Qıyndyqty birlesip qana eńseremiz

Ýaqyttyń tańdaýy – halyqtyń qoldaýy

Jasym toqsanǵa kelse de, qulaǵym túrik, kókiregim oıaý. El jańalyqtaryn, sondaı-aq, álemdegi bolyp jatqan túrli oqıǵalardy qalt jibermeımin. Máselen, Brent markaly munaıdyń 1 barreliniń quny, Irannan sanksııa alynyp tastalǵannan keıin, 28 AQSh dollarynan da tómendep ketkenin bilip otyrmyn. Saýdaǵa Iran munaıy qosylǵannan keıin álemdegi qara altyn qorynyń mólsheri tym kóbeıip ketken. Osynyń saldarynan munaı baǵasy áli de tómendeýi yqtımal degen joramaldar bar. Al munyń, túptep kelgende, elimizdiń ekonomıkasyna keri áseri bolmaı qoımaıdy. Mundaı jaǵdaıda Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýlaryn keshiktirmeı ótkizip alýdyń paıdasy kóp bolmaq. Deı turǵanmen, elimiz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń dana basshylyǵymen jolymyzdy bógeıtin kez kelgen kedergilerdi, osyǵan deıin talaı márte kózimiz jetkenindeı, kóp qınalmastan eńseretinine senimim mol. Men keıde mańdaıyna jazylǵan taǵdyrdyń nebir teperishin kórip ósken biz sııaqty aǵa urpaqty quryshtan quıylǵan som bolattaı kóretinim bar. Ot pen oqtyń ortasynda arpalysa júrip, berik birlik pen yntymaqtyń arqasynda jaýdy uıasynda tize búktirdik. Odan keıin beıbit ómirge aralasyp, turalap qalǵan ekonomıkany kóterýge bilek sybana kiristik. Jaqsyǵa taspadyq, jamanǵa saspadyq. Allataǵalanyń bergen ǵumyrynyń arqasynda Qazaqstannyń derbes memleket bolǵanyn da kórdik. Munyń bárin termelep aıtyp otyrǵanym, Elbasynyń san qatparly saıasatynyń arqasynda orasan zor baǵdarlamalardy oryndaý tájirıbesi kúndelikti úrdiske aınalǵanyn, qandaı qıyndyq kezikse de, eńserýdiń jolyn taba biletinimizdi álemdik qoǵamdastyqtyń ózi moıyndap otyr. Halyq qalaýlylarynyń úndeýin oqı otyryp soǵys kezindegi nebir qandy shaıqastar men urystar kóz aldyma keldi. Kúshi basym dushpanmen jan alysyp, jan berisip jatqan shaqta tyl jaqtan «ýralaǵan» úndi estigende, boıymyzǵa orasan kúsh bitip, qaharlanyp ketetinbiz. Olaı bolsa, búgingideı kúrdeli jaǵdaıda Parlament Májilisi jańa, tyń kúshpen tolyǵyp, aýqymdy reformalardy dáıekti jalǵastyrýdyń izbasarlary retinde tanylyp jatsa, turmysymyz túzeledi, elimiz kórkeıedi. Halyq qoldaýyna ıe bolǵan partııalar men jeke tulǵalardyń azamattyq belsendilik tanytyp, keshendi baǵdarlamalardy tıimdi júzege asyraryna senimdimin. Al Parlamentti qalyptastyrý jergilikti máslıhattar saılaýymen birge ótkizý dástúri álimsaqtan bar. Meniń pikirimshe, jańa saılaý týraly sheshim qabyldana qalǵan jaǵdaıda, respýblıka turǵyndary joǵary saıası belsendilik kórseteri anyq. О́ıtkeni, olar bolashaq, keleshek úshin daýys beretinderin jaqsy túsinedi. Qojataı NEKIBAEV, soǵys jáne eńbek ardageri. Soltústik Qazaqstan oblysy.

Shapshań qımyldaýymyz qajet

Qazir teńge baǵamynyń ózgerýi, munaı baǵasynyń barreline 28 dollardan da tómen quldyraýy eldi alańdatyp otyr. Eger de teńge baǵamy erkin aınalymda júrgenin eskersek, onda onyń negizgi baǵamyn qalyptastyrýshy faktor ol valıýtalarǵa suranys pen usynys bolýy shart. Ol – naryq zańy. Al suranys pen usynysqa ártúrli faktorlar áser etedi. Ol aýqymy men ýaqyty jaǵynan qysqa, orta, uzaq merzimge bólinedi. Osy oraıda, qazirgi daǵdarys álemdik ekonomıkadaǵy týyndaǵan kóptegen máselelermen tyǵyz baılanysty ekenin atap ótkim keledi. Daǵdarys – ekonomıkalyq qubylys. Osy oraıda, Qazaqstannyń daǵdarys áserin tómendetý boıynsha jasap otyrǵan qadamdary daǵdaryspen kúrestiń klassıkalyq úlgisine jatady. Ol álemdik tájirıbege tolyq sáıkes. Daǵdarystan shyǵý joldary bar, oǵan tarıh kýá. Sondyqtan daǵdarystyń álemdik ekonomıkanyń bir múshesi retinde bizge áser berýi – zańdy. Biraq ta biz daǵdarysty durys paıdalanyp, el ekonomıkasyn údetýimiz kerek. Osy oraıda, jańa Parlamentke senim artý kerektigin tereń sezingen halyq qalaýlylary besinshi saılanǵan Parlament Májilisiniń qyzmetin toqtatyp, kezekten tys saılaý ótkizý týraly Prezıdentke úndeý jarııalaýy óte durys sheshim boldy. Biz osyndaı qysyltaıań kezeńde shapshań qımyldap, tez sheshim qabyldaýymyz qajet. Jańasha kózqarastaǵy Parlament isti jalǵastyryp, ilgeriletetini sózsiz. Sultan ÁBILDAEV, M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy, ǵylym doktory. Jambyl oblysy.

Qarjyǵa únem, ýaqytqa tıimdi

Bizdiń aldymyzda aýqymdy mindetter tur. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Joldaýynda jáne jýyrdaǵy «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda tutas memlekettik damý baǵdaryn aıqyn saralap berdi. Sondyqtan, qoǵamda qyzý talqyǵa ıe bolǵan kezekten tys Parlament Májilisiniń jáne jergilikti máslıhattar saılaýlaryn ótkizý týraly úndeýdiń ózindik ózektiligi bar. Bıyl Parlamenttiń jańa jyldaǵy alǵashqy otyrysynda osy másele tótesinen qoıyldy. Bul Májilis saılaýyn shyn máninde jergilikti máslıhattar saılaýymen birge ótkizýge qolaıly usynys boldy. Qarjyǵa da únem. Ýaqytqa da tıimdi. Qazirgi zamannyń repetin kórip otyrmyz. Tym tez. Mundaı kezde daǵdarys eken dep daǵdarýdyń reti joq. Úzdiksiz alǵa jyljýymyz kerek. Onyń ústine, munaı baǵasy quldyrap, 28 dollardan da túsip ketti. Mundaı jaǵdaıdyń bizdiń elimizge de áser etetini anyq, olaı bolsa, saılaýdy kezekten tys jedel ótkizip alýdan utpasaq, utylmasymyz anyq. Májilistiń burynǵy quramy óz mindetterin tolyǵymen oryndaǵany aıtylýda. Iаǵnı, búginde qoǵamda úlken mańyzǵa ıe bolyp otyrǵan bes ınstıtýttyq reformaǵa qajetti alǵysharttardy júzege asyrdy. Bul memlekettik qurylymnyń barlyq salasyn qamtıtyn keshendi baǵdarlama bolǵandyqtan, ony oryndaýǵa qajetti zańnama júıesin jasaýdyń kúrdeli tustary bar. Parlament osy mindetti abyroımen atqardy. Endi bul isti ári qaraı jalǵastyrý qajet. Qazirgi Parlamenttiń ókilettiliginiń aıaqtalýyna bir jyldaı ýaqyt bar. Sonda qaıta-qaıta saılaý ótkizýdiń tıimdiligi qanshalyqty tómen ekenin baǵamdaýǵa bolady. Iаǵnı, Parlamenttegi Qazaqstandy jańǵyrtý men daǵdarysqa qarsy tıimdi saıasatty zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin qaı partııalarǵa úmit artyp, senim júkteıtinimizdi erterek saralap, bekitip alǵanymyz buqaraǵa da, bılikke de paıdaly. Serik SÁDÝAQASOV, Úrjar aýdany ákiminiń orynbasary. Shyǵys Qazaqstan oblysy.

Ult Jospary – basty baǵyt

Bıyl Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» Ult Josparyn oryndaýdyń praktıkalyq kezeńi bastalǵany málim. Basty nysana álemdik ekonomıkalyq daǵdarysqa tótep bere otyra memlekettiń ekonomıkasyn damytýmen qatar, qoǵamdy serpiliske túsiretin jańa quqyqtyq orta qalyptastyrý bolyp tabylady. Osy atqarylatyn ıgi sharalardyń negizi – Qazaqstannyń álemdegi ozyq 30 memlekettiń qataryna qosylýyna qol jetkizý. Bul oraıda, Qazaqstan Res­pýblıkasy Par­lamenti Májilisi depý­tat­tarynyń te­reń oı­lastyrylǵan ba­tyl qadamy jurt­shy­lyq kóńilinen shyǵyp otyr. Halyq qalaý­ly­la­rynyń úndeýinde aby­roıly muratqa jetý­diń alǵysharttary kórinis tapqan. «Qazaqstannyń jańa jahandyq syn-qaterlerdi eńseretin naqty jospary bar, – delingen bul sheshimde. – Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń saıa­satynyń arqasynda eli­mizdiń tek álemdik daǵdarysqa qarsy turý jó­ninde ǵana emes, jańa jahandyq naqty ahýal jaǵdaıynda damýy týraly strategııa­sy men naqty «Ult Jospary» bar». Búgingi ýaqyt – ke­ıin­ge qaldyrmaıtyn jedel sharalar ýaqyty. Bul alǵa qoıylǵan min­detterdiń asa mańyzdylyǵyn kór­setedi. Ýaqyt keńjaılaýlyqty kó­termeıdi. О́ziniń tarıhı mıssııasyn adal atqarǵan Májilis de­pýtattarynyń bastamasy osyny­symen de qundy. Parlament Májilisiniń depýtattary tájirıbesi tolysqan, el múddesin bıik qoıýǵa qabiletti ekendigin kórsetip otyr. Sondaı-aq, jańa tarıhı kezeńge aıaq basyp, elimizdi aýqymdy jańǵyrtýǵa jáne Prezıdent reformalaryn barlyq baǵyttar boıynsha naqty júzege asyrýǵa kirisken sátte partııalar saılaýshylardyń jańa senim mandatyn alýy aıryqsha mańyzdy. Demokratııalyq sı­pattaǵy memleket qalyń jurt­shy­lyqtyń múddesine qyzmet etý arqyly basty murattaryna qol jetkizetini anyq. El ekonomıkasynyń eleýli sal­maǵyn kóterip turǵan munaı baǵa­synyń kúrt tómendeýi bizdiń de esep-qısabymyzdy qaı­ta qaraýdy talap etýde. Biraq, joǵa­ryda aıtylǵandaı, memleket bul syn­darǵa tótep berýdiń joldaryn qarastyrǵan. Sonyń biri – Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýlaryn kezekten tys, ıaǵnı erte, ýaqyt ozdyrmaı ótkizip jiberý. О́ıtkeni, aıqyn baǵdarlamalardy jańa ekpindi azamattar alǵa jyljytatyny belgili. Erkin ISIMBAEV, «О́rleý» AQ Aqmola oblystyq fılıalynyń dırektory. Aqmola oblysy.

Is-qımylsyz ilgerileı almaımyz

Dál qazirgi ýaqytta dúnıejúzi boıynsha qarjy daǵdarysynyń salqynyn sezbegen memleket kemde-kem. Qara altynnan qun ketip, brent markaly munaı baǵasynyń 28 dollardan da arzandaýy búkil álemdi ábigerge salyp jatqany ashy shyndyq. Bizdiń Qazaqstan álemdik qoǵamdastyqtyń belsendi múshesi bolǵandyqtan da bul qıynshylyqtardan tysqary qala almaıdy. Álbette, ekonomıkasy endi ǵana eńse tiktegen elimiz úshin bul jaǵdaı naǵyz synaq bolǵaly tur. Degenmen, jaǵdaı osylaısha qalyptasty eken dep qol qýsyryp qarap otyrýǵa taǵy bolmaıdy. Qaqpany kelip qıynshylyq qaqqanda áreket etpegen, is-qımylǵa kóshpegen jurt ilgeri jyljı almaıdy. Al endi bul jaǵdaıda ne istemek kerek? Eń birinshi kezekte eldiń birligi aýadaı qajet. Bizdiń halyqtyń tarıhtyń nebir aýyr kezeńderinen osy yntymaq pen birliktiń, aýyzbirshiliktiń arqasynda abyroımen ótkenin esten shyǵarmaý kerek. Ekinshiden, árıne, beldi bekem býyp, qoldaǵy bar múmkindikti ortaq maqsattyń jolyna jumyldyrǵan jón. Aqylǵa salyp, amalyn tapqan árbir áreket qıynshylyqqa tótep berer qamaldyń qabyrǵasyn nyǵaıta túseri sózsiz. Osyndaı jarqyn istiń ıgi úlgisin Májilis depýtattary kórsetti. Halyq qalaýlylarynyń Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaýlaryn kezekten tys ótkizý týraly úndeýin, shyn mánisinde, elimizdiń taǵdyryna alańdaýshylyqtan, janashyrlyqtan týyndaǵan jaýapty qadam dep qabyldaǵan jón. Onyń ústine, Májilistiń V shaqyrylymyndaǵy depýtattar ózderine júktelgen tarıhı mindet pen mıssııany abyroımen atqaryp shyqty dep nyq senimmen aıta alamyz. Memleket basshysynyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» baǵdar­lamasyndaǵy mańyzdy mindetterdi oryndaýǵa jedel kirisken jón. Ýaqyt kesheýildeýdi kótermeıdi. Iаǵnı, qazirgi tańda bizge osyndaı asa jaýapty mindetterdi moınyna alyp, eldi tyǵyryqtan alyp shyǵýǵa yqpalyn tıgizerlik shamasy men bilim-biligi jetetin jańa maqsattaǵy májilismender kerek. Elimiz úshin asa jaýapty kezeńde qoǵamymyzǵa qozǵaý salyp júrgen saıası kúsh – «Nur Otan» partııasynyń aldynda da zor mindet pen jaýap­kershilik tur. Bolashaqta saılanbaqshy Parlament Májilisiniń quramy kóppartııaly bolǵanymen de tómengi palatada Elbasynyń ózi jetekshilik etetin «Nur Otan» partııasynyń áleýeti men yqpaly zor bolady degen senimdemiz. О́ıtkeni, halyqtyń úmitin aqtap, talap-tileginen shyǵyp júrgen kóshbasshy partııany qazaqstandyqtardyń basym kópshiligi qoldaıdy jáne onyń iskerligi men tabandylyǵyna senim artady. Qadısha OSPANOVA, «Nur Otan» partııasy Qaraǵandy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary. QARAǴANDY.

Damýdy jandandyrýǵa septesetin jańa bastama

2016 jylǵy 13 qańtarda Parlament Májilisiniń depýtattary kezekti otyrysynda Májilis depýtattaryn taratyp, elde kezekten tys saılaý ótkizý jóninde Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevqa usynys joldady. Májilis depýtattarynyń bul usynysy Elbasymyzdyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy máselelerge baılanysty týyndaǵany belgili. Sebebi, 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap «Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý bo­ıynsha 100 naqty qadam» – Ult Josparyn oryndaýdyń naqty kezeńi bastaldy. Qazaq halqyna tarıhymyzda buryn-sońdy bolmaǵan armanymyz – osy ǵasyrdyń ortasyna qaraı Elbasymyz atap kórsetkendeı álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý múmkindigi týyp otyr. Sonymen qatar, Memleket basshysy qol qoıǵan 60-qa tarta zań jobalarynyń árqaısysy Qazaqstannyń quqyqtyq-tártiptik, kásibılik tur­ǵydan jetilýin, buryn olqy ketken tustaryn qaıta qarap mem­le­ketti, ekonomıka men qoǵamdy damytý úshin qaǵı­dat­ty jańa quqyqtyq orta qalyptastyrýdy talap etedi. Kim-kimniń de aldaǵy ómirimizge úmitpen qaraıtynymyz belgili. Oǵan álemniń damyǵan 30 ulttyń qataryna enýge baǵyt ustap otyrǵanymyz da umtyldyrady. Bul jáı ǵana aıtyla salǵan áńgime emes, jan-jaqty zerttelip, baǵdarlamalyq baǵyttary aıqyndalǵan meje. Álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda qol jetken tabystaryn taban taıdyrmaı, ilgeri umtylýǵa jol ashatyn Elbasynyń Bes ınstıtýttyq reforma – «100 naqty qadam» – Ult Josparyn alǵa tartýy buǵan sendire túsedi. Memleket basshysy N.Nazarbaev bul baǵdarlamanyń baıandylyǵyn qamtamasyz etetin qadamdardy júzege asyrýdyń negizgi túıinderin kórsetip berdi. Baǵdarlama bar, basym baǵyttar aıqyndaldy, olardy júzege asyrý úshin ne isteý kerektigi naqtylandy. Endigi másele jumyla iske kirisýge, bilekti sybanyp eńbek etýge kelip tireledi. Bul baǵytta árbir Qazaqstandyq ózindik úles qosatyndaı sharýa tyndyrsa, elimizdiń daǵdarysty eńserip qana qoımaı elimizdiń damýyna serpin bereri sózsiz. Osy oraıda, Elbasymyzdyń bergen naqty tapsyrmalaryn tolyqqandy oryndaý maqsatynda elimizdiń Parlament Májilisi depýtattaryn kezekten tys saılaý óte oryndy ári utymdy bastama dep esepteımin. Bul saılaý Qazaqstannyń álemdegi 30 eldiń qataryna enýine yqpal jasaıtyn «Uly Dala eli», «Máńgilik El» ıdeıasyn júzege asyrý maqsatynda elimizdiń damýyna jańasha serpin beretin memleketshil, otanshyl, ultjandy jańa pishimdegi depýtattardy saılap, Elbasy saıasatynyń arqasynda kásibı jáne zııatkerlik damý jolynda Uly Dala eli urpaqtaryn álemge tanytýǵa, jetistikterge jetýge múmkindik beretinine senimdimin. Qojantaı ORYNBAEV, Beıneý polıtehnıkalyq kolledjiniń oqý isi jónindegi orynbasary, «Úzdik pedagog-2014» respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazy. Mańǵystaý oblysy.

Birligi myqtyǵa kedergi joq

Qazaqstanǵa etek-jeńdi jınaqtaıtyn, belbeýdi qattyraq tartatyn kezeń keldi. Munaı baǵasy kún saıyn quldyraý ústinde. Irannan sanksııa alynǵannan keıin Brent markaly munaı baǵasy barreline 28-den de tómen dollardan aınalǵany habarlanyp jatyr. Osyndaı jaǵdaılardan buryn Qazaqstan Parlamenti Májilisi depýtattarynyń ókilet­tikterin toqtatyp, barlyq deńgeıdegi saılaýlardy artyq shyǵynsyz ótkizýge shaqyrǵan úndeýi durys oılastyrylǵan sheshim boldy. Endi barsha qazaqstandyqtar tize qosyp, Parlamentke jáne oblys, aýdandyq máslıhattarǵa el tirligine jaramdy, jańasha oılaı alatyn, ekonomıkalyq saýaty kúshti, jaqsy menedjerdi ótkizýge tyrysýy kerek. El jaǵdaıy kúrdeli kezeńde turǵanda barmaq basty, kóz qystymen jeńildiń asty, aýyrdyń ústimen júretin pysyqaılardy emes, óz isine be­rilgen, daǵdarys týdyrǵan ekonomıkalyq soqqylardyń ekpinin báseńdete alatyn azamattarymyzdy saılap alsaq, nur ústine nur bolar edi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev osyndaı aýyr jaǵdaılardyń týatynyn burynyraqta aıtqan. Daǵdarys qursaýynan shyǵaratyn «100 naqty qadam» sııaqty baǵdarlamalar qabyldaǵan. Qysqasy, alda turǵan memlekettik máselelerdi sheshýge bárimiz atsalysýymyz kerek. Almasbek MAMYTBEKOV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq Ishki saıasat jáne din isteri basqarmasynyń basshysy. ShYMKENT.

Basty qajettilik – kásibılik

Kezekten tys Parlament Májilisi saılaýyn ótkizý elimizde jańa saıası reforma júrgizýge belgi berý qadamy bolýy múmkin. Jasyratyny joq, qazirgi Parlament óz mindetin minsiz atqardy. Elbasynyń bes ınstıtýttyq reformasy men «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty baǵdaryn talqylaý, bekitý barysynda tómengi palata depýtattary belsendilik tanyta bildi. Nátıjesin halyq kórip otyr. Jer-jerde Ult Josparyn is júzine asyrý qyzý qarqyn alǵany da sonyń bir dáleli deýge bolady. Dúnıejúzilik daǵdarystyń saldarynan munaıdyń bir barreli 28 amerıkan dollarynan da tómendeýi qazaqstandyq ekonomıkaǵa da keri yqpalyn tıgizetini anyq. Eksheı biletin jan álemdik ekonomıka ishki ekonomıkaǵa áser etip, tipti, daǵdarysty kúsheıte túsetinin teriske shyǵarmaıdy. Ony ekonomıkalyq zańdylyq dep te qaraıdy. Sondyqtan da kezekten tys Parlament saılaýyn ótkizý tıimdi dep sanaımyn. Dál qazir bolmasa da taıaý ýaqytta ekonomıkalyq daǵdarys bizdiń elimizge de jetýi ábden múmkin. Mine, sol kezde kásibı turǵyda suryptalǵan depýtattar tól mindetin minsiz atqara bilse, quba-qup. Sonda Elbasy mejelegen ýaqytta órkenıetti elder qatarynan óz ornymyzdy alý qadamyn nyq senimmen basatynymyz anyq. Bolashaqqa degen senim bárin jeńip shyǵady. Bul qundylyq meniń zamandastarymnyń boıynda bar. Qyzmet babymen de, ǵylymı jumystar barysynda pikir almasý, oı bólisý kezinde de jas­tar, ásirese, ǵylym jolynda júrgen býyn aldaǵy ýaqytta jasaqtalatyn jańa Májilisten búgingi tańdaǵy birtindep biline bastaǵan daǵdarysqa qaramastan jańa reformalardy kútip otyrǵanyn anyq baıqap júrmin. Taǵy bir aıtarym, taıaýda ǵana Memlekettik qyzmet jónindegi mınıstrlik qurylǵanyna qaramastan, Elbasy belgilegen reformanyń tizginin ustaıtyn kásibı mamandardyń jetispeıtindigi belgili bolyp otyr. Syrt kózge baıqala bermeıtin osyndaı ishki qajettilikterdi sheshý úshin kezekten tys Parlament saılaýynyń ótkizilýi óte durys qadam dep sanaımyn. Nurseıit NIIаZBEKOV, Qazaqstan menedjment, ekonomıka jáne boljaý ınstıtýty memlekettik basqarý kafedrasynyń professory. ALMATY.

Daǵdarysqa qarsy tıimdi qadam

Jaǵdaıdyń kúrdeliligi keıin shegerýge bolmaıtyn is-qımyldar qabyldaýǵa májbúrlese, depýtattardyń kezekten tys saılaýlar ótkizý týraly úndeýin biz daǵdarysqa qarsy sharalardy júzege asyrýdyń tıimdi qadamy retinde baǵalaımyz. Qazir bizge jaǵdaıdy tereńinen túsiný, sáıkesinshe, keń kólemdi qoǵamdyq toptasý men halyqtyń birligi qajet. Úndeýde: «Tek birlik pen úılesimdi is-qımyl ǵana bizdiń jańa ekonomıkalyq soqqylarǵa tótep berýimizge kómektesedi», dep óte oryndy aıtylǵan. Jáne biz barlyq deńgeıdegi reformalardy júzege asyrýdaǵy is-qımyldarymyzdy úılestirýimiz qajet degen pikirdi qoldaımyz. Sondyqtan, Parlament pen jergilikti máslıhattar saılaýlaryn birge ótkizý kerek degen pikirdiń tolyqtaı negizdi ekenimen kelisemiz. Bul bizge daǵdarys jaǵdaıynda saılaý sıklyn uzaq ýaqytqa sozbaýǵa, saılaýlardy uıymdastyrý men ótkizý shyǵyndaryn aıtarlyqtaı qysqartýǵa múmkindik beredi. Úndeý der kezinde joldanyp otyr dep sanaımyz jáne bizdiń etnomádenı birlestigimiz atalǵan úndeýge túsinistikpen qarap, tolyqtaı qoldaıdy. Abýbakır VOINSE, «Qazaqstan dúngenderi qoǵamy» QB tóraǵasy.

Jańarý arqyly – jasampazdyqqa

Álemdi alqymdaǵan qarjy daǵdarysynyń saldary qaı elge de ońaıǵa soqpaı turǵany shyn­dyq. Alaıda, kóńilge demeý bolatyny Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kóregendiginiń arqasynda biz buǵan aldyn ala tııanaqty daıyndaldyq. Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń «100 naqty qadam» Ult Jospary naqtylandy. Pre­zıdent olardy praktıkalyq jú­zege asyrýdyń tetikterine deıin belgilep berdi. Parlament Májilisiniń bul qadamdardy zańnamalyq qamtamasyz ete otyryp, eleýli úles qosqanyn da bilemiz. Elimizdi aýqymdy jańǵyrtýǵa jáne Prezıdent reformalaryn júzege asyrýǵa jańasha kelýdi ustanǵan Parlament Májilisiniń Qazaqstan halqyna jáne El­basyna ózin ózi taratý jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýlaryn kezekten tys ótkizý týraly úndeý joldaýy azamattyq is boldy. Úndeýde atap kórsetilgenindeı, Májilis óziniń tarıhı mıssııasyn oryndady. Endi jańaryp, jańǵyryp, jasampaz isterge kirisý kerektigin depýtattar durys túsinip otyr. Sondaı-aq, ekonomıkalyq tıimdilik pen qarjy únemdeýshiliktiń de qaperde ustalǵany ańǵarylady. «Úshinshiden, bizdiń reformalardy júzege asyrý jónindegi is-áreketterimizdi barlyq deńgeıde úılestirý úshin Parlament saılaýyn jergilikti máslıhattar saılaýlarymen qosa ótkizý qajet. Bul daǵdarys jaǵdaıynda saılaý naýqanyn uzaq merzimge sozbaýǵa jáne saılaýdy uıymdastyrý men ótkizýge jumsalatyn bıýdjet shyǵystaryn birshama qys­qartýǵa múmkindik beredi», delingen úndeýde. Qazirgideı kúrdeli kezeńde uqyptylyq pen únemshildikke Parlament Májilisi depýtattarynyń ózderi osylaı ónege kórsetýi óte oryndy. Bul ómirimizdiń qaı býynynda da qolǵa alýdy qajet etetin úrdis ekenin   esten shyǵarmaýymyz kerek. Elbasy Ult Josparyn usy­nyp, ony júzege asyrýdy tapsyrdy. Basym baǵyttar anyqtaldy, ilgerileýge irgetas bolatyn jol­dar belgilendi. Endi kúsh Úkimet pen Parlamentke túsedi. Depýtattardyń osyndaı tarıhı sátte Májilisti taratyp, kezekten tys saılaý ótkizýge bastamashy bolýy janymyzǵa jaqty, munyń ózi osylaı utyr­ly qımyldaý turǵysynan qabyl­danǵan sheshim bolsa kerek. Bul jol basynda tastúıin birlikti qamtamasyz ete otyryp, aldaǵy aýqymdy mindetterdi múltiksiz oryndaýǵa kirisýge serpin beredi dep oılaımyn. Jańasha sheshim qabyldaıtyn, tolaǵaı tapsyrmalardy tııanaqty júzege asyratyn tyń tolqyn kerek bizdiń bul iske. Sondyqtan Májilis jáne máslıhattar depýtattarynyń qataryn jańartýǵa baǵyttalǵan qadamnyń qaıtarymdy bolatynyna senemin. Jasampazdyqqa qol jetkizý úshin jańarýdyń qajettigi aıtpasa da túsinikti. Kúrdeli mindetterdi júzege asyrýdy tegeýrindi tolqyn ǵana moınyna ala alady. Eger kezekten tys Májilis jáne máslıhattar saılaýlary bolyp jatsa, halyq qolynan is keletin azamattardy tańdaıdy dep oılaımyz. Qazir el egemendiktiń eleń-alańyndaǵydaı «aýyldastyń aty ozsyn» degen kóńiljyqpastyqtan arylyp, azamattardy isine qa­raı baǵalaıtyndaı deńgeıge kóteril­genin kórip júrmiz. «Qamdanǵan qapy qalmaıdy» dep atam qazaq tegin aıtpaǵan ǵoı. Arqany keńge salyp júrip almaı, kezekten tys saılaýdy ótkizý daǵdarysty eńserýge etek-jeńimizdi jıyp kirisý úshin de mańyzdy bolmaq. Sondyqtan, Májilis depýtattarynyń bul usynysy kim-kimniń de kóńiline qonady, qoldaý tabady der edim. Májıt BEKMEEV, «Transenergo» AQ bas dırektory, Aqtóbe oblystyq máslıhatynyń depýtaty.  AQTО́BE.

Oryndy bastamaǵa – tolymdy qoldaý

Asa qurmetti Nursultan Ábishuly! Táýelsizdik jyldarynda elimizdiń ındýstrııalyq salasyna erekshe kóńil bólinip, órkendeýine jaǵdaı jasalyp keledi. Sol úshin «Sokolov-Sarybaı ken-baıytý óndiristik birlestigi» AQ qoǵamdyq kelisim keńesiniń músheleri men óndiris jumysshylary Sizge sheksiz alǵysyn bildiredi. Barsha álem úshin asa kúrdeli, qıyn kezeńde Qazaqstan temir kentasyn óńdeý men baıytý arqasynda alynatyn bizdiń kombınattyń ónimderindeı myzǵymas birligimen uly maqsattarǵa nyq qadammen basýy kerek. Qazirgi jańa jahandyq naqty ahýal elimizge jańa talaptar qoıyp otyr. Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵynda túbegeıli jańǵyrtý qadamdaryn sátti júzege asyrý úshin 5 ınstıtýttyq reformanyń Ult Josparyn jáne daǵdarysqa qarsy strategııany tabysty júzege asyrý qajet. Bul rette barlyq deńgeıdegi ýákiletti organdardyń jumys úlgisin jańa jahandyq syn-qaterlerge jaýap beretindeı sapalyq deńgeıge kóterý, sonymen qatar, tyń kúshpen, ózara úndestikte, úılesimdi jumys isteýi aıryqsha mańyzdy. Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýyn birge ótkizý osy turǵydan jáne saılaýǵa qajetti qarajat pen ýaqytty únemdeý jaǵynan meılinshe ózekti. Osy sebepti «Sokolov-Sarybaı ken-baıytý óndiristik birlestigi» AQ qoǵamdyq kelisim keńesiniń músheleri men óndiris jumysshylary Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaýyn kezekten tys ótkizý týraly úndeýin oryndy jáne ýaqtyly kóterilgen bastama dep sanaıtynyn jáne ony tolyq qoldaıtynyn málimdeıdi jáne memleketimizdiń jemisti damýy úshin mańyzdy bastamaǵa Sizdiń de qoldaý bildirýińizdi suraıdy. Dmıtrıı Gýsak, «Sokolov-Sarybaı ken-baıytý óndiristik birlestigi» AQ qoǵamdyq kelisim keńesiniń múshesi.

Saılaý ótkizýdiń  jan-jaqty sebepteri bar

Májilis pen jergilikti más­lıhattardyń kezekten tys saılaýyn ótkizý týraly bastama der shaǵynda kóterilip otyr. Onyń birneshe sebepteri bar. Eń aldymen, álemdegi halyqaralyq jaǵdaı kún ótken saıyn qıyn­dap barady. Munaı baǵasy tym quldyrap ketti. Memleketter ara­syndaǵy qaıshylyqtar men kelispeýshilikterdiń basylmaı turǵanyn da kórip otyrmyz. Osy oraıda, saılaýdy tez ótkizip almasaq, syrtqy faktorlardyń yqpaly artyp, túrli qıynshylyqtarǵa kezigýimiz múmkin. Osyǵan deıin kórgenimizdeı, «túrli-tústi sse­narıılerdiń» júzege asýyna bir jyldaı ýaqyt ketedi. Sondyqtan da qazir osyndaı jat pıǵyldarǵa ýaqyt bermeı, ábjil qımyl tanytý mańyzdy. Saılaýdy ótkizip alǵannan keıin Parlament ýákilettiliginiń zańdylyǵyn bekitip, daǵdarysqa qarsy sharalar men ınstıtýttyq reformalardy iske asyrýǵa da múmkindik alady. Odan bólek, saılaýdy qazir ótkizip alýdyń taǵy bir syry bar. Álemdik ekonomıkalyq daǵdarystyń jańa bir tolqyny týmaı tur­maıdy. Araǵa ýaqyt salyp ekonomıka soqqy bolyp tıip jatqan daǵdarystyń alda áli talaı tolqyny bar. Mine, sondaı syn sáti bolmaı turyp saılaýdy ótkizip alý kerek. О́ıtkeni, aldaǵy daǵdarystyń qandaı bolatyny, onyń qandaı aýqymdy qamtıtyny belgisiz. Al álem ekonomıkasymen kindigi baılanyp jumys istep jatqan Qazaqstan jaǵdaıynda kelesi qarjy daǵdarysy bizdi aınalyp ótedi deý aǵattyq bolar edi. Taǵy bir nazar aýdaratyn másele: kezekten tys saılaý ótkizý qazaqstandyq qoǵamnyń birligi men yntymaǵynyń naqty kórinisi bolyp, Elbasy aıtqan reformalardy mezetinde iske asyryp alýǵa múmkindik beredi. Sebebi, kezekten tys saılaý ótkizý arqyly Prezıdent re­formalarynyń Parlamentin saılap alamyz. Ol óz kezeginde Ult Josparynyń saýatty júrgizilip, daǵdarysqa qarsy saıasattyń durys ótýine jaǵdaı týdyrady. Sondaı-aq, bul saılaý partııaishilik birlikti nyǵaıtyp, eldegi turaqtylyqty kúsheıte túsedi. Dál qazirgi sát­te Májilis pen jergilikti más­lıhattardyń saılaýlaryn ótkizý osyndaı qajettilikten týyndap otyr. Al ony iske asyrý árbir qazaqstandyqtyń azamattyq paryzy dep bilemin.  Sáýlet SAHIEV, «Syr medıa» JShS janyndaǵy aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń basshysy.

 Jańǵyrý men jańarýǵa – jaýapkershilik kerek

Parlament depýtattary Májilis pen barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaýyn kezekten tys ótkizý týraly bastama kóterdi. Bul saıası qadamnyń birqatar sebepteri bar. О́ıt­keni, bıyl 5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń praktıkalyq kezeńi bastaldy. Osy jolda Ult Josparynyń zań­namalyq negizin jasaǵan qazirgi Parlament depýtattary ózderine júktelgen tarıhı mıssııasyn abyroımen atqarǵanyn atap ótken jón. Byltyr 80-ge jýyq zań qabyldanyp, olar re­for­malardyń sátti ári sapaly jú­zege asyrylýyna qyzmet ete bastady. Álemdik daǵdarys ári turaq­syzdyq jaǵdaıynda el birligi men qoǵamdyq keli­sim – turaqty damýǵa bas­taıtyn eń basty qundylyq. Parlament depýtattary osy qun­dylyqtardy ózderiniń saıası kózqarastary men múddelerinen joǵary qoıyp otyr. Álemdik daǵdarys jaǵ­daıynda syrtqy faktorlar bizge salqynyn tıgizbeı qoımaıdy. Onyń elge tıgizetin keri áseriniń aldyn alyp, jeńildetý naqty saıası-eko­nomıkalyq, áleýmettik qadamdarmen iske asyrylady. Jańa Parlamentke jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattarǵa osy jaýapkershilikti kótere alatyn, tyń kózqarastar men erik-jigerdegi azamattar kelýi qajet. Jańǵyrý men reformalar kezeńinde elimizdiń eń joǵarǵy zań shyǵarýshy organynda kimder otyrýy tıistigin halyq anyqtaıdy. Jáne olardyń naqty qandaı baǵyttar boıynsha jumys isteýi qajettigi de halyqtyń talap-tilekterinen kórinis tabýy qajet. Parlament mańyzdy bastama kóterdi, endi Prezıdenttiń sheshimi qajet. Álemde daǵdarys, biraq bizdiń elimizde damýdyń ózindik dańǵyl joly bar: damyǵan 30 eldiń qataryna kirýge bas­taıtyn «Qazaqstan-2050» Strategııasy bizdiń eń basty baǵdarymyz. Máńgilik El bolý jolyndaǵy asqaq maqsattar turǵysynan alyp qaraǵanda, Parlamenttiń saılaýdy kezekten tys ótkizip, tezirek naqty iske kirisý týraly bastamasy qoldaý tabýy qajet dep esepteımiz. Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, jańǵyrý kezeńinde jańa turpattaǵy, jańa sapalyq deńgeıdegi qoǵamnyń jańarýy qajet. Ol qoǵamnyń barlyq baǵyty – ekonomıka, mádenıet, zań shyǵarý, áleýmettik jáne saıası salalardy qamtýy qajet. Bul barlyq Qazaqstan azamattaryna qatysty, sondyqtan, jańǵyrý kóp jaýapkershilikti talap etedi. Qazaqstan halqy Assambleıasy Ǵylymı-sarapshylyq keńesiniń músheleri.

 О́mir aǵysyna dóp keler usynys

О́z basym depýtat­tarymyzdyń halyq qalaýlylary mandatyn toqtatý týraly usynysyn óte durys dep qabyldaǵan kásip­kerlerdiń biri­min. Baıqasańyzdar, biz qazirgi álemdegi jáne el ishindegi eko­nomıkalyq qıyndyqtarǵa da boı úırete bastaǵandaımyz. Bul qaýipti. Biz qıyndyqpen kúresýge tıistimiz. Bulaı beıimdelýge bolmaıdy, zaman talaby basqa. Endeshe, elimizdegi eń joǵarǵy zań shyǵarýshy organymyz jańǵyrýy mindetti. Olaı bolsa, Parlament fraksııalarynyń músheleri ómirdiń aǵysyna dóp keler usynys aıtty. Qazir Qazaqstan halqy qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol – Ult Josparyn júzege asyrýǵa tas-túıin daıyn. Onyń júzege asýy úshin qysylǵan sátte tez sheshim shyǵaratyn Parlament kerek. Bul oraıda, Parlament Májilisiniń tek qana jańadan saılanatyn depýtattary jańasha qurylǵan Ult Josparynyń júzege asýyn jedeldetedi degen oıdamyn. О́ıtkeni, Qazaqstannyń bola­shaǵy – Ult Jos­pa­rynyń ózeginde. Eń qýanarlyǵy, ózderińizge belgili, osy mem­lekettik jospar aıasynda Kásip­kerler kodeksi qabyldandy. Eli­mizde kásipkerler quqyǵyn qorǵaıtyn Bıznes-ombýdsmen ıns­tıtýty bar. Áriptesterime bıznes jáne saıası partııalar ókilderiniń málimdemesinde aıtylǵanyndaı, elimizdiń damýy men el ishiniń turaqtylyǵyna úles qosaıyq degim keledi.  Svetlana TOQQULOVA, «Arıal» golf-klýbynyń dırektory. ALMATY.

О́te oryndy bastama

О́zgerister ýaqyty kelip jetkenin, jalpy, qazir el ishi, aýyl-aımaq barlyǵy da túsinip, bilip otyr. Bizder qyzmet jasaıtyn alystaǵy aýyldarda Astanada kún saıyn bolyp jatatyn jańashyl ózgeristerge qulaq tigip, nazar qoıyp otyr. Ol jaqta jasalyp jatqan úlken jumystar kishkentaı aýyldarǵa da jetip, júzege asýda. Iаǵnı, árkimdi aldaǵy 5 jylda, odan keıingi 5 jylda qalaı ómir súrýimiz kerek degen úlken oılar mazalaýy kerek. Sondyqtan, Elbasy álemdik daǵdarystyń kele jatqanynan-aq, elimizde ýaqytsha ekonomıkalyq qıyndyqtardan shyǵýdyń alǵysharttaryn jasady. Elimizdiń damýyna jasalǵan osyndaı josparlar qazir aldymyzda tur. Bul – jaqsylyq. Jaqsylyqtyń oryndalatynyna jurt ishi senimdi. Parlament pen jergilikti máslıhattar depýtattary kezekten tys qaıtadan saılanatyn bolsa, ózgerister júrip, serpilis keler. Oǵan kúmán joq. Ult Jospary men 5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha praktıkalyq qadamdar bastaldy. Al elimizge kásibı, biliktiligi joǵary Parlament kerek degen pikirler durys dep oılaımyn. Jańa Parlamentke úlken senim júkteletini sózsiz. Árıne, osyndaı qarbalas sheshýshi ýaqytta jańa ózgerister, jańasha oılaıtyn depýtattardyń kelýi asa mańyzdy, ony el de túsinip otyr. Elimizdiń bıýdjeti munaı barreli 40 dollar bolyp turǵanda esepteldi. Qazir 28 dollardan tómendeýde. Ekonomıkalyq ahýaldy jaqsartýǵa kásibı biliktiligi jetetin jańa Parlament eldi qıyndyqqa qaldyrmaı alyp shyǵaryna senimdimiz. Jýyrda bizdiń aýdan ákimdiginde «Kásibılengen memleketke arnalǵan kásibı kadrlar» jańa modelin tanystyrý maqsatynda «Jańa kásibı standart» atty taqyryp aıasynda jıyn bolyp ótti. Taqyryby aıtyp turǵandaı, kóp nárseni uqtyrǵandaı boldy. О́ıtkeni, qazir barlyq jerge bilikti, bilimdi kadrlar kerektigi aıtyldy. Bizdiń eldiń Parlamentine de sondaı eldik maqsat-múdde jolynda bar kásibı bilimin jumsaıtyn osy kúnniń jańashyl kadrlary kerektigi sózsiz. Jas kelse, iske deımiz. Sondyqtan, jańa reformalardy júzege asyratyn kásibı mamandar keletin saılaýdy kezekten tys ótkizý óte mańyzdy dep bilemin. Jumabaı MUHAMETÁLI, aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy.  Pavlodar oblysy, Lebıaji aýdany.

Kóp nárse kóptiń qalaýyna baılanysty

Álemdik ekonomıkalyq daǵdarystyń saldarlaryn eńserýge atsalysý – ózin Qazaqstannyń patrıotymyn dep sanaıtyn ár azamattyń boryshy. Qoǵam ómiriniń barlyq salasyn jańǵyrtýdyń Ult Josparyn tabysty júzege asyrý úshin, eń aldymen, ekonomıkamyz ornyqty bolýy kerek. Ol úshin el irgesi myqty, birligi berik, ózara yntymaǵy zor bolǵanda ǵana tókken ter, etken eńbek nátıjeli bolmaq. Sonda ǵana ozyq damyǵan otyz eldiń qataryna jete alamyz. Májilistiń besinshi shaqyrylymy qoǵamnyń osy qajettikterin zańdyq turǵydan qamtamasyz etetin baza jasady. Endi jańa kezeńniń, Uly Dala eliniń jańa dáýirindegi halyq qalaýlysy bolý da ózgeshe qasıetterdi talap etedi. Saılaý ótkizilse, ol halyq birligi men daǵdarysqa qarsy strategııany halyqtyń qanshalyqty qoldaıtynyn tanytary anyq. Saılaýǵa qoǵamnyń barsha jikteri, saıası partııalary men azamattyq qoǵam ınstıtýttary belsene qatysqanda ǵana ózimiz qalaǵan nátıjege qol jetkize alamyz. Vıdadı SALAHOV, Halyqaralyq «Týran-TIMES» ázerbaıjan gazetiniń bas redaktory.

Naýqannyń qajettigi nazarda bolsyn

Men Parlament Májilisi depýtattarynyń óz ókilettikterin toqtatyp, kezekten tys saılaý ótkizý týraly bastamasyn qoldaımyn. Saılaý qoǵamda azamattyq belsendilikti arttyrýǵa yqpal eteri sózsiz. Elimizdi órkendetýge úles qosqysy kelgen kúshter osy kezde ózderin kórsetýge, oılastyrǵan baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa umtylýy tıis. Qazaqstandyqtar – bilimdi halyq. Sheshim qabyldanyp, kezekten tys ótetin bolsa, kandıdattar usynǵan baǵdarlamalardyń ishinen elimizdiń álemniń damyǵan memleketteriniń qataryna qosylýyna úles qosatynyn kórgen azamattarymyz ózderiniń konstıtýsııalyq quqyqtaryn paıdalanyp, saılaýda sol baǵdarlamamen kelgen partııa úshin daýys beredi dep oılaımyn. Qazaqstan halqynyń barsha toptarynyń ókilderin, jastardy, sonyń ishinde etnostyq buqaralyq aqparat quraldaryn bul saıası naýqannyń qajettigin elge túsindirip, iske asyrýǵa belsene qatysýǵa shaqyramyn.  Konstantın KIM,  respýblıkalyq «Korıo Ilbo» gazetiniń bas redaktory.

Jańa zamanǵa – jańasha oı

Depýtattardyń óz ókilettikterin toqtatý jáne kezekten tys saılaý ótkizý týraly Elbasynyń atyna ótinish jasaýyna basqa sebeptermen qatar álemdik ekonomıkadaǵy kúrdeli daǵdarystar da áser etkeni sózsiz. Bul rette, bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń 100 naqty qadamy alda kútip turǵan qıyn synaqtardan ótýdiń jol kartasy dep baǵalaýshylar durys aıtyp otyr. Bul qujattarda el ekonomıkasy men basqarý júıesine mańyzdy qurylymdyq ózgerister jasaý qajettigi atap kórsetilgen. Jańa zamannyń talaptaryna saı jumys isteý úshin jańasha oılaıtyn mamandar kerek. Saılaý barysynda zań shyǵarý organynyń quramyna da osyndaı mamandar keleri anyq. Sondyqtan, bastamaǵa jan-jaqty qoldaý bildirý kerek. Ǵadilbek ShALAHMETOV, QHA Jýrnalıster jáne sarapshylar klýbynyń qurmetti tóraǵasy.

Kúrdeli synaqtardyń kúrmeýi

Májilis depýtattarynyń jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaý­yn kezekten tys ótkizý Qazaqstannyń aldynda turǵan úlken saıası-ekonomıkalyq mindetterdi sheshýge múmkindik beredi. Bes ınstıtýttyq reformany naqty iske asyrý úshin qoǵamnyń ishki saıası júıesin jumyldyrý qajet. Alda kezdesetin kúrdeli synaqtardy birligi myqty, bir maqsatqa jumylǵan halyq qana eńsere alady. Depýtattar bul usynysty qazirgi kezdegi álemdik ekonomıkalyq daǵdarystan shyǵýdaǵy eń ózekti máseleler – eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq deńgeıin kóterý, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý, jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý sııaqty prob­lemalardy zaman talabyna saı she