrdiń jaýabyna qaraǵanda, sport salasy osy mınıstrlikke ótkizilgennen keıin oıyn-saýyq ta birlese júretindigi alǵa tartyldy. Eger oıyn-saýyq salasyn bir júıege qoısaq, árıne, odan túsetin paıda birinshi áleýmettik nysandarǵa (sport, mádenıet, medısına) bólinedi, dedi mınıstr. Zań jobasy boıynsha óz oıyn ortaǵa salǵan senator Ashat Kúzekov oıyn bıznesi naryǵynda býkmekerlik keńselerdiń kóptigine erekshe den qoıdy. Al onyń ishinde elektrondy tólemderdi qabyldaıtyn termınaldardyń da sany sheksiz. Osy atalǵan termınaldarda býkmekerlik keńseler stavkalarynyń 500 teńgeden joǵary salymyn anonımdik túrde tóleýge múmkinshilikter bar. «Ol oqýshy ma, jas pa, joq álde qarııa ma, bári de oıynǵa kirisýi múmkin. Bul qoldanystaǵy zań normalaryna qaıshy keledi. Talqylaýdyń ústinde zań jobasy býkmekerlik keńselerdi aqparattyq-baǵdarlamalyq keshenmen jabdyqtaýǵa tıistiligin qarastyrady. Sondyqtan taǵy basqa qaıshylyqtardy joıatyn jáne kámelet jasqa tolmaǵan jasóspirimderdi qumar oıyndardan qorǵap qalady», dedi Ashat Sáıpıuly. Áriptesiniń sózin sabaqtaı túsken Jabal Erǵalıev «Oıyn bıznesi týraly» zań qabyldanyp, Almatynyń irgesindegi Qapshaǵaı men Kókshetaýdyń baýraıyndaǵy Býrabaıda oıynhanalar zańdy qyzmet usynatyn aımaqtar retinde belgilengen kezeńnen beri oıyn avtomattary zaldarynyń oryndaryn býkmekerlik keńseler basyp ketkeni jasyryn emestigin alǵa tartty. Senatordyń paıymynsha, tipti, býkmekerlik keńseler sanynyń artýy qoǵam úshin qaýip týǵyzatyn deńgeıge jetti. Bul jóninde Elbasy Astana qalasyn damytýǵa arnalǵan jıynda da aıtyp, elordada 500-ge jýyq býkmekerlik keńse bar ekenin, olardyń shapshan ári keńinen qanat jaıyp kele jatqandyǵyna alandaýshylyq ta bildirgendigi mysal retinde keltirildi. Budan keıin senatorlar birqatar halyqaralyq zańdyq qujattardy qarady. Aldymen Qazaqstan men Belarýs úkimetteri arasyndaǵy readmıssııa týraly kelisimdi jáne osy kelisimdi iske asyrý tártibi týraly Atqarý hattamasyn ratıfıkasııalady. Sonymen qatar, Qazaqstan men Vengrııa arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartty ratıfıkasııalaý máselesi de oń sheshimin tapty. Jáne de palata Qazaqstan men Vetnam úkimetteri arasyndaǵy Tabysqa salynatyn salyqtarǵa qatysty qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý jáne salyq salýdan jaltarýǵa jol bermeý týraly kelisimdi de ratıfıkasııalady. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».