Tabıǵattyń zańyn da bilesiń, ótken adamnyń qaıtadan kelmesin de bilesiń. Sóıtse de, keıbir adamdy saǵynatynyń bar. Ol aldyńnan shyǵa kelip, ádettegideı jaıdary kúlkisimen janyńdy jadyratatyndaı kórinedi. Bersinbek sondaı jan edi ǵoı. Onyń dúnıeden ozǵanyna da bir jyldaı ýaqyt bolyp qalypty, al jadyraǵan júzi jadymyzda tur. Ony biletinder basymyz qosylǵanda, eske alamyz, muńdanamyz, qyzyqty qylyqtaryn aıtyp, sol muńnan da aıyǵamyz.
Ol Bersinbek edi ǵoı. Bul jaı esim ǵana emes, jıyntyq uǵymdaı kórinetin: ol sheber fotosýretkerdi, ádemi ázili tógilip turǵan adamdy, bireýge ıneniń jasýyndaı qııanaty joq azamatty, tipti, keıbir pendeshilik kemshilikteriniń ózi kóńildi jadyratar jaqsyny qamtıtyn keń uǵym. Al fotosýretker Sársenov desek, ol Bersinbektiń bir qyryn ǵana kórsetetindeı. Sodan da úlkender Bersinbek dese, kishiler, tipti, qatarlastary Beke, Berseke, Bersekeń der edi. Jáne kóńilderi jylyp aıtar edi.
Pendeshiligimiz ǵoı, sol Bersinbekti kózi tirisinde, qasymyzda júrgende laıyqty baǵalamaǵandaımyz-aý. Joǵaltyp alǵan soń, joqtadyq. Aramyzdan aıaýly bir azamat ketip, orny úńireıip qaldy. Kóńilimiz qulazydy. Tek birge qyzmettes bolǵan biz ǵana emes, ony izdeıtinder kóp eken. Ony eske alyp, qazaq gazetteriniń bári jazdy. Sonda bul azamat tek bizge ǵana emes, kóp jurtqa jaqyn bolǵan eken-aý dedik.
Bersinbek «Egemen Qazaqstanǵa» bertinde, 90-jyldarda keldi. Biraq biz ony burynnan biletinbiz. О́zin kórmesek te, gazetterde jarııalanǵan fotosýretterdiń avtory retinde biletinbiz. Jýrnalıst bolǵan soń, qazaqtyń betke ustar gazetteriniń bárin qaraısyń, oqısyń. Sonda «Sýretti túsirgen B.Sársenov», degen jazý kózge shalynar edi. Keıin «B.» degenniń Bersinbek ekenin bildik. Bul esim aldymen Sherhan Murtaza aǵamyz basqaratyn «Qazaq ádebıeti» gazetinde paıda boldy. Sonda ol áli ýnıversıtetti bitirmegen eken. Turmys jaǵdaıymen oqýǵa keshteý túsken ǵoı. Sosyn taǵy da turmys aralasqan-aý, syrttaı oqýǵa aýysyp, gazetke barǵan. «Qazaq ádebıeti» kóldeneń kók attyny qabyldaı salatyn gazet emes. Bersinbektiń qoltańbasyna qarap tańdaǵan.
Osy jerde onyń qoltańbasy qalaı qalyptasqanyn bilý úshin Bersinbektiń balalyq shaǵyna bir sát oıysqanymyz jón-aý. Bersekeń ómir qıyndyǵyn bir adamdaı kórgen jan. Sol qıyndyq bireýdi júnjitedi, bireýdi shıratady. Bizdiń keıipkerimizdi sol qıyndyqtan shıryǵyp shyqqan desek jón bolar. Ákeden aıyrylǵanda, ol 9 jasta edi jáne 4 balanyń úlkeni edi. Anasy Bıbiǵaıshaǵa qolqabys jasaý óz aldyna, 3 inisine qamqor bolý ony erte eseıtti. 16 jasynda traktor aıdady.
Bul kúnkóristiń qareketi bolsa, Bersinbek balanyń basqa bir ermegi bar edi. Ol kishkentaıynan sýret salatyn. Kádimgi qaǵazǵa. Qalammen. Tabylsa, túrli-tústi qaryndashpen. Jáne kelistirip-aq salatyn. Joǵaryda aıtqan qıyndyq kezikpeı, qylqalamy, boıaýlary, kenep matasy tabylyp, kúnkóris qamymen ketken ýaqytyn sol sýret salýǵa jumsaǵanda, kim biledi, Bersinbek bala úlken sýretshige, keskindemeshige aınalar ma edi. Olaı bolǵan joq, tarshylyq onyń qolyn baılady. Sonda ol fotoapparatqa júgindi. Baǵasy 13 som turatyn «Smena» fotoapparatyna qoly áýpirimmen jetip, endi ol onyń qolynan túspeıtin bolǵan. Basqalardaı sýretke túskisi keletinderdi kózderin baqyraıtyp basa bermeı, adamdardyń tosyn sátin, tabıǵattyń ádemi bir kórinisin izdeıtin. Biraq traktorshy jumysy bóget bola berdi.
Ana júregi sezedi ǵoı, úlken balasynyń neni qalaıtynyn, nege qabileti barlyǵyn ańǵaryp, jumysyn ózgertip, keshki mektepte oqýyn, sol sýretke túsirýin jalǵastyrýyn aıtypty. Sóıtip, ol óziniń «Smenasyn» qaıta qolǵa alǵan. Keshki mektepti bitirdi, áskerge alyndy, odan abyroı arqalap keldi. Mılısııada jumys istedi. О́ziniń áýesqoılyǵy – fotoǵa túsirýdi tastamady. Olary gazetke de shyǵyp jatatyn. Jurtty tańdandyrǵany – ol jaza da biledi eken. Gazetterde ocherkteri, maqalalary da shyǵyp jatty. Biraq keıin ol birjola fotoǵa toqtady. Bertinde bir áńgime ústinde jazýdy nege tastadyń degenimizge Bersinbektiń: «Bireýine toqtaý kerek boldy ǵoı, eki jartykeshten bir bútin jaqsy bolatynyn ómirden kórdik», degeni bar. Sóıtip, Sheraǵańnyń gazetine QazMÝ-di bitirmeı jatyp, fotosýretker bolyp qalyptasyp barǵan.
Sol tustaǵy «Qazaq ádebıeti» gazetin ashqanda árkez jurt Bersinbektiń sýretterin tabar edi. Jáne qandaı sýretter dersiń! Belgili qalamgerlerdiń ártúrli turystary olardyń jańa bir qyryn ashqandaı. Kúlip turady, qulshyna tyńdap turady, ketip barady, kele jatady. Bedireıgen jansyz sýretter emes, qozǵalystaǵy tiri sýretter. Sonda Bersinbektiń obektıvine ilinbegen jazýshy joq shyǵar. Jáne sol sýretterdiń gazetke shyqqanynan shyqpaǵany kóp ekeni, kóbi Bersinbektiń arhıvine túskeni de keıin anyqtaldy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵy arnaıy albom shyǵarǵanda, olar sol arhıvke úńilgen.
Sodan keıin Bersinbek «Ana tiline» bardy. Jurt óziniń qazaq ekenin tanı bastaǵan kez edi ǵoı bul. Aldymen tilin tanýy kerek edi. Al sol til ábden kúızelgen, joǵalýǵa shaq qalǵan zaman. Tildiń qaıta kókteýi kerek. Ony fotosýret tilimen qalaı aıtasyń? Árıne, tilge qatysty sharalardy kórsetetin sýretterdi túsirýdiń qıyndyǵy joq, ony árkim-aq atqarady. Al Bersinbek oılandyratyn, jurtty selt etkizetin sýretterdi izdedi. Osy jerde oǵan sonaý jastaıynan janyn baýraǵan sýret salý qabileti kómekke keldi. Ony fotosýretke ushtastyrdy. Osylaı ol qazaq baspasózinde fotokollaj janryn ornyqtyrdy. Bir fotokollajda qyrqylǵan, qýraýǵa aınalǵan aǵash túbirinen bir butaq jelkildep ósip turǵany beınelengen. Ol ósip, qýat alýy úshin baptap kútý kerek. Qazaq tiliniń hali osyndaı. Endi bir fotokollajda ana tilimiz qundaqtaýly jas sábıdiń keıpinde kórsetilgen. Oǵan qoǵam tarapynan analyq qamqorlyq kerek. Sonda ǵana ol erjetedi. Kókireginde sańylaý barlarǵa mundaı sýretter áser etpeı qoımaıdy. «Ana tilinde» Bersinbektiń osyndaı izderi qalǵan.
Jalpy, ol bir jerde turaqtap qyzmet etkendi qalaıtyn adam. «Ana tilinen» «Halyq keńesine» barǵanda, alǵashqysyna syımaı ketken joq. Sol bir táýelsizdikke qol jetip, qoǵam silkingen tusta fotojýrnalıstke jıirek shyǵatyn, jańalyqtyń qaınaǵan ortasynda bolatyn basylym kerek edi. «Halyq keńesi» sondaı gazet boldy. El Parlamentinde jańa zańdar talqylanyp, qabyldanyp, jańa ómirdiń qazany qaınap jatqan. Sol gazette fotosýretker Bersinbek Sársenov táýelsizdik alǵan elimizdiń alǵashqy kezeńiniń fotoshejiresin jasady. Oǵan kóz jetkizý qıyn emes. Bul bir oqyrmanyn tapqan halyq gazeti óziniń mıssııasyn oryndap, erterek toqtady. Sol gazettiń tigindisin aqtarar bolsaq, Bersekeńniń izderi saırap jatyr.
Aqyrynda ol «Egemen Qazaqstanǵa» kelip turaqtady. Biz osynda birge qyzmet ettik. Ony fotosheber retinde syrttaı tanysaq, endi azamat retinde de kórdik. Árıne, jumys bolǵan soń, aldymen qyzmetin baǵalaý ádetimiz. Syrtta júrip-aq ol bul bas basylymnyń dástúrin bilip kelgen ǵoı. Kánigi gazetshi qamshy saldyrmaǵan. Onyń ústine osynda fototilshi bolǵan Sıez Básibekov, Saılaý Pernebaev sııaqty aǵalarymen de etene jaqyn aralasqan. Ujymǵa birden sińisip ketti.
Jalpy, fototilshi degen tuzy jeńildeý qyzmet. Oǵan aqyl aıtýshy da, bastyq ta kóp. Ár nómirge sýret kerek. Qaıda dep suraıdy. Tappasań, ursady. Kúni buryn aıtpaısyńdar ma dep shyryldaǵan talaı fototilshini kórgenbiz. О́zderi tapsyrys berýdi umytyp ketedi, biraq aıypty fototilshi bolyp shyǵady. Al Bersinbekten qashanda kerek sýret tabylatyn. Arhıvinen shyǵady, áıtpese jańa ótken bir shara bolsa, oǵan qatysqan bir áriptesin taýyp, túsirgen sýretteriniń bir nusqasyn surap alyp, usynady. Oǵan daýlasyp jatý jat. Al jalpy gazetti ajarlaıtyn tosynnan túsirgen sýretter, fotoetıýdter kerek bolsa, ol Bersekeńde qashanda qorjyn-qorjyn.
Fotoapparatty arqalaǵannyń bári fotosýretker emes, gazetke basylǵannan bári kórkem fotosýret emes. Este qalatyn sýretterdi túsirgender ǵana fotosýretkerler. Bersinbek baýyrymyz osylaı deıtin. Al onda este qalatyn sýretter kóp edi ǵoı. «Egemen Qazaqstannyń» Almaty bólimshesiniń Qarmysov kóshesindegi úıindegi Bersinbektiń shaǵyn bólmesiniń qabyrǵalarynda nebir jahuttar ilinip turatyn. Bul bólmege jıirek bas suǵyp, sol keremetterge kóz salyp, kóńilimiz ósip shyǵar edik. Kirgen soń, Bersekeń kidirter edi, biraz áńgime aıtylar edi. Kóńilimiz baıyp shyǵatynbyz.
Bersinbektiń este qalatyn sýretteri kóp dedik. Sonyń birazy «B.Sársenovtiń fotokórmesine» engizilip, biraz oblysta kórsetildi. Kórsetilmegeni qanshama! Bersekeń solardy kórsetýge kóp qushtarlanǵan da joq-aý. Redaksııa qyzmetkerleriniń bastamashylyǵymen júzege asty. Al endi Bersekeńniń kózi ketken soń, onyń murasyn qasterleý qalǵandarǵa paryz.
Jalpy, Bersekeń uqypty adam bolǵanmen, ózin nasıhattaýǵa «uqypsyzdaý» azamat edi. Marapatqa ilineıin dep júgirmeıtin. Tipti, sondaı sharalardan qashqaqtap ta júretin. Birde onyń «Jas Alashtaǵy» áriptes inisi Asylhan Ábdiraıymnyń: «Aǵa, Bersinbek aǵaǵa aıtyńyzshy, KazMý-de belgili fotosýretkerlermen kezdesý bar edi, soǵan qatyssyn, bul kisiniń barǵysy joq», degeni bar. Munyń qalaı desek, Bersekeń: «Ondaı jerge barǵysy keletinder kóp qoı», dep kúlgen de qoıǵan.
Onyń otyrǵan jeri kóńildi, shýaqqa toly bolýshy edi. Ádemi, kóńilge tımeıtin qaljyńy qandaı! Áste de ony perishte sanaǵymyz joq, bas qosqan kezde, merekede kóńildi bolǵandy qalaýshy edi, onysyn artyq kórmeýshi edik.
Qansha birge júrsek te, Bersinbektiń bireýmen qatty renjiskenin kórgen emespiz. Qolynan kelgenshe, basqanyń ótinishin oryndaýǵa qushtar edi. Qıyndyǵyn bólisýge asyǵatyn. О́zinen jarty jyldaı buryn ujymymyzdyń abzal qarııasy Salamat Haıdarov aǵamyz 100-ge aıaq basyp baryp qaıtqanda, Bersinbektiń: «Jaqsy adamnyń áli de júre turǵany jaqsy edi-aý», dep qamyqqany bar. Al ózi 70-ke de jete almaı ketti. Bersekeń de jaqsy adam edi... Ony biletinderdiń bári qamyqty.
Mamadııar JAQYP,
Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi.
Almaty.
