Sońǵy ýaqytta men ult muraty jolynda ǵumyr boıy jan aıamaı qyzmet etip kele jatqan Myrzataı Joldasbekovtiń kúreske, ǵıbratqa, qyzyqtarǵa toly ómiri týraly syr-suhbatqa qurylǵan jańa roman jazý ústindemin. Búgin sol kitaptan Myrzekeńniń Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýtynda rektor bolǵan jyldary týraly syr shertetin úzindini «Egemen Qazaqstan» gazeti arqyly kópshilikke usynýdy jón kórdim.
Avtor.
Avtor: Myrzeke, Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýtyn basqarǵan jyldar sizdiń ómirińizdiń eń bir shýaqty, jemisti kezeńi bolǵanyn, ol jyldar sizdi azamattyq úlken bıikterge kótergenin, uıymdastyrýshylyq, qaıratkerlik qasıetterińizdi qalyptastyrǵanyn bilemiz. Bul jyldar sizdiń boıyńyzdaǵy qoǵamymyzǵa, ultymyzǵa qajet asyl qasıetterdi ashyp qana qoıǵan joq, solardy shyńdaı tústi, siz úshin úlken ómir mektebi boldy dep oılaımyn.
Myrzataı: Durys aıtasyń, Bolat. Taldyqorǵanda meniń ómirimniń eń bir qyzyqty kezeńi ótti. Janyp turǵan kezim ǵoı. Kúni-túni oılaıtynymyz jumys edi. Taldyqorǵan meniń ári basshy ári azamat retinde tolysýymnyń úlken baspaldaǵy, mektebi boldy. Baǵyma ylǵı jaqsy adamdar jolyqty. Olardan da alǵan tálim-tárbıem, ónegem az bolǵan joq.
Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýty ol kezde endi ǵana apyl-tapyl basqan sábı sııaqty jas oqý orny edi, materıaldyq bazasyn qalaı jaqsartamyn, bilim berý sapasyn qalaı arttyramyn dep barymdy saldym. Jatsam-tursam sony oılap, tynym tappadym.
Avtor: Men ol jyldarda gazet qyzmetimen Taldyqorǵanda bolǵan edim. Jasyl jelek jamylǵan, shaǵyndaý ǵana, kórikti qala edi.
Myrzekeń: Iá. Almatydan taıaq tastam jerde tursa da, men soǵan deıin Taldyqorǵanǵa barmaǵan ekenmin. Umytpasam, halqynyń sany 110 myń-aq edi. Kósheleri tap-taza, máshıne de az, úrip aýyzǵa salǵandaı, óziń aıtqandaı, jap-jasyl qala eken. Oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Áripbaı Alybaev meni birden qabyldap, kóp aqyl-keńes berip, jumysyma tabys tiledi. О́zi turatyn úıdiń ekinshi qabatynan úsh bólmeli páterdiń kiltin tabys etti. Taldyqorǵanǵa 1977 jyldyń qańtar aıynda kóship bardym.
Obkomnyń birinshi hatshysy Áripbaı Alybaev aǵa óte bir shıraq, memlekettiń jumysyna janyn salatyn, talap etetin, ondaıda keıde qataldyǵy da bolatyn, árkimdi eńbegine qaraı baǵalaıtyn, kisiligi mol, keýdemsoqtyǵy joq, qaramaǵyndaǵylarǵa ádilettilikpen qaraýǵa tyrysatyn azamat edi. Meni kelgen boıda, alǵashqy Plenýmda obkomnyń múshesi etip, kezekti sessııada oblystyq sovettiń depýtaty etip saılattyrdy. Úlken jıyndarda, bıýro múshesi bolmasam da, obkomnyń bıýro múshelerimen trıbýnada qatar otyratynmyn. Paradtarda obkom múshelerimen qatar trıbýnada turatynmyn. Sonyń bárin jurt meniń bedelimdi sezinsin, basynbasyn degen nıetpen istegeni anyq.
Taldyqorǵanǵa barǵanǵa deıin Jetisý aqyndarynyń kóshbasshysy Súıinbaı týraly, onyń ustazy, naǵashysy, halqymyz Qaban jyraý dep atap ketken Qabylısa týraly, Jambyl jyrǵa qosatyn О́tegen batyr týraly jazǵan edim.
О́zi de, sózi de sulý, dastarqany ajarly, kórgendi, bereke daryǵan kisi edi.
Az ýaqyttyń ishinde-aq Tal dyqorǵan meniń týyp-ósken qalamdaı bolyp ketti. Kóp adamdarmen tanystyq. Solardyń ishinde oblys mekemeleriniń basshylary da, sol óńirge qadirli el aǵalary da az bolǵan joq. Olardyń biri – Kókshetaýdan, biri – Semeıden, biri – Taldyqorǵannan, biri – Jambyl oblysynan. Árqaısysy ár jaqtan. Báriniń jasy menen úlken. Ýnıversıtetten keıingi meniń ekinshi ýnıversıtetim osy kisiler boldy. Bári de jandary jaısań, qyzmetke, Otanyna adal, jumysyna shyn berilgen, baýyrmal, kirshiksiz taza jandar edi. Kókeılerinde aqsha, dúnıe emes, eldiń amandyǵy, urpaqtyń keleshegi turatyn. Qyzmet barysynda men ol kisilerdiń qamqorlyǵyn kóp kórdim. Máselen, oblystaǵy búkil qarajat, lımıtter, aqsha, bilim salasyna bólinetin qarjy Músirep Esenjanov aǵanyń (Erkin Áýelbekovtiń nemere aǵasy) qolynda boldy. Týǵan inisindeı emin-erkin kirip barýshy edim aldyna. Oraıyn keltirip, máselemdi sheship beretin. Ol kisiniń polkovnık sheni bar edi. Úıine barǵanda tórinde áskerı fýrajkasy men ordenderi qadalǵan áskerı kıteli ilýli turady. Men kelgen boıda ony kıip alatynmyn. Otyrǵandarǵa «vstat!» dep komanda beremin. «Oıbaı, oıbaı, polkovnık keldi» dep bári turyp, maǵan «chest» beretin. Qandaı keńdik. Bári de meniń kóńilimdi jyqpaı, erkeligimdi kóterip júretin.
Avtor: Onda áńgimemizdiń ekinshi salasyna oıysaıyq. Myrzeke, men 1974-1987 jyldarda on úsh jyldan asa Qazaqstannyń Bilim mınıstri bolǵan, respýblıkamyzdaǵy bilim berý salasyn damytýǵa, jaqsartýǵa úlken úles qosqan Qajahmet Balahmetov aǵamyzdyń sol jyldar týraly, siz týraly jazǵan, «M. Joldasbekov týraly» degen kitapshasyn oqyp shyqtym. Onda ótken ǵasyrdyń alpysynshy-jetpisinshi jyldaryndaǵy jaǵdaı aıtylady eken.
«Mine, sol jyldarda Selınograd, Pavlodar, Kókshetaý, Taldyqorǵan, Arqalyq, Jezqazǵan pedagogıkalyq ınstıtýttary ashyldy. Al Qaraǵandy, Qostanaı, Petropavl qalalaryndaǵy muǵalimder ınstıtýttary pedagogıkalyq ınstıtýttarǵa aınaldyryldy. Sondaı-aq, pedagogıkalyq orta bilim beretin oqý mekemeleriniń – tehnıkýmdardyń da sany arttyryldy», – dep jazypty sol kezdegi mınıstr Balahmetov.
Myrzataı: Ol jyldarda Keńes Odaǵynda barlyq másele tek ortalyq arqyly sheshiletin edi ǵoı. Odaqtyq qarjy mınıstrliginiń, SSSR Memlekettik josparlaý komıtetiniń kelisiminsiz respýblıkalar birde-bir iri obekti sala almaıtyn. Sondyqtan joǵary nemese orta arnaýly oqý oryndaryn tezirek ashý kerek bolǵanda respýblıkalyq bilim mınıstrligi óz qaraýyndaǵy jańadan salynǵan mektepterdiń biriniń ǵımaratyn solarǵa beretin. Máselen, Kókshetaý pedagogıkalyq ınstıtýtyn ashý kerek bolǵanda oǵan 520 oryndyq jańa mektep ǵımaraty berilgenin jazady mınıstr óziniń kitapshasynda. Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýty da dál solaı 1973 jyly qalanyń ortalyq aýdanynda salynǵan shaǵyndaý mektep ǵımaratynda ashylǵan eken. 1977 jyly men kelgende aýdıtorııa, kabınetter jetispeı, stýdentterdi oqytý qıyndap qalypty. Osy jaǵdaıdy kórgen soń kele sala oblystyq partııa komıteti men atqarý komıtetiniń, josparlaý komıtetiniń aldyna másele qoıyp, tez arada keń, 960 oryndyq jańa mektep úıin salatyn bolyp kelistik. О́ıtkeni, joǵary oqý ornyna dep arnaıy ǵımarat salý qııamettiń qıyny edi. Áýeli onyń jobasyn jasaý kerek, ony Odaq bekitetin. Munyń ózi birneshe jylǵa sozylýshy edi. Sondyqtan, materıaldyq bazany tezirek sheshýdiń joly – joǵary oqý ornyna yńǵaılaýǵa bolatyndaı etip úlken, jańa mektep ǵımaratyn salý edi. Sóıtip, syrt kórinisi qalaǵa kórik bere túsetindeı ádemi, al ishindegi aýdıtorııalary, oqý kabınetteri men laboratorııalary joǵary oqý ornynyń talaptaryna saı, oǵan qosa laıyqty úlken akti zaly, sport zaly bar ınstıtýttyń jańa ǵımaraty bir jyl ishinde salynyp bitip, paıdalanýǵa berildi. Aldyńǵy jaǵyna, tóbesine alystan kózge túsetindeı etilip «Taldyqorǵan pedagogıkalyq ınstıtýty» degen sózder jazyldy. Jańa korpýstyń oıdaǵydaı bolyp shyǵýyna, ishki-syrtqy temir-beton konstrýksııalaryn laıyqty etip ázirleýge Taldyqorǵan temir-beton zaýytynyń dırektory Endibaev Joldybaı kómek kórsetip, kóp nárseni jasap berdi.
Máskeýge rektor bolyp bekýge barǵanymda odaqtyq mınıstrliktiń Oqý oryndary basqarmasynyń bastyǵy, kollegııa múshesi Rozov Valerıı Konstantınovıch degen kisimen tanysqan edim. О́zi deneli, uzyn boıly, alyp, batyr sııaqty adam edi. Ara qatynasymyz jaqsy boldy. «Valerıı Konstantınovıch, men Keńes Odaǵyndaǵy eń jas rektormyn ǵoı, tájirıbe jınaýym kerek» degenimde «Kıevtiń pedınstıtýty jaqsy» dep Kıevke jibergen. Taǵy bir barǵanymda jaqsy dep Tambovqa jiberdi. Sosyn Kıevpen jáne Tambovpen jylyna on stýdent jiberip oqytatyn bolyp kelistim ǵoı. Poltavanyń pedınstıtýtyn maqtap, olarmen de kelistim. Jastarymyzdy osylaı ınstıtýttaǵy jyldarynyń ishinde dúnıetanymy keń bolyp, mamandyqtaryn tereń meńgersin dep, ara-arasynda jan-jaqta oqyttym. Sol kezde «Máskeý – Taldyqorǵan» degen tike reıs bar edi. Rozovty bir joly qonaqqa shaqyrǵanymda, kóńilimdi qaldyrmaı, «Jaraıdy, eshkimge aıtpa» dep, jeke ózi kelip ketken. Birer kún qydyrtyp, dem aldyryp, ábden rıza qylyp jibergenmin. Keıin Máskeýge barǵanymda «Slýshaı, ıa ý tebıa byl, davaı ko mne» dep úıine shaqyrdy. 60-qa tolyp jatqan kezi edi. Syılyqpen bardym. Sóıtsem, jınalǵandar óziniń jaqyn dostary eken. «Jızn zamechatelnyh lıýdeı» degen kitaptar serııasy bar edi ǵoı, sonyń muqabasyn jasatypty, ishinde túk joq, dostarynyń tilekteri ǵana. Sony kádimgi kitap sııaqty etip, baspahanada bastyryp, syrtyna «Jızn zamechatelnyh lıýdeı. Rozov V. K.» dep alyp kelipti. Artynan sony kórsetip, kúldi maǵan.
Sol alǵashqy jyldardyń ózinde stýdentterdiń barlyǵyn jataqhanamen tolyq qamtamasyz etýge qol jetkizdik.
Avtor: Ol máseleni qalaı sheshtińizder?
Myrzataı: Qala basshylyǵymen qarym-qatynasymnyń jaqsy bolǵanyn paıdalanyp, jyl saıyn kelesi jylǵy josparǵa, qala smetasyna stýdentterge arnalǵan jańa jataqhananyń qurylysyn engizip otyrdym. Instıtýttyń jańa korpýsy, jataqhanalar salynyp bitkenshe mende kúni-túni eshbir tynym bolǵan joq. Sóıtip, úsh jyl ishinde bul másele tolyǵynan sheshildi.
Rektor bolyp kelgennen keıin jaǵdaıdy bajaılap qarasam, ınstıtýtqa oqýǵa keletin adam shamaly eken. Sondyqtan oblystyq oqý bólimimen birigip, búkil aýdandyq oqý bólimderin, mektep dırektorlaryn, bárin jumyldyryp, pedagogıkalyq ınstıtýttyń yńǵaıyna keltirip aldym. Mektep bitiretin ul-qyzdardyń eń myqtylaryna «Sender patrıotsyńdar ǵoı, mynaý ózderińnen keıin ósip kele jatqan urpaqqa jaqsy bilim berýimiz kerek, ol úshin ınstıtýtqa mektepte shyn máninde myqty oqyǵan jastarymyz túsýi kerek» dep tyńǵylyqty júrgizgen jumysymyz nátıjeli bolyp, oblystyń oqý bitirgen mańdaıaldy balalary bizge keletin boldy. Ondaı úgit-nasıhat jumystaryn biz, tipti, respýblıka deńgeıine deıin shyǵaryp jiberdik.
Avtor: Myrzeke, ustazdar qaýymynyń sapasyn jaqsartý máselesin qalaı sheshtińiz?
Myrzataı: Ol kezde ǵylym kandıdaty, ǵylym doktory degen ataǵy barlar óte az. Sondyqtan ınstıtýtqa bilimdi, baıandy ustaz bolatyn jas kadrlardy ózimiz daıarlaýymyz qajet degen oıǵa keldim. Sóıtip, bir kezde ózim oqyǵan, qyzmet istegen QazGÝ-di úzdik bitirgen jastardy qyzmetke ala bastadym. Bir-eki jyl istegen soń olarǵa stajırovka berdim, artynan úsh jyl aspırantýrada oqyp, kandıdattyq ataq alýyna jaǵdaı jasadym. Onyń ar jaǵynda doktorantýraǵa túsýine jol ashtym. Olardyń turǵyn úı máselesi de sheshilip turdy. Stýdentterdi jataqhanamen júz paıyz qamtamasyz ettik. Mundaı kórsetkish ol kezde eshbir joǵary oqý ornynda bolǵan joq. Osylardyń barlyǵyna járdem bergen sol kezdegi obkomnyń birinshi hatshysy Áripbaı Alybaevqa, atqarý komıtetiniń tóraǵasy Tımofeı Kýrganskııge ómir boıy rızamyn.
Dekandar sabaqqa kelmeıtin, úlgermeıtinniń bárin jataqhanadan shyǵaramyn dep qoqańdaıtyn. Shyǵartpadym. «Úıretińder. Oqytyńdar. Sen sol úshin otyrsyń. Stýdentti jataqhanadan shyǵaramyn degeniń «ózińdi otyrǵan páterińnen qýyp shyǵamyn» degenmen birdeı. Sonda balalardy qaıda qańǵyrtasyńdar? Balalardy qańǵyrtpańdar, men bireýin de shyǵartpaımyn» dep ruqsat bermedim. Jataqhanany ózim aralaıtynmyn. Jáne aıtpaı kelemin. Men aıtpaı, aıaq astynan kelemin. Aralap shyǵamyn. Sosyn eń taza bólmede otyramyz. Dombyrany alamyn. Ándi salamyn. Qyzdardyń shaıyn ishemin. Balalardyń da bári sol jerge jınalady. Stýdentterdiń kóbiniń atyn da bilemin. Balalar buǵan máz. Sol jerde áńgime aıtamyn. «Neden kemsińder sender. On eki músheń saý. Qudaı onyń betin ármen qylsyn, jerde jorǵalap, qumyrsqa sııaqty júrgen adamdar bar. Eki qoly joq kemtarlar, kózi joq zaǵıptar bar. Qudaı bárin berip tur ǵoı senderge. Nege osyny paıdalanbaısyńdar?» deımin. Jańaǵydaı sózderdiń de áserinen kele-kele balalardyń bári úlgerip ketti. Túgel úlgerdi... Osylaı jataqhanaǵa jıi-jıi baryp turýym maǵan stýdentterdi, stýdentterge meni jaqynyraq tanýǵa múmkindik berdi.
Avtor: Myrzeke, ózińiz rektor bolyp barǵannan keıin pedagogıkalyq ınstıtýtta birneshe jańa mamandyqtar da ashtyńyz ǵoı?
Myrzataı: Iá, alǵashqy kelgen boıda-aq oblysqa qandaı mamandar jetispeıdi eken dep, bir aı boıyna zerttedim. Mektep jasyna deıingi bala tárbıesi, bastaýysh synypta oqytý ádistemesi boıynsha mamandar jetispeıdi eken. Osy saladaǵy muǵalimderdiń, balabaqsha qyzmetkerleriniń bazalyq, joǵary bilimi joq eken. Tarıhshy da, sýretshi de, kim bolsa sol beredi eken sabaqty...
Sol kezde mynadaı bir tosyn jaıdyń da beti ashyldy. Instıtýtta oqıtyn stýdentterdiń 87 paıyzy qyzdar. Nebir talantty orystyń qyzdary jylda oqý bitiredi. Bólý («raspredelenıe») boıynsha ınstıtýt olardy mektepterge muǵalim etip jiberedi. Tártip boıynsha olar barǵan jerinde jas maman retinde úsh jyl jumys isteýi kerek, sodan keıin basqa jaqqa aýysýǵa qaqysy bar. Bul tártip saqtalmaıdy eken. Úzdik dıplommen bitirgen qyzdar qaladaǵy santehnıkke, shopyrǵa, slesarǵa tıip alyp, kúıeýi «men seniń zańyńa túkirmeımin de» dep, áıelin eshqaıda jibermeıdi eken. Qalada áskerı garnızon bar. Bizdiń stýdent qyzdar ınstıtýtta uıymdastyratyn keshterge áskerılerdi shaqyrýǵa qumar. Al, áskerıge shyqqan qyzdar ózderin jibergen mektepke barmaıdy. Men, endeshe, bul máseleni durystap shesheıin dedim de, bastapqy áskerı daıyndyq jáne dene shynyqtyrý fakýltetin ashýǵa bekindim. Búkil Qazaqstanda Qaraǵandyda ǵana, bir-aq jerde, osyndaı fakýltet bar eken. Sol Qaraǵandyǵa baryp, fakýltet jumysyn úsh kún zerttedim. Usynys jasap, «Myna qyzdardy kúıeýsiz qaldyryp, óltiremiz be, bitirgen qyzdar joldama boıynsha jibergen jerge barmaı jatyr» dep, respýblıkalyq memlekettik josparlaý komıtetiniń birinshi orynbasary Garaı Qalapashovıch Saǵynbaevqa kirip, túsindirip, kóndirip, úsh mamandyqty birden ashyp keldim. Bastapqy áskerı daıyndyq jáne dene shynyqtyrý fakýltetine áskerı mindetin atqaryp kelgen er balalar ǵana túsedi. Sóıtip, ınstıtýtta áskerı mindetin ótep kelgen jigitter qaptady. Qyzdar garnızondaǵy áskerılerdi izdemeıtin boldy. Aqyrynda qyzdarymyz ózimizdi bitirgen jigitterge turmysqa shyǵyp, mektepter muǵalimge jaryp qaldy.
Sodan soń taǵy bir júzege asyrǵan isim obkomnyń birinshi hatshysy men oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń kelisimin alyp, úlken keńes ótkizdim. Barlyq aýdandyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshylaryn, atqarý komıtetteriniń tóraǵalaryn, aýdandyq oqý bólimi meńgerýshilerin, mektep dırektorlaryn qatystyrdym. Sóıtip jer-jerde jumysqa jibergen jas mamandardy túgel pátermen qamtamasyz ettik. Sonyń nátıjesinde kadrlar turaqtaldy, oblysta bilim sapasy kúrt jaqsardy. Bizdiń bul tájirıbemiz respýblıkada maquldandy.
Jetisý óńiri ejelden-aq talanttarǵa baı ǵoı. Solardy jınaıyn, jan-jaqqa ketip qalmasyn dep mýzyka fakýltetin ashtym. «Jetisý» degen ansambl qurdym. Onyń hor, ánshiler, bıshiler toptary, qazaqtyń ult aspaptary jáne orystyń halyq aspaptary orkestrleri boldy. Sol ansambldiń arqasynda bizdiń mýzykalyq fakýltetke ózge oblystardan, búkil Qazaqstannan talantty jastar kelip tústi. «Sender munda ne úshin keldińder?» dep suraımyn ǵoı. «Ansambl úshin keldik» deıtin.
Avtor: Myrzeke, men búgingi áńgimege daıyndalý barysynda sizdiń kúndelikterińizden mynadaı bir jazbany taýyp aldym. Bylaı depsiz: «Teledıdardan baıaǵy Taldyqorǵan pedınstıtýtynda ózim qurǵan «Jetisý» ansambliniń konsertinen úzindi kórsetildi. Talaı sabylǵan kúnder. Almaty men Taldyqorǵannyń eki ortasyn shań qylǵan jyldarym, sol ansambldi qurýǵa úlken úles qosqan baýyrlarym kompozıtorlar Nurǵısa Tilendıevtiń, Kenjebek Kúmisbekovtiń, dırıjer Aldabergen Myrzabekovtyń, baletmeıster Dáýren Ábırovtiń, aqyn Qadyr Myrzalıevtiń etken eńbekteri, tókken teri esime tústi. Ansambldiń mýzykasyn arnaıy – Nurǵısa aǵa, óleńin Qadyr jazyp, bılerin Dáýkeń qoıyp edi. Ansambldiń ózi, onyń repertýary qandaı keremet edi – dúrildep respýblıkaǵa ataǵy shyqty, talaı konsertterge qatysty, birneshe saparlarǵa shyqty. Ansambl músheleriniń negizin Jetisýdan, qalǵanyn Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen jınadyq. Bári de talantty jastar edi, oblysqa, qala berdi, respýblıkaǵa belgili óner qaıratkerlerine aınaldy. El-jurt moıyndady. Sóıtip, estetıkalyq tárbıe salasyndaǵy úlken jetistigimiz retinde tanyldy. Jap-jas ınstıtýttyń osyndaı qýanyshy tóbemizdi kókke jetkizdi.
Ansambldiń kostıýmderin Máskeýde, Almatyda tiktirdim – keremet ádemi, úılesimdi bolatyn. Talaı ret Almaty teledıdaryna shaqyrylyp, konserti jazylyp, birneshe ret respýblıka jurtshylyǵyna kórsetildi.
1980 jyly qurylǵan «Jetisý» ansambli bertinde Qazaqstan komsomoly Ortalyq Komıtetiniń sheshimimen ári joldamasymen Ispanııaǵa sapar shekti. Jetekshisi retinde meni de birge jiberdi. Keshe arhıvimdi aqtaryp otyryp sol Ispan sapary týraly jazǵan qysqa jazbalarymdy taýyp aldym. Árbir ótkizgen kúni adamnyń ómiri ǵoı, zııany bolmas dep osy dápterge kóshirýdi jón kórdim,» – depsiz.
Myrzataı: Iá, bizdiń ol barǵanymyz «Dostyq reısi» atty Sovet jastarynyń Ispan eline tuńǵysh sapary eken. Ispanııaǵa, Máskeýdegilerdiń aıtýynsha buryn-sońdy mundaı delegasııa barmasa kerek. Bizdiń sol jolǵy jaýapkershiligimiz de sondyqtan óte zor edi.
Avtor: Kitaptaǵy ol jazbalaryńyz óte qyzyqty oqylady. Madrıd ýnıversıtetteriniń biriniń jataqhanasyna ornalasqandaryńyz, el tarıhy, jer tarıhy, eldi aralap konsert qoıǵandaryńyz, kezdesýler, kórgenderińiz, bilgenderińiz – bári tamasha aıtylypty. Sol sapardaǵy sizdiń ansambl músheleriniń týǵan kúnderine arnaǵan óleńderińiz, sizdermen birge barǵan Aqseleý Seıdimbekov inińizge aıtqan ázilińiz de jaqsy eken. Ol ázilińiz esińizde bar ma?
Myrzataı: Aqseleý qashanda ádemilikti qadirleıtin, sózge sheshen, talantty jigit edi ǵoı. Áldeqalaı sebeppen qolyna túsken Qunanbaıdyń nasybaı shaqshasyn beldiginen ótkizip, ashyq ustap júretini de qyzyq.
Sol shaqshany sán-serilikpen qolyna alyp, anda-sanda atyp qoıady. Bir joly bizben kezdesýge kelgenderdiń ishinde qaratory, boıshań, arǵymaqtaı ıspan qyzy da boldy. Syǵan ispettes álgi qyz ýnıversıtettiń stýdenti eken, júrisine qaraǵanda bıshi sekildi, eki kózi ottaı janady. Sony kórip Aqseleý báıek bolyp, janynan shyqpady... Artynan men Aqseleýge eki shýmaq óleń arnadym.
Aqseleý, atyp jiber nasybaıdy,
Nasybaı atpaı maýqyń basylmaıdy.
Shaqshasy Qunanbaıdan qalǵan eken,
Iesi ony eshkimnen jasyrmaıdy.
Basynda jigitterdiń qyjym bórik,
Jastar júr Ispanııada izime erip.
Apyraı, Aqseleýdiń esi shyqty-aý,
Ispannyń qaratory qyzyn kórip, – degen ázilimdi tyńdaǵan qyz-jigitterimiz dý kúlisti. Aǵasynyń ázilin Aqseleýdiń ózi de kúlip, jadyrap qarsy alǵan edi.
Avtor: Siz Taldyqorǵanda rektor bolǵan jyldarda obkomnyń úsh hatshysymen qyzmet istestińiz ǵoı. Alǵashqysy Alybaev. Ol kisiniń basshy retindegi jáne adamı jaqsy qasıetteri, ınstıtýtqa da, sizge de jasaǵan qamqorlyqtary týraly biraz aıtyldy. Odan keıin hatshy bolyp Tynybaev keldi. Ol kisimen qarym-qatynastaryńyz qalaı boldy?
Myrzataı: Iá, Alybaevtyń ornyna Tynybaev keldi. Jaıly, saq kisi edi. Qyzy pedınstıtýtta oqydy. Ol kisimen de óne boıy jaqsy qarym-qatynasta boldyq. Tynybaev – sý sharýashylyǵynyń mamany edi, tehnıkým ashamyn dep bir tamasha qurylys saldyra bastady. Bazasy keremet jaqsy. Gıdromelıoratıvtik tehnıkalyq turǵydan jabdyqtalǵan úlken ǵımaraty, jataqhanasy, keremet garajy bar. Tutas bir qalashyq. Bizdiń ınstıtýtqa berse, tynysymyz keńip qalar edi-aý dep ishteı qyzyǵyp júrdim. Bir-eki ret sıpaqtap surap kórip edim, qımady, jolatpady. Bermeıtinin bildim. Bitýge jaqyn qalǵanda Almatyǵa, Mınıstrler Keńesiniń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevqa kelip, ınstıtýttyń materıaldyq bazasynyń áli de tómen ekenin aıtyp, járdem suradym. «Taldyqorǵandaǵy pedagogıkalyq ınstıtýt ashylǵanyna biraz bolǵanmen, jaǵdaıy áli oıdaǵydaı emes», – dedim. «Ne isteý kerek?» – dedi Nurekeń. Qalada tehnıkýmǵa dep bir ǵımarat salynyp jatqanyn, sony pedınstıtýtqa berýin ótindim. Nurekeń Shaısultan Shaıahmetovty shaqyryp aldy. Ol sol kezde Mınıstrler Keńesiniń mádenıet bóliminiń meńgerýshisi.
– Myrzekeń ınstıtýtqa Taldyqorǵanda tehnıkýmǵa dep salynyp jatqan ǵımaratty suraıdy. Odan habaryń bar ma? – dedi Nurekeń.
– Iá, ol bıyl bitedi, – dedi Shaısultan.
– Sen, endeshe, Sovmınniń qaýlysyn daıyndap, Grebenıýktyń qolyn qoıdyr, – dedi Nurekeń. Grebenıýk – birinshi orynbasary. – Oǵan kirip shyǵyńdar. Meni kelisti dep aıtyńdar. Qazir ózim zvondaımyn, – dedi de, Grebenıýkke telefonmen: – Sizge Taldyqorǵan pedınstıtýtynyń rektory Joldasbekov Shaıahmetovpen birge kiredi. Qabyldańyz. Qoıylyp otyrǵan máselemen men kelisemin, – degendi aıtty.
Buryn bilmeıdi ekenmin, sóıtsem, Grebenıýktyń ózi de taldyqorǵandyq bolyp shyqty, Sarqandtan eken. Taldyqorǵan pedınstıtýtynyń jaǵdaıyn jaqsartý máselesine oń qabaqpen qarady. Shaısultanǵa «sheshimdi daıynda» dedi ol da. Biraq sol kúni ózi taǵy bir jınalysqa ketip qalyp, amal joq, Almatyǵa qonyp qaldym. Erteńine tańerteń qaýlyny qolǵa alyp, Taldyqorǵanǵa qaıttym.
Kelsem, Taldyqorǵan ý-shý. «Sovmınniń qaýlysy shyqty, aıyryldyńyz ana bazadan» dep Tynybaevqa bireý jetkizip qoıypty. Onyń aldynda men mýzykalyq fakýltetke dep ortalyqtaǵy taǵy bir korpýstardy alyp alǵanmyn ǵoı. Úıge barmaı, birden jumysqa kelsem, hatshy qyzym Sasha Goncharýk:
– Myrzataı Joldasbekovıch, sizdi birinshi hatshy izdep jatyr. Qaıda ekenińizdi biz eshkimge aıtqan joqpyz, – dedi.
– Sen onda birinshiniń qabyldaý bólmesine telefon soǵyp, «Qazir sizderge bara jatyr» dep aıt, – dedim Sashaǵa.
Kelsem, ana kisi bıýrony jınap qoıypty. Buryn sálemi jaqsy kisi ǵoı. «Iá, Myrzataı, qalaısyń» dep turatyn adam. Ańqyldaǵan aqkóńil. «Áýbákir Álıevıch, izdepsiz» dep jetip keldim. Bilip otyrǵanyn sezdim. Qaýly qolymda ǵoı.
– Bul ne degen sumdyq! Bul qalaı ózi? Joldasbekov jarty qalany alyp aldy dep júr jurt. Ol az bolǵandaı, meniń saldyryp jatqan gıdromelıoratıvtik tehnıkýmymnyń da ǵımaratyn túgelimen alyp qoıdy, – dedi. Bıýro músheleri úndemeı otyr. – Al, qane, baıanda qalaı bolǵanyn, – dedi.
– Maǵan ózime eshteńeniń keregi joq, Áýbákir Álıevıch, ınstıtýttyń bazasyn nyǵaıtamyn, ony elimizdegi aldyńǵy qatarly ınstıtýt jasaımyn degen áreket qoı. Nege ashýlanasyz, qýanbaısyz ba qaıta? – dedim.
– Men tehnıkým ashaıyn, myna óńirdi sýlandyraıyn dep júrgen joqpyn ba? Qalaı boldy bul ózi? – dep renjidi. Úndemedim.
Tynybaevtyń jaqsy qasıeti – kekshil emes edi. Artynan bári basyldy. Qarym-qatynasymyz da ońaldy. Kele-kele, tipti, aǵaly-inili bolyp kettik. Aldynda, oraıy kelgen bir sátte ol kisige dombyra syılamaq bolǵan edim. Aıtýly dombyra edi. «Oıbaı, jurt sóz qylady» dep almaı qoıǵan. Qyzmetten bosap, keterinde «Myrzataıdyń berem degen dombyrasy bar edi» dep, shopyryn jiberipti. Berip jiberdim.
О́zgerip jatqan ómir ǵoı. 1983 jyly obkomǵa birinshi hatshy bolyp Saqan Qusaıynov keldi. Onyń aldynda Torǵaı obkomynyń birinshi hatshysy bolyp júrgende Sosıalıstik Eńbek Eri atanǵan. Jasy 66-ǵa kelgen, zeınet jasynan asyp ketken adam edi (ol ýaqytta er adamdar 58 jastan bastap zeınetke shyǵatyn – avtor). Aktıv ótkizdi. Oǵan «Altyn juldyzyn» taǵyp kelip, «bárimiz birigip jumysty jaqsy isteıik, sizder maǵan endi ekinshi juldyzdy alýǵa kómektesińizder» degen sózderdi aıtty. Instıtýtta bolyp, jaǵdaımen tanysty. Keńes Odaǵynyń joǵary oqý oryndary arasyndaǵy aýyspaly Qyzyl Tý bizde bolatyn. Sol kezde Máskeýden, KPSS Ortalyq Komıtetiniń lektorlar tobynan eki adam keldi. Biri – sektor meńgerýshisi, biri – nusqaýshy. Buǵan deıin Taldyqorǵanǵa ondaı dárejedegi adamdar kelmegen eken. Basshylardyń báriniń jany qalmady. Qonaqtardy Qapaldaǵy sanatorııge jatqyzdy. Bizdiń ınstıtýttyń «Jetisý» ansambli sonda baryp, konsert berdi. Obkomda buryn Ortalyq partııa komıtetinde qyzmet atqaryp, ysylǵan О́mirbaeva Kúmisjan degen kelinshek ıdeologııa jónindegi hatshy bolyp isteıtin. Jas bolǵanymen bilimdi, ótkir, alǵyr edi. Qonaqtardy ylǵı sol kisi alyp júretin. Olar Máskeýge qaıtarynda obkomda bolyp, birinshi hatshyǵa: «Sizderde ómirge degen kózqarastary keń, bilikti, jumysqa berilgen, óz isterin jaqsy biletin, jandary taza, tamasha adamdar jumys isteıdi eken» dep, Kúmisjannyń, meniń atymdy atap, jyly sózder aıtypty. Saqan Qusaıynov sonda: «Iá, bizde osyndaı adamdar isteıdi, men de ınstıtýtta bolǵanmyn, rektordyń jaqsy isterin bizder únemi qoldap otyramyz» dep biraz qolpashtasa kerek.
Sóıtip júrgende, biraz ýaqyttan keıin, aramyzǵa saıtan kirdi. Birinshi hatshynyń maǵan degen kózqarasy kúrt ózgerdi.
Sodan bir kúni mynadaı jaǵdaı boldy. Ol kezde stýdentter bir aı aýyl sharýashylyq jumystaryna kómekke jiberiletin. Tamyzdyń 25-inde jınap, túgendep, tizimdep jiberetinbiz. Ol jóninde Ortalyq Komıtettiń, Sovmınniń, Qazsovproftyń qaýlysy bolatyn. Sol qaýly boıynsha qyrkúıektiń birinen aıaǵyna deıin stýdentter aýyl sharýashylyǵy jumystarynda bolady. Men ony buljytpaı oryndaıtynmyn. Al stýdentter sabaqqa bir kún keshikse meniń mazam ketedi. Bul joly stýdentterimizdi ýaqytynda qaıtarmady. Men endi birden Ortalyq Komıtettiń hatshysyna shyqpaımyn ǵoı, ber jaǵynda jetekshilerimiz, kýratorlarymyz bar. Solarǵa aıtýmen boldym. «Jaraıdy, jaraıdy, sheshemizben» qazannyń jetisi bolyp ketti. Serǵazy Qurmashevıch Bespaev degen kisi Panfılov aýdanynyń birinshi hatshysy edi, tamasha adam. «Seke, men avtobýstarymdy daıyndaımyn, balalardyń aqshasyn tóleı berińiz, erteń olardy alyp ketemin» dep habarlastym ol kisige.
– Oıbaı-aý, jumys bitpeı jatyr edi, jaýyn jaýyp ketedi, taǵy biraz bolsańyzdarshy, – dep ótindi.
– Bolmaıdy, Seke. Sabaqty qazannyń birinde bastaýymyz kerek edi, stýdentter onsyz da keshikti, – dedim. Sodan ol «Myrzekeń stýdentterdi alyp ketemin dep jatyr» dep obkomnyń birinshi hatshysyna shyǵypty.
– Sen óziń kimsiń? Oıyńa kelgendi nege isteısiń? – dep Qusaıynov maǵan telefon soqty.
– Men ne isteppin?
– Stýdentterdi alyp ketemin depsiń ǵoı.
– Iá, alyp ketemin. Stýdent júgeri jınaýshy emes qoı, ol oqýy, bilim alýy kerek.
– Tura tur, ony biz sheshemiz.
– Joq, men sheshemin. Meniń qolymda Ortalyq Komıtettiń, Sovmın, Qazsovproftyń qaýlysy bar. Siz onda qaýlyny qaıta shyǵartyńyz, – dep edim, boqtap jiberdi. Men aıtqan sózderin ózine qaıtardym. «Qolyńyzdan kelgenin isteńiz» dedim. О́zim de ol kisiniń jazyqsyz túrtkileýinen de, mazasyzdyǵynan da sharshap, ketkim kelip júrgen. Burynǵy burynǵy ma, sodan keıin meni naǵyz qýdalaý bastaldy.
Kóp keshikpeı tuńǵysh qyzym Ǵaını oblystyq mılısııa bastyǵy, general Ábdiqadyr Bolsambekovtyń balasy Nııazǵa turmysqa shyqty. Biz qyz uzatyp, olar kelin túsirip, toı jasadyq. Ekeýmiz jáne bir úıdemiz, bir esikten kirip-shyǵamyz. Olardyń kelimdi-ketimdi adamy bar, bizge de qutty bolsyn aıtyp keletinder bar. Jasyratyny joq, bir aı toıladyq, sozylyp ketti. Bir kúni oblystyq aktıvte men qalǵyp ketippin. Ana kisi baıandama jasap tur. Men oblystyq KGB-nyń bastyǵy Hamıt Shoqalaqov aǵaıdyń qasynda otyramyn. Ekinshi qatarda. Túrtip qaldy. Hatshy lýpa sııaqty kózildirik kıetin edi, badyraıyp maǵan qarap: «Rektordyń uıqysy qansyn, sosyn jalǵastyramyn» dep tur eken. Ornymnan turyp, keshirim suradym. «Instıtýt aýmaǵyn aramshóp basyp ketken, ony rektor tazartaıyn demeıdi, tazalaıtyn adamdy tabamyz» dep qaldy. Aktıv bitken soń men kirdim, qabyldamady. «Ákesi Qusaıynnyń saldyryp bergen obkomy emes bul. Men partııa múshesimin. Qabyldasyn» dedim. Qabyldady.
– Jasyńyz úlken aǵasyz, aıtatyn sózińizdi osy jerde aıtpaısyz ba maǵan. Jurttyń aldynda sonsha muqatqanyńyz ne qylǵanyńyz, – dedim.
– Qoı partbıletti myna jerge, – dedi.
– Partbıletti men sizden alǵan joqpyn. Kerek bolyp jatsa Qonaevqa tapsyramyn, – dedim. Sóıtip biraz jerge barystyq. Meniń qudammen aralary jaqsy edi, ekeýi Torǵaıda birge istegen. Ábekeńmen aqyldasa almadym. Ashý degen qysyp, qınap, terime syımadym. «Sizdi aıdap salýshylar bar. Kelgen kezde jaqsy edińiz, jaqsy sózderińiz bar edi aıtqan» dep edim, «onda sharýań bolmasyn» dedi. «Men bıletti Qonaevqa tapsyramyn. Búgin júremin» dedim. Qorqyp ketti. «Áı, seniń sondaıyń bar ma, ondaı emes ediń ǵoı. Ábekeńe aıtamyn, qudańa» dedi. «Aıta berińiz» dedim. Ábekeń qabyldaý bólmesinde otyr eken, «Myrzeke, Myrzeke» dep edi, qudamdy tyńdamaı ketip qaldym. Sodan keıin Qusaıynovpen aramyz múlde sýyp ketti. Meniń artyma sham alyp tústi.
Kóktem keldi. Aqsý jaǵynda, Bórlitóbe aýdanyna burylatyn tusta aımaqqa sýǵarý júıesin jasaımyz dep, oblys basshysy aýdandardyń birinshi hatshylarymen jınalys ótkizedi. Túski dám ústinde áńgimeden áńgime shyǵyp, Qusaıynov jınalǵandarǵa: «Nash rektor vlıp» depti. Birinshi hatshylardyń bárimen jaqsymyn, álgiler «Ne boldy? Ne boldy?» dep abyrjyp qalysypty. Sondaǵysy: Zylıha Tamshybaevanyń sovhozyna stýdentter qyzylsha terýge barǵanda meniń dekanym Kogaı bir ret stýdentterge: «Búgin jalpy jınalys ótkizeıik, tapqan tabysymyzǵa fakýltette stend jasaıyq» degen kórinedi. Sodan kásipodaqpen birlesip sheshim qabyldaıdy. Ony men bilmeımin. Sony burmalap ákelip, stýdentterge berilgen aqshany ártúrli jolmen Joldasbekov ózi alyp qoıady dep mılısııaǵa, qalanyń, oblystyń prokýratýrasyna tapsyrma bergen. Menen bastap stýdentterge deıin bárimiz bir aı tekseristen óttik. Tekserýshilerdiń keıbiriniń maǵan jany ashıdy. «Áıteýir bir nárse tabyńdar. Joq emes, bar. Tabyńdar» dep janymyzdy shyǵaryp jatyr degendi aıtady. Sodan eshnárse tappasa da, anany-mynany qurastyryp, meniń ústimnen respýblıkalyq prokýratýraǵa materıal jibertipti. Olar ony respýblıkalyq partkomıssııaǵa joldaıdy. Sondaǵy maqsaty – meni jumystan bosatý. Júıkem tozyp, basym qatty. Almatyǵa tarttym, Nurekeńe kirdim. Bolyp jatqan áńgimeni baıandadym. «О́ziń tazasyń ba?» «Iá». «Onda qoryqpa» dedi.
Tańerteń jumysta otyrmyn. Qudam zvondaıdy «Qaıdasyń?» dep. «Jumystamyn». «Bir jaqqa bardyń ba?» «Joq». «Men mılısııamyn ǵoı. Meni aldaı almaısyń. Almatyǵa bardyń ǵoı» dedi. «Bardym. Kórip júrsiz ǵoı. Maǵan kún bermeı jatyr. Men qarap otyramyn ba, Nurekeńe kirdim, Dımekeńe aıtyńyz dedim. Men naqaqtan naqaq qor bolyp ketpeıin, túri jaman,» – dedim.
Sodan báribir tynyshtala almadym. Esh kinám bolmasa da, ústimnen jasalǵan jalǵan qaǵazdar respýblıkalyq partkomıssııaǵa túskenin estidim. Ondaǵylardyń qandaı sheshim qabyldary belgisiz. Erteńine О́mirbek aǵaǵa zvondadym. QazGÝ-dyń rektory ǵoı. «Davaı kel, men Maksımovty shaqyryp qoıamyn úıge» dedi. Maksımov – general, Orta Azııa áskerı okrýginiń burynǵy komandýıýshııi. Búginde Qazaqstan kompartııasynyń partkomıssııa tóraǵasy. Onyń áıeli men QazGÝ-de dekan bolǵanymda qaramaǵymda istegen. Kelsem, ekeýi de aǵanyń úıinde otyr. «Qane, ýaqytty bosqa ótkizbeıik, baıanda» dedi. Bárin aıttym. Sóıtsem, respýblıkalyq prokýratýra saýsaqtan sorǵan birdeńelerdi, stýdentterdi, Kogaıdy jazyp, partkomıssııaǵa beripti. О́mekeń: «Iá, sonymen qalaı?» dep edi, Maksımov: «Ol is bizde jatyr. Jaqynda aldyq. Qulaǵynan tartyp keltirgen, túkke turmaıtyn nárseler. Al eger qajet bolyp jatsa, iske asyryp, paıdalanýǵa da bolady» dedi. О́mekeń ha-ha-halap kúldi. Sodan soń: «Siz ondaı adam emessiz ǵoı. Myrzataı adal adam, bilesiz ǵoı» dedi. «Meniń oǵan eshqandaı kúmánim joq. Sondyqtan eshnárse bolmaıdy. Alańdamańyzdar» dedi Maksımov.
Erteńinde bul isti partkomıssııa qaraıdy. Nátıjesin oblysqa jiberedi. Keshke qaraı meni Qusaıynov shaqyrady. Sóıtsem, Ortalyq Komıtettegi óziniń tanystary «partkomıssııa qarady, eshnárse tapqan joq, másele jabyldy» dep habarlapty.
Shaqyrǵan soń obkomǵa keldim.
– Sen ne istediń, qaıda boldyń? – dedi maǵan.
– Saqan Qusaıynovıch, ne aıtyp otyrsyz, túsinbedim, – dedim.
– Sen Almatyǵa barypsyń ǵoı.
– Almatyǵa shyǵýǵa bolmaıdy degen sheshim bar ma?
– Joq. Másele onda emes. Biraq sen ár jolǵy baratynyńdy bizben kelisýiń kerek.
– Men bólim meńgerýshimen keliskenmin, – dedim. Obkomda bólim basshysy Sársenbaeva deıtin kisi edi. Jany qalmaıtyn. Bárin ózi kórip, bilip júr. «Áńgime shıelenisip barady. Baryp keleıin» degenimde: «Barsańyz baryp qaıtyńyz» degen. Sol úshin ony jumystan shyǵaryp jiberdi. Keıin ol Almatyda balalar úıiniń dırektory bolyp qyzmet istedi.
Jylda jazda Dımekeń oblystardy aralaıtyn edi ǵoı. Aktıv ótkizetin. Jazda Dımekeń keldi. Nurekeń birge keldi. Ol kezde men Ilııas Jansúgirovtiń mýzeıin ashqanmyn. Ol úshin kóp jumystar istelgen edi. Halqyna, ultyna jan aıamaı qyzmet etken, tamasha shyǵarmalar jazǵan, jazyqsyz qurban bolǵan Ilııas Jansúgirovtiń esimin jas urpaq bilip óssin degen oımen ınstıtýtqa da ol kisiniń atyn bergizgenmin. Mýzeıdi jurttyń alańsyz aralap kórýine yńǵaıly bolsyn dep jeke ǵımaratqa kóshirgenbiz. Obkomnyń tapsyrmasymen respýblıka basshylaryn mýzeıdiń aldynda qarsy aldym. Aldymen men kirdim, Dımekeń, Nurekeń, sodan soń Saqan Qusaıynov kirdi. Syrtqy esik jabyldy. Ishke kirgen boıda Dımekeń maǵan qarap: «Myrzataı shyraq, sen qaıdansyń?» – dedi. «Aǵa, men Jambyl oblysy Talas aýdanynanmyn». «Aı, Talas aýdany meniń ata-babamnyń ósken-óngen jeri ǵoı», – dedi. Qusaıynovtyń meni orynsyz qýdalap júrgenin ol kisige О́mirbek aǵam, Nurekeń aıtty ma eken... Sodan bastap Saqan aǵamyzben qarym-qatynasymyz kúrt ózgerdi, durys arnasyna tústi. Jumysqa da jańasha qulshyndym. Kóp uzamaı Saqan Qusaıynovıch jasyna, densaýlyǵyna baılanysty zeınetke shyǵyp, Almatyǵa kóship ketti.
Bir kúni maǵan dosym Sábıt Orazbaev: «Seniń Qusaıynovyń emhanada kóringenmen ursysyp júr» dep zvondady. Kózi – glaýkoma, júıkesi ábden tozǵan adam edi. Janym ashyp ketti. Keshikpeı men Astanaǵa mınıstr bolyp oraldym. Pedınstıtýttardyń bári qaramaǵymda. Taldyqorǵanda ózim qurǵan ansambldi shaqyryp, Pıonerler Saraıynda konsert uıymdastyrdym. Onyń aldynda kúz kelgen, kúzdik bolsyn dep, Aqsýda Amantaı degen jón biletin azamat bar edi, soǵan: «Sen bir jas mal soıyp, Saqan aǵanyń úıine aparshy, meniń atymnan sybaǵa dep» degen edim, ol ony tez oryndady. Konsert bolatyn kúni ózim zvondadym. «Myrzataı, sálemińdi aldym, ózim de barsam ba dep júr edim, rahmet» dedi. «Jaraıdy, aǵa, ol bizdiń inilik mindetimiz ǵoı. О́zińizdiń qamqorlyǵyńyzda bolǵan «Jetisý» ansambli osynda kelip, konsert bereıin dep jatyr. Soǵan shaqyryp, telefon soǵyp otyrmyn» dep edim, eńkildep turyp jylap jiberdi. «Myrzataı, kózim kórmeıdi. Júre almaımyn. Sen keshir, kezinde aıdap salýshylar boldy. Pendemiz ǵoı. Qazir solardyń birde-bireýi habarlaspaıdy. Artyq ketken jerim bolsa, keshir» dedi. «Aǵa, ómirde bári de bola beredi. Kóńilińizge almańyz. Bárin túsinemin. Sharýańyz bolsa qysylmańyz, aıtyp turyńyz» dedim. «Azamatsyń» dedi. Odan keıin sóılesýdiń reti kelmedi. Kóp keshikpeı ol kisi qaıtys bolyp ketti. Saqan aǵamen aramyz osylaı boldy. О́mirde ne bolmaıdy deısiń. Bári de bolady.
Avtor: Endi respýblıkamyzdyń ómirine kóp ózgerister ákelgen 1986 jyldyń oqıǵalaryna toqtalsaq.
Myrzataı: Nesin aıtamyz onyń, Bolat. Ol kúnniń qarasy batsyn. Ishkenimiz – iriń, jegenimiz – jelim boldy. Qazaqtyń basyna qaıta kún týdy. Segiz kún kúni-túni kabınetten shyqqanymyz joq. Rektordyń kabınetin obkomnyń, gorkomnyń, KGB-nyń, prokýratýranyń, mılısııanyń qyzmetkerleri basty.
Nátıjesinde kóptegen úlgili stýdentter oqýdan shyǵaryldy, dekandar qyzmetten bosatyldy. Jalaqysyn turmysy nashar stýdentterge bólip beretin, «Jetisý» ansamblin qurysqan mýzyka fakýltetiniń dekany Aqsulý Manasbaeva partııadan, jumystan shyǵaryldy. Maǵan oblystyq partııa komıtetiniń bıýrosynda «stýdent jastar arasynda kommýnıstik tárbıeni álsiretkeni úshin» dep qatań sógis jarııalandy.
Avtor: Men áýelbastan-aq, siz týraly kitap jazýǵa kiriskeli beri, mınıstr qyzmetine qalaı taǵaıyndalǵanyńyz jóninde suraq qoıǵaly júrgen edim. Mınıstrdiń joǵaryda atalǵan estelik kitapshasynda sonyń jaýaby bar eken. Ol kisi bylaı dep jazypty: «Zeınetke shyǵýym jóninde alǵash sheshim qabyldaǵan kezimde-aq, jeltoqsan oqıǵalaryna deıin, men bul joǵary jáne jaýapty laýazymǵa birden-bir laıyq adam dep Joldasbekov Myrzataıdy usyndym.
Árıne, Ortalyq Komıtet basshylyǵy tarapynan, ásirese oblystyq partııa komıtetteri hatshylary arasynan usynylǵan ózge de kandıdatýralar boldy. Biraq men eń sońyna deıin ózim usynǵan kandıdatýrany qorǵap baqtym. Bul iste men salanyń múddesin bárinen joǵary qoıdym, oqýshy jastarǵa bilim, tárbıe berýdiń kúrdeli másele ekenin, onyń durys sheshilýi elimizdiń keleshegin aıqyndaıtynyn oıladym. Sondyqtan bul salany onyń barlyq problemalaryn, jaı-kúıin, qıyndyqtaryn biletin adamnyń basqarǵany jón edi.
Aqyry 1987
