«Jıhan Habar» agenttiginiń redaktory Hýlýsı KALKAN:
Barsha ult – bir atanyń balasy
«Nazarbaevtyń qadirin bilińder!» Baký kóshesinde ár týrısti toqtatyp alyp, óziniń saıajaıyn maqtap, túrli jemis-jıdekten aýyz tıip, teńizge tabanyńdy batyryp, mańdaıyńdy kúnge qyzdyryp jatatyn jánnat jer retinde sıpattap, óz kásibin jasap júrgen egde kisi bizdiń Qazaqstannan ekenimizdi estip osylaı degen. Aragidik shekara asqanda ózge jurt Qazaqstannan kelgenimizdi bilgende birden Elbasymyzdyń atyn atap, eńbegin aıtyp, bas barmaǵyn kórsetkende mereıimiz ósip qalatyn. Burnaǵy kúni Ystanbuldan úshbý hat keldi. «Vashıngtondaǵy Iаdrolyq sammıtke Nursultan Nazarbaevty Barak Obamanyń ózi arnaıy shaqyrypty. Nazarbaev myqty ǵoı». Jazǵan – «Jıhan Habar» agenttiginiń redaktory Hýlýsı Kalkan. Eldiń mańdaıyna týǵan esil erdiń eńbegin alty qurlyqtyń adamy tolyq bilip, habardar bolyp, rızashylyq tanytyp, rııasyz qurmettep jatsa, shattanbaıtyn, maqtanbaıtyn jynyń bar ma?! Anadolydan qanat baılap jetken bir aýyz sóz Qyzylordada otyrǵan bizdi kádimdigeı qopańdatyp qoıdy. Sosyn «Elbasynyń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesin oqydyń ba?» dep qarsy suraq qoıdyq. Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin qatar bitirgen túrik jigiti oqyǵanyn, úlken oı túıgenin aıtty. Jýrnalıstik ádetke salyp, pikirin bilip aldyq. – О́ziń álemniń álpetine qarashy,– dep bastady ol sózin. – Ábigerlenip tur ǵoı. Jer-jahannyń ár buryshynda myltyq atylyp, jas bala jetim, aqjaýlyqty ana jesir qalyp jatqan joq pa? Túrli terrorlyq áreketterden adamdardyń súıegi ár qaltarysta shashylyp qalyp jatyr emes pe? Jerdiń beti qatygezdenip barady. Osy bir qanquıly minez jazyqsyz, eshkimge artyq qııanaty joq, óz arbasyn ózderi súırep júrgen qarapaıym adamdarǵa zor zardabyn tıgizýde. Jyl basynan beri Ystanbul men Ankarada qansha ret jarylys boldy. Kóshedegi kezdeısoq adamdar ajal qushty. Osy júregińdi aýyrta ma, aýyrtpaı ma? Adamzat óz qateliginen ózi sabaq alýdy qoıǵan sııaqty bolyp kórinedi maǵan. Áıtpese, atys-shabys, jarylys-soǵystan eshbir el upaıyn túgendemeıtinin, qaıta keri ketetinin, tek beıbit te mamyrajaı ómir ǵana jarqyn bolashaqqa jol bastaıtynyn, yntymaqtasa ómir súrgenniń yrysy tasıtynyn túsinetin ýaqyt jetti emes pe?! Prezıdent Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesin oqyǵanda men osyny uqtym. Nursultan Ábishuly ǵalamnyń tutas halqy, álemdik lıderlerdiń bári biletin, túsinetin, uǵatyn, biraq aıtpaıtyn, aıtsa da oryndamaıtyn beıbitshilik máselesin BUU-nyń minberinen málim etkeni qýantty. Myna essizdikke boı aldyryp bara jatqan Jer sharyn sabyrǵa, yntymaqqa, beıbit ómirge shaqyratyn osyndaı bir adam bolýy kerek edi. Ondaı adamnyń Nursultan Nazarbaev bolǵany meni shyn qýantty. О́zim bes jyl aýasyn jutyp, sýyn iship, darhan kóńilin sezingen birtýǵan qazaq halqynyń Kóshbasshysy álemniń qısaıǵan arbasyn túzeýge atsalysyp jatsa, qalaı qýanbassyń?! Sanasynda sańlaýy bar adam bolsa Prezıdent Nazarbaevtyń sózi kóp nárseni uǵyndyrady. Álemniń kóshbasshy elderine adamnyń ozyq oıy men tehnologııanyń jetistigin ıgilik pen izgilikke jumsaýǵa úndeıdi. Jappaı qyryp-joıatyn ıadrolyq qarýlardan bolatyn qaıǵy men qasiretti azaıtý kerektigin basa nazarǵa salady. Al ony eń aldymen ıadrolyq qarýdy shyǵarýdy doǵarýdan bastaý kerek ekenin eske salady. Mundaı ajal quralynyń terrorlyq uıymdardyń qolyna tússe, adamzat ómir boıy óshpes ókinishke kezigetinin jetkizedi. Ras qoı. Iаdrolyq qarý jazyqsyz jandardyń qanyn tógip jatqan qaskóılerge jetse, ne bolamyz? Ystanbul, Ankara, Parıj, Brıýssel sekildi qalalarda bolǵan teraktiler onyń qasynda túk emes qoı. Ári-beriden soń 2001 jyly 11 qyrkúıekte sol Amerıkada bolǵan qaıǵyly oqıǵanyń ózi balanyń oıynshyǵy bolyp qalmaı ma? Eger ıadrolyq derjavalar jappaı-qyryp joıatyn qarýdy shyǵara berýdi doǵarmasa, memleketter bir-birine qyryn qarap, astamshylyq jasap, ústemdik qyla beretin bolsa, álemniń aldynda III dúnıejúzilik soǵys tur. Nursultan Nazarbaev osy úlken qaterdi jer betiniń halqyna anyq ańǵartady. О́tken tarıhtan sabaq alýǵa shaqyrady. Naǵyz halqyn oılaıtyn, álemdegi tynyshtyqty qalaıtyn Kóshbasshynyń sózi osyndaı bolsa kerek. Túrki dúnıesi aqsaqalynyń osy sózine tutas jahan qulaq túrýi kerek dep esepteımin. Adamzattyń bolashaǵyn oılasaq, jer betindegi beıbitshilikti saqtaýǵa, ony balany besikte terbetkendeı áldılep ustaýǵa árbir adam, ásirese, álemdik lıderler atsalysýǵa tıis. Bolashaq ıadrolyq qarýda emes, atomdy beıbit maqsatqa qoldanýda bolady. Sol sebepti oıy ozyq elder adam ómirin qııatyn qarý emes, adamzatty alǵa jeteleıtin jańa tehnologııalar oılap tapqany jón. Búgingideı qysyl-taıań shaqtan bizdi sabyr men sýyq aqyl, ekijaqty dıalog pen kelisim alyp shyǵady. Adamzat bir-birine bolysyp, keshirimdi bolyp, ymyralasyp, yntymaqtasyp ómir súrgende ǵana beıbitshilikke qol jetkizedi. Zaman ıgiligin adam úshin qoldanǵanda ǵana Jer sharynda tynyshtyq ornaıdy. Qazaqta «Qasqyr da qas qylmaıdy joldasyna» degen sóz bar. Adam adamǵa joldas dep bilemin. Sondyqtan memleketter soǵys otyn tutatpaı, qaıta beıbitshilikke jol bastaýy kerek. Prezıdent Nazarbaev álemdi osyǵan shaqyryp otyr. Endigi másele qalǵan jurttyń osy sózge mán berýi men iske asyrýynda dep oılaımyn. Aınalyp kelgende, adamzattyń ózi bir atanyń balasy ǵoı. Al bir atanyń balasyna qyryq pyshaq bolyp, bir-birine myltyq kezep, ajal qushtyryp jatý jaraspaıtyn tirlik emes pe? Qarap tursańyz, qarapaıym ǵana qısyn. Sol qısynǵa kóp adamnyń taban tiremeıtini ǵana qınaltady. Áıtpese, álem tynyshtyqtyń besiginde terbelýge laıyqty ǵoı,– deıdi Hýlýsı Kalkan. Ystanbulda jatyp, Qazaqstandaǵy árbir jańalyqty qalt jibermeı qarap otyratyn, Elbasynyń álemge úndeýin oqyp, soǵan shyn júregimen tilektes bolyp júrgen túrik qandasqa biz de óz rızashylyǵymyzdy bildirdik. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda oblysy Sýrette: H.KALKAN (Túrkııa)
