«ÁLEM. HHI ǴASYR» MANIFESI.
Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Bakýde BUU О́rkenıetter alıansi VII jahandyq forýmynda sóz sóıledi.
Senat Tóraǵasy forýmǵa qatysýshylardyń nazaryn Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine aýdardy. «Bul jahandyq qataklızmniń jolyn kesip, joıqyn apattyń betin qaıtarý jolynda barsha álem qaýymdastyǵy basshylyqqa alýǵa tıis ózekti qaǵıdattar usynylǵan biregeı saıası qujat bolyp tabylady», dep atap ótti Q.Toqaev. Qazaqstan Prezıdenti qazirgi kezdegi birde-bir el soǵysta jeńimpaz bolmaıtynyn aldyn ala eskertip otyr. Jańa soǵysta jappaı qyryp-joıatyn qarýdy qoldanbaý múmkin emes bolady. Beıbit únqatysý men syndarly kelissózder memleketter arasyndaǵy barlyq talas-tartystardy retteýdiń negizgi kúshine aınalýy kerek. Sondyqtan, Elbasy ıadrolyq qarýdan tolyqtaı azat álemge qaraı dáıekti túrde ilgerileýge; ornyqty álem geografııasyn qalyptastyrýǵa; áskerı bloktardy túbegeıli joıýǵa; qarýsyzdaný úderisterin jańa tarıhı jaǵdaılarǵa beıimdeýge; qarjy, saýda-sattyq jáne damý salalaryndaǵy jahandyq básekelestiktiń ádiletti paradıgmasyn nyǵaıtýǵa shaqyrady.
Q.Toqaevtyń pikirinshe, BUU О́rkenıetter alıansynyń aldynda adamdardyń sana-sezimin tereń ýlap jatqan mılıtarızm vırýsyna qarsy kúreske salmaqty úles qosý mindeti tur. «Beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, halyqaralyq yntymaqtastyqty ornatýǵa, memleketterdiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge jáne adamdardyń quqyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan BUU-nyń eń basty maqsattarynyń oryndalýyna soǵys qaýpi úlken qater tóndirip otyr. Mádenıetterdiń, dástúrlerdiń, dinderdiń, órkenıetterdiń úndestikte tirshilik etýi halyqaralyq ahýaldy turaqsyzdandyrý áreketterine toıtarys beretin laıyqty jaýap bola alady jáne solaı bolýy tıis», dedi Senat Tóraǵasy.
Q.Toqaev alıanstyń adamzat órkenıetiniń shynaıy qundylyqtaryn jastarǵa túsindirýdegi qyzmetiniń mańyzdylyǵyn atap ótti. Onyń pikirinshe, «kele jatqan ónerkásiptik tóńkeris pen ekonomıkadaǵy túbegeıli ózgerister jańa kózqarasqa ıe, eskishildikten, arazdyq pen daý-janjaldan azat jastardyń qalyptasýyn talap etedi».
Forýmnyń «Inklıýzıvti qoǵamdarda qatar ómir súrý» taqyryby týraly aıta kelip, Q.Toqaev sharaǵa qatysýshylarmen mádenı áralýandyqty saqtaý men damytýdyń qazaqstandyq tájirıbesimen bólisti. «Búginde áralýandylyq – halyq birliginiń kepili, dedi ol. Etnosaralyq kelisimdi qamtamasyz etetin konstıtýsııalyq mártebege ıe organ – Qazaqstan halqy Assambleıasy jıyrma jyldan astam ýaqyt jumys istep keledi».
Q.Toqaev ekstremızm men terrorızm qaýpine qarsy is-qımyl boıynsha keshendi jáne batyl áreket etip, zańnamalyq deńgeıde sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy. «Din men zorlyq-zombylyqtyń múldem bólektigi týraly san márte aıta berýge bolady, bul óz aldyna aqıqat nárse, alaıda dinı urandardyń tasasynda adam quqyqtary men bostandyqtarynyń taptalýy, terrorlyq shabýyldardyń jasalýy, adamdardyń urlanýy, vandalızm oryn alyp jatqandyǵyn da moıyndaý qajet», dep atap ótti Tóraǵa. Senat basshysy Qazaqstan BUU-nyń Zorlyqshyl ekstremızmdi boldyrmaý jónindegi tutastaı is-qımyl josparyn iske asyrýǵa óz úlesin qosyp jatqanyn eske saldy.
Tóraǵa О́rkenıetter alıansynyń maqsattary Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin shaqyrý týraly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen úndes ekenin atap ótti. Bıylǵy 31 mamyrda sezd aıasynda «Din terrorızmge qarsy» taqyrybynda konferensııa ótetini, onda túrli memleketterdiń parlamentshileri men dinı qaıratkerleri alǵash ret bas qosatynyn atap ótti. «Dinı faktordyń yqpaly aıtarlyqtaı ósip otyrǵan álemde dástúrli dıplomatııa jańasha kózqarastardy qajet etýde», – dedi Q.Toqaev.
Jahandyq forým barysynda Senat Tóraǵasy Taýly Qarabaq tóńiregindegi jaǵdaı týraly saýaldarǵa jaýap bere kelip, Prezıdent N.Nazarbaev Reseıdiń birinshi Prezıdenti B.Elsınmen birge osy máselemen 1990 jyldary tikeleı aınalysqanyn eske saldy. «Ázerbaıjan – bizdiń dosymyz ári áriptesimiz, biz Armenııamen yqpaldastyq birlestikterde odaqtas bolyp tabylamyz. Bul kúrdeli másele Reseıdiń róli edáýir EQYU-daǵy Mınsk tobynyń aıasynda sheshilýi tıis dep sanaımyz», dep atap ótti Q.Toqaev. Senat basshysy sonymen birge BUU О́rkenıetter alıansy saıası qaıshylyqtar men daýly máselelerden azat bolýy tıis ekenin atap ótti, Jahandyq forým jumysyn saıasılandyrýǵa bolmaıdy. Forýmda sóılegen sózinde «Biz forýmnyń taqyrybyna qatysty máselelerdi talqylaýymyz kerek, forým bizdi alshaqtatatyn halyqaralyq máseleler boıynsha málimdeme jasaıtyn tuǵyrnama retinde paıdalanylmaýy tıis», dedi.
Bakýde ekijaqty kezdesýler aıasynda Q.Toqaev Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi boıynsha aýqymdy túsindirme jumystaryn júzege asyrdy. Odan basqa, Senat Tóraǵasynyń Ázerbaıjan Mıllı Medjlısiniń Tóraǵasy Oktaı Asadovpen kezdesýi barysynda eki memleket parlamentteriniń ózara is-qımylynyń keleshegi talqylandy. Q.Toqaev pen Geıdar Álıev atyndaǵy qordyń prezıdenti Mehrıban Álıevamen kezdesýde eki eldiń mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵy máseleleri boıynsha pikir almasyldy. Tóraǵa M.Álıevany Astanadaǵy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń Kitaphanasyn kórýge shaqyrdy. Jahandyq forým aıasynda Q.Toqaev BUU О́rkenıetter alıansi jónindegi BUU Joǵarǵy ókili Nasır Abdýlazız an-Nasermen jáne Belarýs Ulttyq jınalysy Respýblıka keńesiniń Tóraǵasy Mıhaıl Mıasnıkovıchpen kezdesti, dep habarlady Parlament Senatynyń baspasóz qyzmeti.
