Tórtkil dúnıeni toǵystyrǵan shara

Búgin Táýelsizdik saraıynda Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesine qatysatyn memleketter men halyqaralyq uıymdardyń alqaly jıyny bastaldy. Oǵan Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń basshylary, EKSPO Komıssary hatshylyǵynyń mamandary jáne álemniń 100-ge tarta memleketteriniń ókilderi qatysýda. Iá, Batys pen Shyǵys órke­nıetin jalǵastyratyn altyn kópir atanǵan arý Astananyń aıtý­ly estafetasy endi dúnıejúzilik kór­­me­ler alańy – EKSPO-2017-ge ulaspaq. Jahandyq sharalar tur­ǵysynda ózindik mańyzy jaǵynan bul kórme osy ýaqytqa deıin Astana qalasynda ótkizilgen dúnıejúzilik oqıǵalardyń eshqaı­sy­synan artyq bolmasa, kem tús­pek emes. Halyqaralyq kórmeni ót­kizý qarsańyndaǵy daıyndyq barysynda ótip otyrǵan búgingi alqaly jıynǵa 100-ge tarta memleket ókilderiniń at sabyltyp kelýi de osy oıymyzdyń aqıqattyǵyn aıǵaqtasa kerek. Bul halyqaralyq basqosýdy uıym­dastyrýshylardyń aıtýynsha, jıyn maqsaty Astana EKSPO-2017 kórmesine ha­lyq­ara­lyq qatysýshylardyń qyzy­ǵýshylyǵyn arttyryp, kórme taqyrybynyń máni men mańyzyn odan ári ashyp, dúnıeniń tórt qubylasynan keletin kórmege qaty­sýshylardyń belsendiligin arttyrý bolyp tabylady. Osyǵan baı­lanysty Astana EKSPO-2017 kórmesine qatysýshylardyń halyq­aralyq alǵashqy basqosýynyń qar­sańynda biz kórmege qatysýshy bir-eki eldiń ókilderine jolyǵyp, osy jıyn týraly pikirlerin bilgen edik.

Amsterdamnyń  Astanaǵa qyzyǵýshylyǵy artty

Birinshi kezekte Nıderland ulttyq seksııasynyń komıssary Hans Drısser myrzany áńgimege tarttyq. – Nıderland eliniń Astana EKSPO-2017 kórmesine qa­tysýdaǵy maqsaty jáne bul kórmeden ne kútedi? – Biz EKSPO-2017 kórmesine úlken úmitpen qatysqaly otyrmyz. Onyń basty sebebi – kórmeniń negizgi taqyrybyna baılanys­ty. Qazirgi tańda «Bolashaqtyń energııasy» taqyryby nıderlan­dylyqtar úshin kún tártibindegi asa kókeıkesti máselege aınalyp otyr. О́ıtkeni, óńirlik energetıkalyq qaýipsizdik, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne klımattyń ózgerýi Astana EKSPO-2017 kórmesiniń basty taqyryby sheńberinde qaralatyn máselelermen tutasyp jatyr. Meniń oıymsha, bul kórme iri kompanııalar men ǵylym ortalyqtary úshin uzaq merzimge arnalǵan ekologııalyq problemalardy sheshý jolyndaǵy bıznes sheshimder usynatyn alańǵa aınalýǵa tıis. Osy ýaqytqa deıin jasyl ekonomıkany damytý jónindegi bastamalar negizinen tek úkimetter tarapynan ǵana usynylyp keldi. Endigi jerde iri kompanııalar men kásiporyndar osy bir ózekti máseleniń ómir­sheńdigin damytýǵa atsalysýy kerek. Mine, naq osy maqsatta kórmeni uıymdastyrýshylarǵa aýqymdy da jaýapty mindetter júktelip otyr. Kórmege qatysatyn gollandııalyq kompanııalar Qa­zaqstan elimen ekonomıkalyq baılanysty odan ári damytýǵa úles qosatyny sózsiz. – Búgingi tańda energııalyq tıimdilik jáne balamaly energııa kózderin damytý búkil álem úshin ózekti máselege aınalyp otyr. EKSPO-2017 bul – sizdiń elińizdiń energetıkalyq tıimdilik jáne jasyl tehno­lo­gııany damytý salasynda qandaı jetistikterge qol jetkizgendigin álemge pash etetin alań. Osy oraıda siz­derdiń pavılondaryńyzdyń ereksheligi nede? Kontent boıynsha ıdeıalaryńyz qandaı? Búkil álemge ne kórsetesizder? – Batys Eýropanyń joǵary qarqynmen damyǵan óńirinde tabıǵı gaz óndiretin iri memleket bola otyryp, bizdiń elimiz energııa óndirisiniń qorshaǵan ortaǵa tıgizetin keri áserin erekshe sezinip otyr. Onyń ústine adam óte jıi qonystanǵan biz­diń aımaqta energetıkalyq tıim­­dilikke qol jetkizýdiń qanshalyqty mańyzdy ekendigin ýaqyt álde­qashan dáleldegen. Nıderland úkimeti energetıkalyq únemdilik jáne qorshaǵan ortany qorǵaý maqsatyndaǵy mańyzdy máselelerdi sheshýde keshendi sharalardy is júzine asyryp keledi. Astana EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń sheń­berinde bizdiń elimiz ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy ón­dirisinde «jasyl» ekonomıkaǵa kóshýdiń tıimdiligin barynsha pash etetin bolady. Al Nı­der­land pavılondarynyń tujyrymdamasy áli de talqylaný ústinde. – Siz qalaı oılaısyz, Qa­zaqstannyń álemdegi balamaly energetıkany aıqyndaý já­ne damytý maqsatynda halyq­aralyq habqa aınalý jónindegi áleýeti bar ma? – Sizdiń Prezıdentterińizdiń EKSPO-2017 kórmesiniń bazasynda jáne onyń ınfraqurylymyn paıdalana otyryp, jasyl tehnologııany damytý jónindegi halyqaralyq ortalyq qurý jónindegi bastamasy óte ózekti másele. Osy qadamy arqyly Qazaqstan 2011 jyly BUU qabyldaǵan «Turaqty energetıka barshaǵa» atty bastamaǵa ólsheýsiz úles qosady. Sonymen birge, EKSPO Qazaqstannyń Azııadaǵy turaqty jáne gúldengen memleket retindegi halyqaralyq bedelin arttyra túsedi. – Sizdiń elińizdiń turǵyndary úshin Qazaqstan qanshalyqty qyzyqty? – Meniń elim álemdegi eń ashyq qoǵamdardyń biri. Álemniń barlyq túkpirinde gollandııalyq kásiporyndar men týrısterdi kezdestirýge bolady. Sońǵy ýaqytta Nıderlandyny Ortalyq Azııanyń týrıstik áleýeti bar­ǵan saıyn qyzyqtyryp otyr. Sondyqtan EKSPO-2017 kór­mesine qatysý Ortalyq Azııaǵa degen týrıster tasqynyn arttyrady dep esepteımin. Kórme jumys istegen kezde Astanaǵa keletin gollandııalyqtardyń sany eselep artatyndyǵy sózsiz. 2016 jyldyń mamyr aıynan bastap Astana – Amsterdam áýe baǵyty jumys isteı bastaıdy. Bul da týrıster tasqynynyń artýyna ıgi yqpal etetin bolady.

Kópke beımálim Bolıvııa

Kelesi keıipkerimiz Bolıvııa ulttyq seksııasynyń komıssary Klarems Endara myrza boldy. – Bolıvııa eliniń Astana EKSPO-2017 kórmesine qaty­sýdaǵy maqsaty jáne bul kórmeden ne kútedi? – Astana EKSPO-2017 halyq­aralyq mamandandyrylǵan kórmesine belsene qatysý arqyly biz Bolıvııa memleketin búkil álemge keńinen tanystyrýdy maqsat etip otyrmyz. Sebebi, álem­niń kóptegen elderinde adamdar Bolıvııanyń qaıda ornalasqanyn bile bermeıdi. Bizdiń dástúrlerimiz ben áleýetimizdi tanymaıdy. Son­dyqtan osy bir halyqaralyq úlken alańdy paıdalana otyryp, biz óz elimizdi halyqaralyq sahnada keńinen tanystyratyn bolamyz. – Búgingi tańda energııalyq tıimdilik jáne balamaly energııa kózderin damytý búkil álem úshin kezek kúttirmes máselege aınalyp otyr. EKSPO-2017 bul – sizdiń elińizdiń ener­ge­tı­kalyq tıimdilik jáne ja­syl tehnologııany damytý sa­lasynda qandaı jetistikterge qol jet­kizgendigin álemge pash etetin alań. Osy oraıda sizder­diń pavılondaryńyzdyń erek­sheligi nede? Kontent boıynsha ıdeıalaryńyz qandaı? Búkil álemge ne kórsetesizder? – Biz Bolıvııanyń ónerkásiptik jáne ǵylymı áleýetin kópshilikke tanystyrýǵa múddelimiz. Bola­shaqta bizdiń memleketimiz ózi ornalasqan óńirde negizgi energııa óndirýshi jáne tasymaldaýshy memleketke aınalýdy jos­parlap otyr. Pavılonnyń ishki kontenti jónindegi másele talqylaný ústinde. Bizdiń elimiz úshin balamaly qýat kózderin damytý máselesi búgingi tańdaǵy eń ózekti de mańyzdy mindetterdiń biri. – Siz qalaı oılaısyz, Qazaq­stannyń álemdegi balamaly energetıkany aıqyndaý jáne damytý maqsatynda halyq­ara­lyq habqa aınalar­lyq áleýeti bar ma? – Astana balamaly qýat kóz­derin damytýdyń bolashaǵyn aıqyndaıtyn mańyzdy ortalyqqa aınalatyndyǵy sózsiz. Astana EKSPO-2017 kórmesiniń aıasynda jańa qýat kózderin tabý jáne ony jetildirý maqsatynda jańa betburystar aıqyndalatyn bolady dep oılaımyn. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».