Jambyl jerindegi jańalyqtar

Halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik mol

О́ńirlik kommýnıkasııalar qyz­metinde Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev «100 naqty qadam» Ult Josparynyń júzege asyrylý barysy týraly baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Jalpy, bes ınstıtýttyq reformany iske asyrý álemdegi ekonomıkalyq turaqsyzdyq jaǵdaıǵa qaramastan elimizdiń odan ári qarqyndy damýyna serpin bereri sózsiz. Sondaı-aq, halyqtyń ál-aýqatyn jaq­sartýǵa múmkindik beredi. Son­dyqtan, óńirde Ult Josparyn tolyq oryndaý úshin barlyq múmkindikter jumyldyrylýda. Jambyl oblysynda memle­kettik qyzmetti jańǵyrtý, ekonomıka, aýyl sharýashylyǵy, shaǵyn jáne orta bıznes pen me­dısınalyq klasterdi damytý jumysy naqtylandy. Qazir­gi kezde óńirdegi memlekettik qyz­­­­metshiler sany 5195 adam, onyń ishinde 2747 jergilikti atqarý organdarda jumys atqa­rady. Oblysta 52 memlekettik qyzmetshi synaq merziminen ótip jatyr. О́zge aımaqtan kelgen memlekettik qyzmetshilerdiń óz mindetin atqarýy úshin qyzmettik turǵyn úı beriledi. Oblysta 273 qyzmettik turǵyn úı bar. Ult Jospary el damýynyń barlyq salasyn qamtyp otyr jáne bul reformalardyń árqaı­sysy qazaqstandyqtardyń tike­leı atsalysýyn talap etedi, deıdi Kárim Kókirekbaev. Bar­shamyzdyń bir ǵana maq­sa­ty­myz bar – ol halyqtyń ıgi­ligi. Kórsetilgen qadamdardy jú­zege asyrý boıynsha jer qatynastary, qurylys, elektr energetıkasy, agroónerkásiptik keshen salalarynda aýqymdy jumystar atqaryldy. Máse­len, oblysta elektr jelisi sa­lasyndaǵy tasymaldaýǵa jáne elektr energııasyn tara­týmen aımaqtyq «Jambyl Elektr Je­li­­leri» kompanııasy, al, ener­gııamen jabdyqtaýmen «Jam­bylJaryqSaýda-2030» JShS aınalysady. Tarıf barlyq tu­tynýshylar úshin biryńǵaı bolyp tabylady. Bekitilgen ın­vestısııalyq baǵdarlamasy bo­ıynsha kompanııa 2010 jyldan bastap 4,3 mlrd. teńge ınvestısııa tartty. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha jalpy salynǵan ın­vestısııalardyń kólemi 227 mlrd. teńgeni qurady. Sheteldik ınvestorlarmen kólemi 3,2 mlrd. AQSh dollaryn quraıtyn 17 ınvestısııalyq jobalarǵa ke­lisimder jasaldy. Oblysta «United Green» brıtandyq kompanııasy bastaǵan sheteldik ın­vestorlar qatystyrylyp «BurnoeSolar-1» atty 50 megavatt qýat óndiretin kún elektr stan­sasy salyndy. Bul nysan Ortalyq Azııadaǵy eń iri kún elektr stansasy bolyp tabylady. Sondaı-aq, Jambyl oblysynda «Taraz hımııalyq parki» ar­naıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý jumystary júrgizilýde. Onda kaýstıkalyq soda men hlor, úsh hlorly fosfor, glıfosat, pestısıdter, metanol óndiretin jobany iske asyrý bastaldy. Investısııanyń jalpy quny – 256 722 mln. teńge. Jalpy alǵanda, sheteldik ın­vestorlardyń qatysýymen 13 ınvestısııalyq joba iske asyrylý satysynda. Odan bólek 26 ınves­tormen kelissózder júrgizilýde. Ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jandandyrý maqsatynda 14 ın­vestısııalyq jobany qytaılyq kompanııalardyń qatysýymen júzege asyrý múmkindigi qaras­tyrylýda. Merki aýdanynda jańa­ze­lan­dııalyq «Fonterra» jáne danııalyq «Arla» baǵdar­la­ma­lary boıynsha sút klasterin damytý maqsatynda 40 sharýashy­lyq birikken «Merki ónimderi» aýyl­­­­sharýa­shylyq óndiristik kooperatıvi quryldy. Aldaǵy ýaqytta onyń tóńireginde 70-ten 200 basqa deıin asyl tuqymdy saýyn sıyry bar fermalar qurylatyn bolady. Oblysqa jalpy somasy 6,5 mlrd. teńge óndiristi damytý, qus jáne iri qara mal etin qaıta óńdeý boıynsha 5 iri ınvestorlar tartylǵan. Zańnyń ústemdigin qamtama­syz etý baǵyty boıynsha óńir­lerde jergilikti polısııa qyzmeti qu­ryl­ǵany belgili. Búginde Jam­byl oblysyndaǵy jergilikti polısııanyń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa jergilikti bıýdjetten 600 mln. teńge qarjy bólindi. Bul óz kezeginde oblystaǵy jedel ahýaldy turaqtandyrýǵa yqpal etýde. Atap aıtqanda, ótken úsh aı ishinde oblysta jalpy qylmystyń 0,7 paıyzǵa tómendeýi baıqalady, onyń ishinde aýyr qylmystar 3,1 paıyzǵa tómendegen. Ult Josparynyń asa aýqymdy baǵyty – Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósimdi qam­ta­masyz etý boıynsha naqty ju­mystar júrgizilýde. Jer ko­deksine engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar aýylsharýashylyq jerlerin kadastrlyq qunynan 50 paıyzdyq jeńildikpen 10 jyl merzim ishinde satyp alýǵa múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi satýǵa shyǵarý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdar tarapynan 22,2 mln. teńge qarastyryldy. Jalpy, oblys boıynsha jer paıda­lanýshylarǵa jalǵa beril­gen aýylsharýashylyq jerleriniń kólemi 4,3 mln. gektardy quraıdy. Qazirgi tańda 43 jalǵa alýshy 1,4 myń gektar jerdi jekemenshikke satyp alýǵa nıet bildirip otyr. Sondaı-aq 2,4 myń gektar aýyl sharýashylyǵy alqaptaryn quraıtyn 80 jer ýchaskesiniń qujat­tary daıyndalyp, 1 shilde­den bastap aýksıon arqyly saty­lymǵa shyǵarylady. Búgingi kúni 547 myń ga aýylsharýashylyq jerleri memleket menshigine qaı­taryldy. Onyń 538 myń gektary qaıta aınalymǵa engizildi. Investısııalyq jobalarǵa 55,8 myń gektar jer berildi. Aımaqta múlikti zańdastyrý boıynsha túsindirý jumystary jalǵastyrylýda. Zańdastyrý rásimderin ońaılatý nátıjesinde oblysta múlikti jarııa etýge ynta bildirgender sany artyp, sýbektilerdiń ortasha aılyq sany 221-ge kóbeıip otyr. Eger 2015 jyldyń 1 qarashasyna deıin 3620 nysan jarııa etilgen bolsa jáne aksııa bastalǵaly jarııa etilgen múliktiń ortasha aılyq sany 258 birlikti quraǵan bolsa, qarasha aıynan bastap búgingi ýaqytqa deıin 2394 nysan jarııa etilip, ortasha aılyq kórsetkish 479 birlikti qurady. Búgingi kúni múlikti zańdastyrýǵa jalpy quny 32,1 mlrd. teńgeni quraıtyn 6508 ótinish berilgen. Onyń ishinde quny 30,0 mlrd. teńge bolatyn 6014 nysan jarııa etildi. Qalǵandary komıssııalarmen qaralý ústinde. Sýretterdi túsirgen Aqádil RYSMAHAN.

Týrızmdi damytýdyń bolashaǵy zor

Suraq: – Jambyl oblysynda týrızmdi damytý máselesinde naqty qandaı jumystar atqa­rylý­da? Kárim KО́KIREKBAEV, Jam­byl oblysynyń ákimi: – Qazirgi tańda bizdiń óńirde týrızmdi damytýdyń zor ále­ýeti bar. Oblys aýmaǵynda orna­lasqan biregeı tarıhı-mádenı eskertkishterdiń 5-ýi 2014 jyly IýNESKO-nyń Dúnıejúzilik mádenı mura tizbesine engizilgen. Endigi kezekte, «Kóne Taraz» tarıhı-mádenı ortalyǵy óńirlik jáne halyqaralyq deńgeılerde týrızm ındýstrııasyn damytý aıasynda Astana qalasynda ótetin EKSPO-2017 dúnıejúzilik kórmesine kelýshi qonaqtar men týrısterge kórnekti brend retinde tanystyrý josparymyzda bar. О́z kezeginde bul kóptegen jańa jumys oryndarynyń ashylýyna oń septigin tıgizetin bolady. Búginde Elbasynyń qatysýymen ashylǵan «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy» monýmenti, «Kóne Taraz» tarıhı-mádenı ortalyǵy, ashyq aspan astyndaǵy murajaı, «Myńbulaq» alleıasy, «Taraz áýenderi» kesheni, «Baqylaý mu­narasy», «Qorshaý dýaldary» oblys ortalyǵynyń kórkin eseleı túsýde. Aldaǵy ýaqytta ta­rıhı-mádenı ortalyqtyń aý­maǵy jańadan salynyp jatqan Mega-ortalyqty qosa otyryp, Qarahan babanyń kesenesine deıin jalǵastyrylmaq. Al «Dostyq» úıi­niń qurylysy bıyl aıaqtalatyn bolady. Suraq: – Jyl saıyn jazdyń kezinde jergilikti sharýalardy aǵyn sý máselesi jaǵadan alady. Bıyl qandaı qam jasalýda? – Iá, bul ras. Jambyl obly­syndaǵy egistik jerlerdiń 80 paıyzy qyrǵyz elinen keletin ózenderge táýeldi. О́tken aptada ǵana Qordaı aýdanynda Qyr­ǵyzstannyń úsh oblysy gýbernatorlarymen kezdesip, osy másele boıynsha birqatar kelisimderge qol qoıdyq. Bizdegi málimet boıynsha kórshi eldegi Ortatoǵaı, Kırov sý qoımalary búginde qa­­jetti sýdy tolyq jınap, ke­merine tolyp tur. Oblystaǵy sý qoımalarynyń da jaǵdaıy osyndaı. Onyń ústine bıylǵy kóktemde ylǵal mol tús­ti. Jaýyn-shashyn jıi jaýýda. Sondyqtan bıyl bul salada prob­lema bolmaıdy dep oılaımyn. Jalpy, sý únemdeý oblys dıqandary úshin óte mańyzdy.  О́tken jyly tamshylatyp sýarý alqaptary 8 myń gektardan as­ty. Bıyl ony 11 myń gektarǵa jet­kizbekpiz. Ylǵal saqtaý al­qap­tary da 1 myń gektarǵa artty. О́simdik  salasynda ozyq tehnologııalardy keńinen engizý – kórshi memlekettiń sý resýrstarynan táýel­di­gimizdi azaıtýdyń birden-bir joly. Suraq: – Oblysta tolyq jumys kete almaı jatqan joba­lar bar. Sonyń biri retinde Ta­las aýdanyndaǵy «Talas ınvest kompanı» men Merki­degi «Alkopısheprom» kásiporyn­daryn aıtýǵa bolady... – Jalpy alǵanda, búginde Jambyl oblysynda qolǵa alynǵan jobalardyń 27-si tolyq iske qosylyp, óz-ózin aqtap otyr. Ras, jumysyn dóńgeletip alyp kete almaı jatqan jobalar da bar. Sonyń biri – «Talas ınvest kompanı» JShS jumysyn toqtatqan joq. Áıtse de bul zaýyt bıyl 15 myń tonna natrıı sıanıdin shyǵaramyz dep josparlaǵan bolatyn. Biraq bul múmkin bolmaı tur. О́ıtkeni, Qytaıdan kelgen ınvestorlar za­ýyt qurylymynyń keıbir tustaryn áli de jetildire túsýde. Bıylǵa 5 myń tonna natrıı sıanıdin shy­ǵarýdy kózdep otyr. Kelesi jyldan bastap tolyq kólemde ónim shyǵarady dep oılaımyn. Al, «Alkopısheprom» tek jazǵy maýsym kezinde jumys isteıtindikten aldaǵy kezde jumy­syn jandandyrady. 

Ár aýdanda et daıyndaý mekemeleri ashylady

Jambyl oblysynda et óńdeýdi damytý máselesi myq­tap qolǵa alynýda. Ja­syratyny joq, buryn osy kásippen aınalysatyn jambyldyq sharýalar bordaqylap otyrǵan jylqysy men qara malyn, qoıyn Almaty qalasyna, Qaraǵandy, Ońtústik Qa­zaqstan oblystaryna tiri­deı tasymaldaıtyn. Endi mine, etti jergilikti jerde óńdeý máselesine kóńil bó­linip, Merki aýdanynda «Agrostan» seriktestigi ma­laızııalyq kásipkermen birlese (jańazelandııalyq joba negizinde) 5 myń usaq mal jáne 200 bas jylqy bordaqylaý keshenin paıda­lanýǵa berdi. Odan bólek, taǵy 3 myń basqa arnalǵan iri qara maldy bordaqylaý kesheni qurylýda. Jalpy alǵanda, al­daǵy eki jylda buǵan 350 mln. dollar kó­leminde ınvestısııa tartý josparlanyp otyr. Sondaı-aq, Moıynqum aýdanynda «Agro fırma Túrik­pen» kompanııasy 3 myń bas iri qara maldy borda­qylaý ke­shenin jáne 5 myń bas iri-qara malǵa reprodýktor jobasyn iske asyrýda. Osy maqsatta Reseıden 900 bas qalmaq tuqymynyń iri qara maly jáne 1200 bas jylqy satyp alyndy. Al, T. Rysqulov aýdanynda «Shaý­shen» sharýa qojalyǵy qoı basyn 40 myńǵa jetkizý jáne jylyna 110 tonna qy­myz óndirip, bıe súti arqyly emdeý-saýyqtyrý ortalyǵyn ashý jobasyn iske asyrýdy josparlasa, Qordaıda «KazMıtQordaı» sharýashylyǵy qoldanystaǵy iri qara maldy bordaqylaý alańynyń syıymdylyǵyn 7 myń bas malǵa deıin ke­ńeıtýde. Osydan keıin oblysta bıyl táýligine 40 tonna et óńdeıtin «Ońtústik halal taǵamdary» kesheni iske qosylmaq. Sol sııaqty, «Merki et» seriktestigi quny 620 mln. teńge et ónimderin konservileý, shujyq ónim­deriniń jáne sıyr eti ónim­deri­niń óndirisin, «Áýlıe­­ata fenıks» kompanııasy qus fabrıkasyn qaıta qurý jáne jańartý jobasyn qolǵa aldy. Bul 2020 jylǵa deıin et eksporty kólemin jylyna 1,5-2 myń tonnaǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi. Ol úshin ár aýdanda et daıyn­daý mekemeleri ashylatyn bolady. Osyndaı aýqymdy ju­mys­­tardyń nátı­jesinde mal men qustyń barlyq túr­leriniń sa­ny ósýimen qatar, óndirilgen et 3,7 paıyzǵa, sút 1,6 paıyzǵa, jumyrtqa kólemi 7,3 paıyzǵa artty. Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Jambyl oblysyndaǵy menshikti tilshisi Oralhan Dáýit.