Eńbek adamy – ekonomıkanyń tiregi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Pavlodar óńirine jumys sapary keshe ári qaraı jalǵasty. Elbasy aımaqta bolýynyń ekinshi kúni oblys ortalyǵynda uıymdastyrylǵan eńbek ujymdarynyń respýblıkalyq forýmyna qatysty. Is-sharaǵa atsalysýǵa Qazaqstannyń 10 óńiriniń 50 eńbek ujymynan 4 myńnan astam adam keldi. Qoǵam damýynyń da, adamzat órkenıetiniń de ózegi ónimdi eńbek ekeni belgili. Endeshe, álemniń ámir­shisi – eńbek. Al jeke adamnyń ómiri­niń altyn arqaýy osy mańdaı ter, taban aqy, adal eńbekpen órile­tini anyq. Tek eńbekpen ǵana jemis ónbek, tek eńbek qana bar qıyn­dyq­ty jeńbek. Osyndaı oıdy uran etken forýmda Elbasy sóz sóıledi. Qurmetti qazaqstandyqtar, qur­­metti pavlodarlyqtar, búgin my­na­daı záýlim muz saraıyna kúlli eli­mizdiń ekonomıkasynyń tiregi sa­nalatyn eńbek ujymdary­nyń ókilderi jınalyp otyr. Sizder alyp óndiristerdiń tizgi­nin ustaǵan eren eńbektiń ıeleri­sizder, dep bas­tady sózin Prezı­dent Nursultan Nazarbaev. Tabys­tyń basty kilti eń­bek, deıdi dana halqymyz. Sol se­bepti biz­diń Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy­myz­dyń eń qadirli tulǵasy eńbek adamy bolyp tabylady. Er­tis boıy – elimizdiń eń qýatty ındýs­trııalyq aımaqtarynyń biri. Qazaq­stan boıynsha búkil kómirdiń 70 paıyzyn, ferroqorytpanyń 75 paıyzyn Pavlodar oblysy bere­di. Elektr energııasyn óndirý men munaı óńdeýdiń 40 paıyzy siz­der­diń enshilerińizde. О́ńirde mashı­na jasaý, metallýrgııa, jeńil já­ne tamaq ónerkásibi qarqyndy da­myp keledi. Sonyń arqasynda shaǵyn jáne orta bıznestiń órisi keńeıip, órkendeı tústi. El ekono­­mı­kasynyń ózegi bolǵan iri kásip­oryn­dardyń birazy osynda. Elbasy kelesi kezekte erke Ertis boıynyń eńbekkerleri qashanda zor tabystarymen erekshelenetinin atap kórsetti. Sol sebepti, eńbek ujymdarynyń respýblıkalyq forýmy osynda ótip otyr, dedi Prezıdent. О́ıtkeni, is adamynyń, bıznestiń damyǵan ortalyǵy, úlken óndiris osynda. Ertistiń boıy ındýstrııalandyrylǵan Qazaqstannyń belsendi ólkesi bolyp sanalady. Barshańyzdy búgingi merekelerińizben quttyqtaımyn! Sondaı-aq, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev el halqyn aldaǵy kele jatqan Naýryz meıramymen de quttyqtap ótti. Búgin osy jerde oblys jáne búkil elimizdegi eńbek ujymdarynyń úzdik ókilderi jınalyp otyr. Bul – shahterler, metallýrgter, temirjolshylar, munaıshylar, ózge de jumysshy kásip ókilderi. Sizder óz qoldaryńyzben metallýrgııalyq peshterde, kenish­ter men shahtalarda, zaýyttarda, avto­mobıl jáne temir joldarda bizdiń otandyq ekonomıkany qa­lyptastyrasyzdar. Men jumys­shy bolýdyń ne ekenin jaqsy bilemin. Biz Qazaqstanda Jalpy­ǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn qurý jóninde mindet júktedik, arnaıy «Eńbek Dańqy» ordenin taǵaıyn­dadyq, onyń alǵashqy laýreattary osy zalda otyr. Eń turaqty valıýta – adam eńbegi, dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti álem­degi kúrdeli ekonomıkalyq ahýal kezinde de Qazaqstan ekono­mıkanyń damý deńgeıin saqtaı otyryp, el azamattaryna áleýmettik kepildikterdi usyna alǵanyna nazar aýdartty. Qazir álemdik naryq kúrdeli kezeńdi basynan ótkerip otyr. Kóptegen álemdik kompanııalar óndiris kólemin azaıtyp, jumysshylaryn qysqartýǵa májbúr. Áleýmettik shyǵyndar azaıyp, jumyssyzdyq kóbeıip keledi. Munyń barlyǵy – jahandyq ekonomıkalyq daǵdarystyń ótemi. Mundaı qıyndyqtarmen bizdiń de óndiris oshaqtary kezdesip otyr. Qazaqstan eksportqa shyǵaratyn taýarlardyń kóbisiniń baǵasy arzandady, atap aıtqanda, munaı, metall, óndiris ónimderiniń bir­neshe túri. Biz balama ekonomıka qurýdy bastap, ındýstrııalan­dyrý jáne «Nurly Jol» baǵdar­lamalaryn júzege asyra bastaǵan­nyń arqasynda óndiris ónerkásip­terdegi ónim óndirý deńgeıi aı­tarlyqtaı tómendegen joq. Qazaq­stan buǵan deıingi ýaqyttar­da qor jınap alǵannyń arqa­synda, qıyndyqtarǵa tap kelmeı, áleý­mettik mindettemelerdi tolyqtaı óteı alyp otyr, dedi Prezıdent. Sonymen qatar, Memleket basshysy halyqty jumyspen qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn atap aıtty. Barlyq aımaqta ákim­dikter men jetekshi kásip­oryndar arasynda jumys oryn­daryn saqtap qalý, jumys berýshi­lerdiń jer­gilikti qaıta oqytý baǵ­dar­lama­laryna qatysý týraly memo­randýmdarǵa qol qoıyldy. Ja­handyq daǵdarystyń kúrdeli ke­zeń­inde bizdiń memleke­timiz joǵa­ry áleýmettik jaýap­ker­shilik­tiń úlgisin kórsetedi. 1 qańtar­dan bastap, biz áleýmettik sala ju­mysshylarynyń eńbek­aqysyn, stýdentter stıpendııa­syn, áleý­mettik tólemderdi kóbeıt­tik. Qa­zirgi ýaqytta muny álem­niń birde-bir eli jasap otyr­ǵan joq. «100 naqty qadam» Ult Josparynda áleý­mettik kepil­demelerdi qam­ta­masyz etýdiń aldaǵy ýa­qyt­taǵy sharalary usynylǵan jáne jańa Eńbek kodeksi qabyl­da­nyp, kásipodaqtardyń róli kúsheı­tildi. Kelesi jyldan bas­tap, tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý jobasy bastalady. Sonyń ar­qasynda mıllıondaǵan qara­paıym qazaqstandyq eńbekke jol­dama alady. Bul – memleket tara­pynan jastarǵa kórsetilip otyr­ǵan úlken járdem. Qarapaıym adam­dardyń kún­delikti tutynatyn qajet­tilik­teri men jańa jumys oryn­dary, laıyqty eńbekaqy, turaq­tylyq pen zań tártibi – bizdiń daǵdarysqa qarsy saıasatymyzdyń basty nazarynda, dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy eldiń ınfraqurylymdyq damýy boıynsha aldaǵy josparlarǵa da toqtaldy. Meniń tapsyrmam boıynsha, bıyl «Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn» iske asyrýǵa eleýli qarajat bólindi, bul 60 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq, 18 myńdaı jumys orny qurylyp, 1 myńǵa jýyq ınfraqurylymdyq jobalar iske asyrylady. Biz ın­dýs­trııalyq damý baǵdarlamasyn da jal­ǵastyramyz. Munaı-gaz, tústi me­tallýrgııa, energetıkalyq sektor, óńdeýshi ónerkásip sııaqty ba­zalyq sektorlarǵa basa mán beri­ledi, dedi Qazaqstan Prezıdenti. Budan basqa, Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń ındýs­trııalyq damýyndaǵy Pavlodar oblysynyń rólin atap ótti. Munda basy-qasynda júrip, josparymyz qalaı iske asyp jatqanyn kórýge bolady. Oblys syrtqy ınvestısııa kólemi boıynsha birinshi bestikke kiredi, 182 mlrd. teńge tartyldy. Metallýrgııa, hımııa jáne jeńil ónerkásip óndirisi artýda, jergilikti kásiporyndar ónimniń jańa túrlerin shyǵarýdy ıgerýde. Jez kenin óndire bastadyq. Bul taý-ken salasyn úsh esege arttyrýǵa múmkindik berdi. Tutastaı ónimniń eksport kólemi 100 mlrd. teńgeden asty. Indýstrııalandyrýdyń osy besjyldyǵy barysynda 5 jańa ónerkásip nysany iske qosyldy. Indýstrııalandyrý kartasynyń 20-dan astam jobasy iske asyrylýda, ondaǵy ınves­tısııa kólemi 800 mlrd. teńgeni quraıdy. Munyń barlyǵy – ekonomıka ósimin qamtamasyz etýge múmkindik beretin jańa jumys orny, jańa óndiristik qýat, dedi Memleket basshysy. Sondaı-aq, Qazaqstan Pre­zı­denti memleket óńir halqyn áleý­mettik qoldaý máselelerine basa nazar aýdaryp otyrǵandyǵyn da atap ótti. Oblys turǵyndary úshin 20 áleýmettik nysan salyndy, perı­nataldyq ortalyqtyń jańa zama­naýı ǵımaraty, 7 dárigerlik am­býlatorııa ashyldy. 5 mektep, onyń ishinde 4-eýi aýyldyq jer­de salyndy. Pavlodar – balalardy mektepke deıingi mekeme­men 100 paıyz qamtamasyz etken bir­den-bir óńir, dedi Nursultan Nazarbaev. Elbasy bul óńirge únemi qýa­nyshpen keletinin aıtyp ótti. Munda ómirdiń qyzý qaınap jat­qanyn jáne bizdiń josparlardyń qalaı júzege asyrylyp jatqanyn óz kózińmen kórýge bolady. Oǵan aımaqtaǵy ekonomıkalyq kór­set­kishter dálel. Sóz arasynda Memleket basshy­sy alda kele jatqan Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn merekeleý máselesine nazar aýdaryp, barlyq otandastarǵa tutastyq pen birlik úshin rızashylyq bildirdi. О́tken shırek ǵasyr Qazaqstannyń memleket retinde qalyptasý kezeńi boldy. Biz elimizdi tanymal jáne bedeldi elge aınaldyrdyq. Osynyń bárine ózara senimimizdiń, tutastyǵymyzdyń, baýyrlastyq pen dostyǵymyzdyń arqasynda qol jetkizdik. Kóptegen elderde qasiretti oqıǵalar oryn alyp jatqan kezde bul óte mańyzdy. Jetekshi memleketter arasyndaǵy teketires órship tur, qaqtyǵystar basylar emes, soǵys júrip, adamdar qaza bolyp jatyr. Júz myńdaǵan bosqyn óz úılerin, jıǵan dúnıe-múlkin, otanyn tas­tap, baspana men kómek suraýǵa májbúr bolýda. Al Qazaqstanda tatýlyq pen kelisim saltanat qu­ryp otyr. Sol úshin barlyq býyn­nyń ókilderine, barlyq ult­tan shyqqan azamattarymyzǵa aı­ryq­sha alǵys aıtamyn, dedi Mem­leket basshysy. Sońynda Qazaq­stan Prezıdenti eldiń barlyq azamattaryna densaýlyq, tabys jáne baq-bereke tiledi. Forýmǵa respýblıkanyń túk­pir-túkpirinen 50 kásiporynnyń eń­bek­kerleri jınalǵanyn joǵaryda aıtqan bolatynbyz. Qaty­sý­shylardyń jalpy sany 4 myń­nan astam ekeni de málim. Forým­da birqatar eńbekshi sóz alyp, El­basyna alǵystaryn bildirdi. Eldiń turaqtylyǵy men tynysh­tyǵyna táýbe desip, eńbek adam­daryna degen zor qurmeti úshin rah­met aıtty. Sóz sóılegenderdiń ishin­de pavlodarlyq «Eńbek Dańqy» ordeniniń ıegeri Muratqan Qaıyrbaev ta bar. Ol óz sózinde ujymdastarynyń sálemin jetkiz­di. Men jumys isteıtin elektr stan­sasynda myńnan astam adam bar. Meniń eńbegime berilgen marapat – sol jumysshylardyń barly­ǵyna berilgen marapat. О́mir boıy eńbek adamynyń jaǵdaıyn oılap kelgen Sizge biz senemiz. Bizdiń baılyǵymyz birlikte. Jolymyz jasampazdyq, tańdaýymyz turaq­tylyq, dedi ol. Sonymen qatar, Shyǵys Qa­zaqstan oblysynan «Kazsınk» JShS-niń jumysshysy Evgenıı Borovıkov, Qaraǵandy oblysynan «ArselorMıttal Temirtaý» AQ shahteri Maral Jambeıisov, Qostanaı oblysynan «Sokolov-Sarybaı» AQ jumysshysy Tatıana Polýıaktova da óz sózderinde osy oıdy jalǵastyryp, eńbek adamdaryna degen qurmetti zor baǵalady, alǵystaryn jaýdyrdy. Jambyl oblysynan kelgen «Qazfosfat» JShS jumysshysy Aleksandr Pıa­gaı­dyń sózi, tipti, tartymdy shyqty. Ulty koreı bolsa da taza qazaq ti­linde jatyq sóılegen ol sózin­iń sońyn jalyndy óleń jol­­dary­men túıindedi. Bizdiń ot­­basyn­da barlyǵy jumysshy ma­man­dyǵyn tańdaǵan. О́zim de 13 jyl­dan beri «Qazfosfatta» ju­mys isteımin. Meniń ultym koreı bol­ǵanymen, júregim qazaq dep so­ǵady, dedi ol eljandylyq rýhpen. Forým sońy respýblıkaǵa tanymal estrada ónerpazdarynyń án-shashýyna jalǵasty. Elbasy Nursultan Nazarbaev forýmnan shyqqan soń Pav­lodar­daǵy «Greenwich» gıper­mar­ketine bardy. Elbasy gıpermarkettiń saý­da zaldaryn aralap, onda qoıyl­ǵan otandyq taýarlardy, sonyń ishinde, bólshek saýda kásipor­ny aýmaǵynda óndiriletin ónim­derdi kórdi. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaevqa óndiriste qolda­ny­latyn tehnologııalar men kásip­orynnyń odan ári damýy jónin­de baıandaldy. Budan bólek, Qazaq­stan Prezıdenti jergilikti tamaq ónim­derin óndirýshilermen jáne oblys­tyń shaǵyn jáne orta bıznes ókil­derimen kezdesti. Áńgime barysynda Memleket basshysy otandyq óndiristi qoldaý jáne Qazaqstan taýarlarynyń halyqaralyq naryq­taǵy básekege qabilettiligin artty­rý úshin memleket kúsh-jiger jum­sap otyrǵanyn atap ótti. «Rýbıkom» JShS gıpermarketi óńirde 2013 jyly ashylǵan bolatyn. Onda satylatyn azyq-túlik­tiń negizgi bóligi otandyq ónim­der, onyń ishinde, jergilikti, pavlo­dar­lyq kásipkerlerdiń ónimderi. Máselen, gıpermarkette 250-den asa kompanııanyń ónimi qoıylǵan, sonyń 137-si – qazaqstandyq óndi­rý­shiler bolsa, 45-i Pavlodar qala­sy men oblysynyń kompanııa­lary. Gıpermarkettegi otandyq ónim­derdiń úlesi barlyq taýar assor­tımentiniń 60 paıyzyn quraıdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.