Eńbek naryǵyndaǵy jumyssyzdyq

Prezıdent Nursultan Nazarbaev 2015 jyldyń 30 qarashasyndaǵy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Joldaýynda álemdik daǵdarys jaǵdaıynda eldiń damýyna arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardy usyndy. Bul baǵdarlamalar el ekonomıkasynyń damýyna áser etip, halyqty jumyspen qamtýǵa jáne jumyssyzdar sanynyń artpaýyna múmkindik beredi. Jumyssyzdyq problemasyn sheshý­diń balamaly tujyrymdamasy bar. Osy oraıda Elbasynyń jumyssyzdyq máselesin ekonomıkany jańǵyrtý, jańa óndiris oryndaryn ashý arqyly sheshýi bilgirlikpen jasalǵan is bolyp tabylady. Ol tájirıbe júzinde óziniń tıimdiligin kórsetti. Tipti, daǵdarys jaǵdaıyna qaramastan, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen 2016 jyly áleýmettik ınfraqurylymdy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy nysandaryn jóndeý, shaǵyn nesıeleýdi arttyrýǵa múmkindik beretin «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasyn ári qaraı júzege asyrý úshin Úkimettiń arnaıy qorynan 63 mlrd. teńge bólinedi. Baǵdarlama óz kezeginde 60 myń adamdy jumyspen qamtýǵa qaýqarly. Onyń ishinde bir myńǵa jýyq ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý arqyly 18 myń jumys orny ashylady. Prezıdentimiz qazir álemniń kóptegen elderi ekonomıkalyq qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp, áleýmettik shyǵyndar men júzege asyrylyp jatqan jobalardy toqtatýǵa májbúr bolyp otyrǵanyn atap ótti. Bul jumyssyzdar sanyn arttyratyny anyq. Al biz ındýstrııalyq nysandar salýdy jalǵastyryp, jańa naryqqa shyǵýdamyz. Daǵdarysqa qarsy ekonomıkalyq saıasatymyz ekonomıkalyq ósimniń jańa kózderin izdeýge jáne tabýǵa jaıdan-jaı baǵyttalmaǵan. Basty nazarda qarapaıym halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý jáne bolashaqqa degen senimin nyǵaıtý máselesi tur. Bıylǵy jylǵy áleýmettik eńbek salasy qyzmetiniń basty baǵyty halyqty jumyspen qamtý jáne jumys oryndaryn saqtaý bolmaq. Bizdiń oblysymyzdyń munaıly óńir ekendigin eskeretin bol­saq, bul máseleni sheshýdiń ózindik qıyndyqtary bar, ol asa jaýaptylyqty qajet etedi. Oblysta halyqty jumyspen qamtý sharalary 2015 jyly oıdaǵydaı júzege asyrylyp, jaqsy nátıje berdi. Máselen, ótken jyly «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy-2020» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda 3,0 myńǵa jýyq adam jumyspen qamtyldy. Olardyń 2,5 myńy turaqty jumys oryndaryn tapty. Baǵdarlamaǵa qatysýshy 337 adam kásip ashý nemese óz bıznesterin keńeıtý úshin shaǵyn nesıe aldy, 528 adam belgili bir kásip boıynsha oqydy. Sonymen qatar, jumyspen qamtýǵa múmkindik beretin óńirlik keshendi jospardy júzege asyrýǵa 16 myńnan astam adam qatysty. Bul josparlanǵan kórsetkishtiń 108 paıyzy. Qabyldanǵan osyndaı sharalardyń nátıjesinde oblysta jumyssyzdar deńgeıi 0,1%-ǵa tómendep, 4,9%-dy qurady. Bizdiń boljaýymyzsha, Atyraý obly­syndaǵy munaı-gaz jobalaryn esepke alǵanda «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» negizinde jumys kúshine degen suranys 17,0 myń adamǵa jetedi. «TShO» JShS-niń óndiristik qýatyn keńeıtý jobasy boıynsha qajettilik 10,0 myń adam. Úkimettik jáne memlekettik baǵdarlamalar men óńirlerdi damytý baǵdarlamasy aıasynda suranys 5,5 myń adamǵa artyp otyr. Al «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha munaı-hımııa salasynda jumysshy kúshine suranys artady dep kútilýde. Buǵan qazirden bastap daıyndalý qajet. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jańa bas­tamalardy júzege asyrý úshin qosymsha 1412,1 mln. teńge bólý qolǵa alynýda. Nátıjesinde 667 adam memleket qoldaýyna ıe bolmaq. Sonymen qatar, áleýmettik qamtamasyz etý júıesin jańǵyrtý jumystary jalǵasýda. 2014 jyldan beri az qamtylǵan azamattarǵa qarjylaı kómek kórsetetin «О́rleý» respýblıkalyq qanatqaqty jobasy oıdaǵydaı júzege asyrylyp keledi. Mysaly, 2015 jyldyń 1 shildesinen bastap osy joba Atyraý qalasy men Qurmanǵazy aýdanynda jergilikti bıýdjet esebinen júzege asyrylýda. Biraq, qolǵa alynǵan sharalarǵa qaramastan, jergilikti naryqtaǵy jaǵdaı áli de kúrdeli bolyp tur. Buǵan birinshi kezekte munaı baǵasynyń arzandaýy áser etýde. Sonyń saldarynan keıbir kompanııalar jumysshylardyń eńbek kúnin 8 saǵattan 4 saǵatqa deıin qysqartýǵa nemese aqysyz demalysqa jiberýge májbúr bolyp otyr. О́tken jyly 2 523 jumys berýshimen memorandýmǵa qol qoıyldy. Olardyń arasynda «EmbiMunaıGaz», «AMО́Z», «TShO», «KazTransOıl», «IýRSS», «Saıpem», «AtyraýJaryk», «KisOrion» sekildi iri kompanııalar bar. Úshjaqty qujatqa qol qoıǵan kompanııalarǵa jumys kólemin qysqartý kezinde kásip­odaqtarmen birlesip jartylaı jumys kúni eseptelse de jumys ornyn saqtaýdyń bar múmkindigin qaras­tyrý mindetteri qoıyldy. Osynyń arqasynda 114,9 myń jumysshynyń quqyǵyn qorǵaýǵa múmkindik týdy. Memorandýmdar aıasynda óndiristik úderisterdi turaqtandyrý máseleleri jóninde jáne jumysshylardyń eńbek quqyǵyn qamtamasyz etý, sonymen qatar, jumys berýshilerdiń mindettemelerdi saqtaýy baǵytynda jumystar jalǵasýda. Oblystyq jumyspen qamtýdy úı­lestirý basqarmasyna kompanııalar tarapynan jumysshylardy qysqartý týraly eskertýler de kelip túsedi. Ázirge TShO jáne NCOC kompanııalarynan jumysshylardy qysqartý jónindegi eskertýdiń túspeýi úmittendirip otyr. Jumyspen qamtý baǵdarlamasyn júzege asyrý tájirıbesinde belgili bir qıyndyqtardan ózge, álemdik munaı naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa baılanysty ózimiz sheshim qabyldaı almaıtyn birqatar problemalar da bar Jalpy alǵanda, oblystyń artyqshylyǵy, munda munaı-gaz salasyna qatysty iri jobalar júzege asyrylyp jatyr. Olardyń biliktiligi joǵary mamandarǵa degen suranysy tómendegen emes. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda ózin ózi jumyspen qamtý, az qamtylǵandar men jumyssyzdarǵa jańa kásipti tegin ıgertý, daıarlyqtan jáne qaıta daıarlyqtan ótýge múmkindik bar. Ol úshin memleket jumyssyzdardyń mamandyqtar alýy­na qarjy bóledi. Mysaly, ótken jyly jergilikti bıýdjet jáne jumys berýshiniń qarjysy esebinen 742 adam oqytyldy. Sol azamattardyń barlyǵy jumyspen qamtyldy. Baǵdarlamanyń mańyzdy baǵytynyń taǵy biri – jeńildetilgen nesıe esebinen kásipkerlikti damytý. Biz ótken jyly jasalǵan is-sharalardan mol tájirıbe jınadyq. Baǵdarlamaǵa qatysqan 337 adam ózderiniń jeke bıznesterin ashyp, jańa jumys oryndaryn usyndy. Bul álemdik tájirıbeden alynǵan basty baǵyt. Damyǵan elderdiń, máselen, AQSh-tyń bıýdjetine túsetin negizgi salyq álemge tanymal iri kompanııa­lar úshin jumsalmaıdy, kerisinshe, shaǵyn kásiporyndar jumysyn damytýǵa jumsalady. О́ıtkeni, naryqta shaǵyn kásiporyndardyń úlesi mol. Atalǵan baǵdarlamanyń osy baǵyty oblysta belsendi júzege asyrylýda. Ár jyl saıyn nesıe túrleri kóbeıip, jeke kásipkerlik nysandarynyń sany artyp keledi. Eger buǵan deıin nesıe tek mal sharýashylyǵyn damytý men egin ósirýge berilse, qazir jańa baǵyttarǵa berilýde. Mysaly, oqý ortalyqtary men jeke balabaqshalar ashý, jıhaz jasaý óndirisine, tipti, aǵashtan qaıyq jasaýdy damytý úshin de nesıe berilip otyr. Bul 1319 jumys ornynyń ashylýyna múmkindik berdi. Degenmen, memleketke áli de áleý­mettik masyldyq saıasatyn ustana­tyn azamattar bar. О́mirdiń ártúrli jaǵ­daılarynda qıyndyqqa tap bolǵan azamattar óz taǵdyry ózderiniń qolynda ekenin túsinýleri kerek. Memleket ár azamattyń suranysyn ótep berýge mindetti emes. Tek múmkindik beredi, ony ári qaraı qoldanyp, iske asyrý ár azamattyń óz qolynda. Osyǵan baılanysty Shyǵys danalyǵyn keltire keteıin. «О́zen jaǵasynda otyrǵan ash adamdy tamaq berip toıdyrmaý kerek, kerisinshe, qolyna qarmaq berip, oǵan balyq aýlaýdy úıretý qajet». Atalǵan «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy da osy ispetti. О́ziniń ómirine bireýdi kinálamaıtyn, kerisinshe, kez kelgen qıyndyqtan, ty­ǵyryqtan shyǵatyn jol izdep júrgen janǵa múmkindik beredi. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Táýelsiz Qazaqstan árkezde syrtqy ekonomıkalyq ahýaldarǵa qaramastan damyp otyrdy. Biz bul jolǵy álemdik daǵdarysty da jeńetin bolamyz Ol úshin bizde halyqtyń birligi, dástúri bar. Biz Qazaqstandy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosamyz», dedi. Prezıdenttiń bul senimdiligi elimizdiń bolashaǵy jolyndaǵy bizdiń isimizge qýat beredi.  Erkin ShPANOV, Atyraý oblysy jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy  Atyraý