Yntymaqtastyqtyń jańa qyrlary

Elbasy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda DSU-ǵa múshe bolý táýelsiz elimizdiń tolyqqandy saýda-ekonomıkalyq áriptes retinde moıyndalýyn aıǵaqtaýmen qatar, eksporttaýshylar úshin de, ekonomıkamyzdyń sheshýshi sektorlaryna keletin ınvestorlar úshin de tyń múmkindikter ashatynyn atap kórsetken bolatyn. Bul tarıhı oqıǵa ejelden «aýyly aralas, qoıy qoralas» Qazaqstan men Reseıdiń taýar óndirýshileri arasynda ıntegrasııalyq úderisterdi jedeldetip, bekem birlikti odan ári kemeldendire túseri anyq. Búgingideı almaǵaıyp kezeńde halyqtar arasyndaǵy dos­tyqtyń ulaǵatty úlgisi bolarlyqtaı jaqsy bastamalar men ıgi izdenisterge jol ashýdyń mańyzdylyǵy aıtpasa da túsinikti. «Aralaspasa, aǵaıyn da jat bolady» degen. Osy oraıda, Memleket basshysynyń bıznes órisin keńeıtý, otandyq ónimderdi eksporttaý, sheteldik ınvestısııa tartý tapsyrmalaryn oryndaýda Qyzyljar óńirinde san-salaly jumystar atqarylyp jatqanyn atap ótken jón. Búgingi tańda oblys 80-ge jýyq memleketpen saýda-ekonomıkalyq baılanys ornatqan. Ondaǵy jalpy taýar aınalymynyń 70 paıyzdan astamy Reseıge tıesili. Osydan-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaǵy sheńberinde jergilikti jerde aımaqaralyq áriptestikke úlken kóńil bólinip, básekege qabilettilik qarymynyń óse túskenin ańǵarýǵa bolady. Alyp kórshi elmen shekaralas aımaqtaǵy úsh oblys ishinde qorǵandyqtardyń orny bólek. Kedendik resimdeýlerdiń ońtaılandyrylýy arqasynda munda turatyn 15 myńǵa jýyq qandasymyzdyń atajurtqa kelip-ketýi jeńildeı túsken. Olar kedergisiz alys-beristiń órkendeýine qýanýly. 2005 jyldan beri jumys istep kele jatqan osyndaǵy qazaqtardyń ulttyq-mádenı avtonomııasynyń bedeli bıik, dárejesi joǵary. Qorǵan oblysynyń delegasııasyn bastap kelgen gýbernator Alekseı Kokorın eki el Prezıdentteriniń qatysýymen shekaralyq yntymaqtastyq máseleleri birneshe ret talqylanǵanyn, ózara túsinistikke qurylǵan ekonomıkalyq odaqqa eki jaq ta asa múddeli ekenin jetkizdi. Qorǵan – Sibir aımaǵyndaǵy eń jas oblystardyń biri. Ekonomıkanyń negizin ónerkásip quraıdy. Mashına jasaý, áskerı tehnıka, temirjolǵa, munaı óńdeýge arnalǵan qondyrǵylar shyǵarý isi jaqsy damyǵan. Agroónerkásip kesheni astyq, et-sút sharýashylyǵyna, qaıta óńdeýge baǵyttalǵan. Ýral fe­deratıvtik okrýginde ornalasqan 6 aımaq ishinde astyq, sút, kartop, kókónis óndirýden – birinshi, et óndirýden ekinshi oryn alatyny kóp jaıtty ańǵartsa kerek. Qos oblystyń jaǵrapııalyq ornalasýy, tabıǵı ereksheligi, sharýashylyq júrgizý tásili jaǵynan uqsastyqtary kóp. Oǵan naqty mysaldar keltirildi. «Kýrgansemena» ǵylymı-óndiristik agroholdıngi ǵalymdarynyń qaty­sýymen astyq tuqymyn teriskeıdiń aýa raıyna tózimdi, ónimdi ári tez pisetin sapaly túrlerimen almastyrý, aýdandastyrý jaıly semınar-keńes ótkizilip, 200 tonna elıtaly tuqym jetkizilipti. Oblys jyl saıyn syrtqa 1,5 mıllıon tonna bıdaı, 150 myń tonna un, 200 myń tonna maıly daqyldar tuqymyn jóneltetinin eskersek, bul baǵyttaǵy birlesken baǵdarlama qoldaýǵa turarlyq. Aımaqta 300-deı birlesken kásiporyn tirkeýge alynsa, «Qýrganstalmost» zaýytynyń Qazaqstan naryǵyndaǵy mańyzy aıryqsha. Metalqurylǵylar qańqasyn jasaýmen shuǵyldanatyn kásiporyn sport saraılaryn turǵyzýǵa asa yqy­lasty. Al, «DEZ» kombınatynyń sapaly uny Reseıde úlken suranysqa ıe. Qorǵandyqtar Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytynyń ýran óndirýge arnalǵan qural-jabdyqtaryn satyp alýǵa nıetti. Táýligine 50 tonna ónim daıyndaıtyn kombınatty iske qosqan «Zenchenko jáne K» komandıttik seriktestigi men qorǵandyqtar arasynda kelisim túzilgen. Petropavldyq «Qazmunaıgazmash» pen qorǵandyq «Korvet» seriktestikteri munaı-gaz kesheni úshin bólshekter men qon­dyrǵylar shyǵarý tájirıbesin ıgergen. «Shtal» jáne «Mıkron» rezına-tehnıkalyq buıymdar fab­rıkalary kósalaly jabdyqtar jet­kizýmen shuǵyldanady. Kerisinshe, Aýǵanstan, Qyrǵyzstan naryǵyna boılaı júz­gen «Petromali Gompany» JShS Qyzyljardyń sapaly unyn Reseıge tasymaldaýǵa bekem bel býǵan. Aımaq basshysy Erik Sultanov N. Nazarbaevtyń «Qazaqstan jáne Reseı joǵary deńgeıde qarym-qa­tynas jasap keledi. Bizdiń ekijaqty yntymaqtastyǵymyz ózge elder úshin úlgi bola alady dep oılaımyn», degen sózderin alǵa tarta otyryp, shekaralas aımaqtarda atqarylyp jatqan sharalarǵa toqtaldy. Byltyr Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe eldermen oblystyń jalpy taýar aınalymy jarty mıllıard AQSh dollarynan asyp jyǵylǵan. Aýmaqtardaǵy erkin taýar aınalymynyń ilkimdi qadamdaryn kásipkerler erekshe sezinip, baılanys qarqynyn jyldamdata túsken. Ǵylymı-tehnıkalyq, gýmanıtarlyq, densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, sport salalary boıynsha da jaqsy dástúrler az emes. О́zara tıimdi qyzmetter kórsetý jáne taýarlar jetkizý maqsatynda 25 qujatqa qol qoıylyp, kelisimder júzege asyrylǵan. Resmı delegasııalardyń tájirıbe almasýy úrdiske engen. «Bizdiń zaýyttar qorǵandyq kompanııalarmen tyǵyz birlikte qyzmet atqarady. Eki oblysta da belgilengen mindetterdi alǵa bas­tyrý úshin múmkindikter jetkilikti», deı kelip, Erik Hamzauly tatýlyqqa, izgilikke negizdelgen kórshilik saýda-ekonomıkalyq seriktestiktiń qanat jaıa berýine tilektestik bildirdi. Oblys ákiminiń orynbasary Muh­tar Mankeev óz baıandamasynda óńirdiń ekonomıkalyq, ınvestısııalyq áleýetiniń jańa qyrlaryna erekshe ekpin túsirdi. Byltyr et óndirý 90,5 myń tonnany, sút 504 myń tonnany, jumyrtqa 584 mıllıon danany, et eksporty 969 tonnany quraǵan. Aldaǵy ýaqytta qaldyqsyz óńdeletin azyq-túlik ónimderiniń úlesin kóbeıtýge basymdyq beriledi. Alqaly basqosýǵa qatysqan meı­mandardyń nazaryn Elbasynyń bastamashylyǵymen Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi jaıly jan-jaqty aqparat erekshe aýdardy. Osynaý mańyzdy sharaǵa baılanysty Reseımen shekaralas aımaqtardyń turǵyndaryn barynsha qamtıtyn týrıstik jospar jasalyp, tanystyryldy. Akademık G. Ilızarov atyndaǵy «Travmatologııalyq qaıta qalpyna keltirý jáne ortopedııa» ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Alekseı Gýbınniń, Petropavl qalasyndaǵy «Kópbeıindi qural-jabdyqtar zaýyty» JShS dırektory Sergeı Fedoseevtiń, taǵy basqalardyń oı-tolǵamdary jyly áser qaldyrdy. Jıynnan keıin oblys ákimi Erik Sultanov pen Qorǵan oblysynyń gýbernatory Alekseı Kokorın eki tarap arasyndaǵy áriptestik baılanysty damytýǵa arnalǵan hattamaǵa qol qoıdy. Olar BAQ ókilderine bergen suhbattarynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda ekono­mıkada oń serpinder jalǵasa beretinin atap kórsetti. Memlekettik organdar men kásip­kerlik sýbektiler arasynda da memorandýmdar jasaldy. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy Sýretti túsirgen Talǵat TÁNIBAEV