Memlekettik qyzmetke memleketshilder ǵana laıyq

Prezıdent N.Nazarbaevtyń Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýǵa baǵyttalǵan «100 naqty qadam» – Ult Josparynda kásibı memlekettik apparatty qalyptastyrý aldymen atalǵan edi. Osyǵan oraı qurylǵan Memlekettik qyzmet isteri mınıstrligi qazir qyzý jumys ústinde. Osy vedomstvonyń búgingi tynys-tirshiligi týraly aıtyp berýdi mınıstr Talǵat DONAQOVTAN ótingen edik. – Talǵat Sovetbekuly, Elba­sy Nursultan Nazarbaev óziniń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bas­taıtyn jol» atty baǵdarlamalyq maqa­lasynda mem­leketti kásibılendirý baǵy­tyndaǵy eń birinshi reforma memlekettik apparattyń tı­im­­diligin arttyrý ekenin atap kórsetti. Osy baǵytta Mem­lekettik qyzmet isteri mı­nıs­trligi qurylyp, buryn kó­bi­nese tek aıyptaý baǵytyn ǵana ustanǵan sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy kúres agent­tiginiń ornyna Ulttyq bıýro qa­lyptastyrylyp, ol mı­nıs­tr­lik qaramaǵyna engizildi. Sodan beri de bir­shama ýaqyt ótti. Osy ara­lyqta qandaı sharýalar atqa­ryldy? – О́zińiz atap ótkendeı, mem­lekettik apparattyń tıimdiligin arttyrýdy Elbasy óziniń «Ult Jospary – qazaqstandyq ar­manǵa bastaıtyn jol» atty baǵ­darlamalyq maqalasynda 100 qadamnyń ishinde eń birinshi re­forma etip belgiledi. Bul mem­lekettik qyzmettiń sapasy men tıim­diligine asa zor mán berilip otyrǵanyn ańǵartady. Bizdiń vedomstvo da eń aldymen, osy min­detterdi oryndaý úshin quryl­ǵany belgili. Ne atqaryldy degenge kelsek, birinshiden, barlyq uıymdastyrý sharalary júzege asyryldy. Mınıstrliktiń basym mindetteri Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik qyzmettiń jańa mo­delin iske asyrý jáne sybaılas jemqorlyq kórinisteriniń aldyn alý bolyp tabylady. Mınıs­trliktiń janynan Sybaılas jem­­­qorlyqqa qarsy ulttyq is-qı­­myl bıýrosy qurylyp, oǵan sy­baı­las jemqorlyq quqyq buzý­shylyqtardyń aldyn alý, anyqtaý, ashý jáne tergeý jónindegi negizgi fýnksııalar júkteldi. Búgingi tań­da mınıstrliktiń qurylymy men shtattyq kestesi bekitilip, uıymdastyrýshylyq is-sharalary jáne qyzmetkerlerdi taǵaıyndaý rásimi aıaqtalyp, mınıstrliktiń jáne Ulttyq bıýronyń jumys josparlary bekitilip, júzege asyryla bastady. Iаǵnı, barlyq nor­ma­tıvtik-quqyqtyq baza ázirlenip, bekitildi. Ekinshiden, memlekettik qyz­met týraly zańnamanyń talaptaryna saı memlekettik qyzmetke turýdyń jańa mansaptyq modelin engizip, ony qoldanýdy eń aldymen ózimizden bastadyq. Mınıstrlik qurylǵaly beri vedomstvomyzǵa jańa qyzmetkerler úsh satyly irikteýden ótip, qabyldandy. So­nymen qatar, vedomstvo ishinde qyzmeti joǵarylaǵan memlekettik qyzmetshilerdiń barlyǵy jańa mansaptyq model boıynsha konkýrstan ótip, taǵaıyndaldy. En­di bul qazir barlyq mem­lekettik organdarda engiziledi. Árıne, aldymyzda turǵan mindet-maqsattar zor. Olardy kezeń-ke­zeń­men júzege asyrýǵa bizdiń vedomstvo qyzmetkerleri bar bilimi men biligin, táji­rıbesin salady dep senimmen aıta alamyn. Demek, alda áli talaı mindetter kútip tur. Ol týraly da jurtshylyqty myna sizder arqyly, BAQ arqyly qulaǵdar etip otyramyz. – Memlekettik qyzmetti re­for­­ma­laýdyń negizgi maq­saty – kadrlardyń ká­sibı daıyn­­dyǵynyń eń joǵary deń­geıine jetýimen qatar, qoǵamǵa qo­jaıyn­dyq etýden qyz­metshilik ja­saýǵa kóshýin qamtamasyz etý eken­digin Elba­sy kópten beri aıtyp keledi. Osy baǵytta qandaı je­tisti­kterge qol jetkizildi deı alasyz? – Bizdiń qol jetkizgen jetis­tikterimiz, eń aldymen, barlyq atqarylatyn sharalardyń zań­namalyq qamtamasyz etilýi. Qazaqstan Respýblıkasy mem­lekettik qyzmetiniń jańa modeli tujyrymdamasyna sáıkes mem­lekettik qyzmet júıesiniń ma­ńyzdy faktorlary tıimdilik, nátıjelilik, ashyqtyq jáne qo­ǵamǵa eseptilik qaǵıdattary, ha­lyqqa sapaly qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etý bolyp tabylady. Osy qaǵıdattardy bekitý úshin zańnamalyq baza qurylýy tıis edi. Osyǵan oraı, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2015 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy №153 Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik qyz­metshileriniń Ádep kodeksi beki­tildi. Osy kodeks qojaıyndyq etý­den góri qyzmetshilik etýdi ma­ńyzdy mindet etip alǵa qoıyp otyr. Bul qujatqa sáıkes memle­kettik qyzmet atqarý qoǵam men memleket tarapynan erekshe senim bildirý bolyp tabylady jáne qoǵam memlekettik qyzmetshini óziniń barlyq kúsh-jigerin, bilimi men táji­rıbesin ózi júzege asyratyn kásibı qyzmetine jum­saıdy, óziniń Otany – Qazaqstan Respýb­­lıkasyna qaltqysyz ári adal qyzmet etýge septesedi degen úmi­timiz bar. Nege deseńiz, memle­kettik qyzmetker de osy qoǵamnyń múshesi ǵoı. Olar da Qazaqstan halqynyń ókili, sondyqtan óz qyzmetine adal bolǵany eń aldymen ózine tıimdi. Ádep kodeksinen bólek, mem­le­ket­tik apparattyń halyqpen ózara qa­rym-qatynastarynda birjaqty óktem kóz­qarastardan arylyp, azamattarǵa mem­lekettik qyzmetterdi tıimdi jáne jedel túrde kórsetýge kóshý maqsatynda «Mem­leket kórsetetin qyzmetter týraly» Zań qabyldandy. Osy zańda kórsetiletin mem­lekettik qyzmetter salasy tolyǵymen retteledi. Iаǵnı, osy qyzmetterdiń túrleri, olardy kórsetý merzim­deri jáne basqa da barlyq qa­tynastar qamtylǵan. Budan bólek, memlekettiń halyq aldynda esep berýin arttyrý maqsatynda «Aq­paratqa qoljetimdilik týraly» Zań qabyldandy. Osy zań aq­paratty erkin alý jónindegi halyqtyń quqyǵyn iske asyrýdy qamtamasyz etedi. Muny da memlekettik apparattyń ashyq­tyǵyn, memlekettik qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrýǵa úlken sep bolatyn qujat dep sanaımyz. Ult Josparynyń 6-qadamyna sáıkes birinshi basshylarǵa eń­bek­aqyny tóleý úshin arnaýly ındıkatorlardyń biri – memlekettik qyzmet sapasyn, ómir sapasyn arttyrý. Iаǵnı, memlekettik organdy basqaratyn basshy eń aldymen kórsetiletin qyzmet sapasyn arttyrýǵa múd­deli bolady. Demek, osy baǵytta bar bilimi men tájirıbesin jum­saıdy. Bizdiń paıymdaýymyzsha, osy sharalardyń bári qoǵamǵa eseptilik qaǵıdattary men halyqqa sapaly qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etýge ba­ǵyt­talǵan. Jáne búgingi tańda olar óz jemisin bere bastady. – «Memlekettik qyzmet tý­ra­ly» Zańnyń 3-babynyń tór­tinshi tarmaǵynda mem­­le­kettik qyzmetshiler eske­re­tin bas­ty prınsıpter qata­ryna azamat­ta­rymyzdyń qu­qyq­­tary men olardyń zań­dy múd­deleriniń memleket múd­deleri aldyndaǵy basymdy ekendigi aıtylǵan. Is júzinde osy talap saqtalmaıtynyn kóz­ben kórip júrmiz. Basqasyn aıtpaǵanda, tabıǵat apatynan zardap shekken azamat­tary­myz zańdy turǵydan tıesili ótem­aqysyn tolyq kó­lemde ala almaı, mem­lekettik qyzmet­shilerdiń esigin tozdyrady. Basqa da osyǵan uqsas jaıttar jet­kilikti. Osyndaı isterdiń kesirinen aza­mattarymyzdyń memleketke degen senimi de azaıa­dy emes pe? Memlekettik qyz­­met­shilerdiń osyndaı isterine qarsy qan­daı áreketter jasalady? – Árıne, ondaı jekelegen jaǵ­­daılar oryn alyp jatady. Biraq, olar buqaralyq sıpatqa ıe dep aıtýǵa bolmaıtyn shyǵar. Álemdik tájirıbe kór­setkendeı, qoǵam aldynda memlekettik qyzmetshiniń beınesi men memlekettik bas­­qarý organynyń aby­roıy qyzmetshiniń ká­sibıligi men minsiz ádep tár­bıesine qarap anyq­talady. Osy sebepten Ult Josparynyń 12-qadamy re­tinde memlekettik qyz­met salasynda jańa Ádep erejesin engizý qa­jet­tiligi týyndady. Nátı­je­sinde, «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańynda qyz­mettik ádepke qatysty ereje aı­tarlyqtaı kú­sheıdi. Atalǵan zańǵa mem­lekettik qyzmetke kir kel­tiretin teris qylyqtar týraly túsinikteme engizildi. Memlekettik qyzmetshi memlekettik qyz­metke kir keltiretin tártiptik teris qy­lyqtar jasaǵan jaǵdaıda, oǵan tártiptik sharanyń memlekettik qyzmetten shyǵarý túrindegi jáne memlekettik qyzmetke qaıta qabyldamaý túrindegi tártiptik sharasy qoldanylatyn bolady. Joǵaryda atalǵan Ádep ko­deksi­niń mazmundy bóligi memle­kettik qyzmetti alyp júrý qoǵam men memleket tarapynan erekshe senim bildirý degen ustanymǵa negizdelgen. Memlekettik qyzmet­shilerdiń eń negizgi mindeti –ha­lyqqa sapaly memlekettik qyz­met kórsetip, olardyń kóńi­linen shyǵý. Sol sebepti, memlekettik qyz­metshi árqashan memleket kórsetetin qyzmet sapasyn jetil­dirýge baǵyt­talǵan sharalar qabyl­dap otyrýy tıis. Qabyldanǵan Ádep kodeksiniń nátı­jeliligin kóterý maqsatynda tıisti monıtorıng pen baqylaý júrgizilip turatyn bolady. Osy­ǵan oraı, Qazaqstanda birin­shi ret Ádep jónindegi ýákil ıns­tıtýty engizildi. Jańa qa­byl­danǵan zańnamaǵa sáıkes, Ádep salasyndaǵy baqylaýdyń ıns­tıtýttyq negizi ózgerip tura­dy. Ádep buzýshylyqtardyń profılaktıkasy buryn jumys jasap kelgen Tártiptik keńestiń ornyna ár aýdanda qurylǵan Ádep jónindegi keńeske júkteldi. Onyń quramyna mem­lekettik organdardyń basshylary, máslı­hat depýtattary, BAQ jáne úki­met­tik emes uıymdardyń ókil­deri, sondaı-aq, halyqpen senim bildirilgen jáne kásibı tájirı­besi mol ózge de tulǵalar kiredi. – Zańda memlekettik qyzmet­tiń taǵy bir basty qaǵıdaty re­tinde jalpy qol­jetimdilik, ıaǵnı óz qabi­letteri men kási­bı daıarlyǵyna sáı­kes azamattarymyz memlekettik qyz­met boıynsha joǵa­rylatylýda teń qu­qyly ekendigi aı­tylǵan. Alaıda, osy qaǵıdattyń jıi buzylatyny, ıaǵnı laýazymǵa laıyq­ty emestilerdiń «ósip» jata­tyn jaǵ­daılary kezdesetini jasyryn emes. Sýbek­tı­vızmge ushy­raǵan qyzmet­kerler óz qu­qyǵyn qalaı qorǵaýy kerek? Mı­nıs­tr­likte ondaılardyń quqy buzyl­maýyn qadaǵa­laı­tyn arnaıy qyz­met bar ma? – Bul baǵytta da birshama ister atqa­rylyp jatyr. Sońǵy kezderi mundaı jaǵdaılar oryn alǵany týraly aqparat bizge kelip túsken joq. Buǵan zańnamanyń ózgerýi úlken sebep boldy dep sanaımyz. Memlekettik qyzmettiń ja­ńa man­saptyq modelin engizý arqyly memlekettik laýazymǵa aýysý tártibimen taǵaıyndaý tájirıbesi toqtatylyp, qazir bos mem­lekettik laýazymǵa ornalasý konkýrs ar­qyly ótýde. Kandıdattardy irikteý bary­synda ashyqtyqty qamtamasyz etý úshin baıqaýshy men sarapshylar ınstıtýty qoldanylady. Osylaısha, 2016 jyly ótkizilgen tórt konkýrstyń úsheýi baıqaýshy nemese sarapshylardyń qatysýy­men ótti. Sonymen qatar, kon­kýrs­tyq komıssııanyń kandıdatpen áńgimelesýi barysynda jáne qorytyndy otyrysyna ýákiletti organnyń ókilderi, ıaǵ­nı mınıstrliktiń nemese onyń aýmaqtyq qurylymdyq bólim­sheleriniń ókilderi qatysa alady. Bizdiń 2015 jylǵy 29 jel­toqsandaǵy №12 buıryǵymyzben bekitilgen memlekettik laýazym­darǵa biliktilik talaptaryna sáıkes joǵary laýazymdarǵa ta­ǵaıyndalý úshin tómengi sanatta ótkergen qyzmet ótili talap etiledi. Osy sharalar memlekettik qyzmetshilerdiń quqyqtaryn saqtaýǵa jáne sýbektıvızmge jol bermeýge baǵyttalǵan. Al ereje talaptarynyń saqtal­ǵanyna kúmáni bar kandıdattar mınıstrlikke nemese onyń aýmaq­tyq bólimshesine, bolmasa sotqa shaǵymdana alady. – Memlekettik qyzmetshiniń áleý­met­tik qorǵalýy baǵytynda jańadan en­gi­zil­gen sharalar bar ma? Bar bolsa, qandaı? – Árıne, memlekettik qyzmet­shige joǵary talap qoıylsa, onyń áleýmettik qorǵalýy da tıis­ti deńgeıde bolýy shart dep sanaımyz. Olardyń bar­lyǵy zańda qarastyrylǵan. «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń mem­lekettik qyzmeti týraly» jańa Zańmen memlekettik qyz­metshilerdiń áleýmettik kepil­dikteri kúsheıtildi. Máselen, zań jumys ornynda ýaqytsha bolmaǵan qyzmetshiniń mindetin atqarý úshin qosymsha tólemder, qyzmetke qaıta ornalastyrylǵan tulǵalardyń ishki konkýrsqa qatysý múmkindigi, aqtalǵan qyz­­metshilerge keltirilgen zııandy óteý máse­lelerin aıqyn­daıdy. Basshylar aýysý barysyn­da memlekettik ákimshilik qyz­mettiń turaqty jumysyna áser etpeý maqsatynda zań saıa­sı memlekettik qyzmetshiler men jaýapty hatshylar, apparat basshylary arasyndaǵy ókilettikterdi mejeledi. Sonymen qatar, memlekettik qyz­metke al­ǵash ret kirgen qyzmetshilerdiń beıimdelýi maqsatynda, olarǵa synaq merzimi úsh aıdy quraıdy. Synaq merziminiń nátıjesi qana­ǵattanarlyqsyz bolǵanda synaq merzimi taǵy úsh aıǵa uzartylady. Memlekettik qyzmetshini synaq merziminiń nátıjeleri boıynsha qyzmetten shyǵarý ýákiletti organmen kelisý boıynsha ǵana júzege asyrylady. Memlekettik qyzmetshilerdiń quqyqtary men zańdy múddeleri buzylǵan jaǵdaılarda, olardy qorǵaý jáne qalpyna keltirý ádep jónindegi ýákildiń negizgi fýnk­sııalarynyń biri bolyp tabylady. Atalǵan sharalar memlekettik qyzmetshilerdiń áleýmettik qorǵalýyn odan saıyn arttyrady dep aıtýǵa negiz bar. – Jasyratyny joq, qazir memle­kettik qyzmetshiler túrli arandatýlarǵa da tap bolyp ja­tady. Mysaly, esepsho­tyna ózi bilmeıtin aqsha túsip qalýy múmkin. Sondaı-aq, júr­gizýshisinen nemese basqa da baǵynystaǵy adamynan qarajat berip jiberip, artynan ony para aldy dep ustatyp jatqan da jaǵdaılar belgili. Keli­simsiz «para» sııaqty bol­ǵan mun­daı jaǵ­daılardan ol ózin ózi qalaı aqtaýy kerek? – Zańda barlyq másele tııa­naqty aıqyn­dalǵan. Atap aıtsaq, zańmen belgilengen tártip boıynsha, memlekettik qyzmet­shi­lerge qatysty arandatýshylyq sıpattaǵy faktiler anyqtalǵan kezde, olar bul týraly dereý tikeleı basshysyna habarlaýy kerek. «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańnyń 50-babyna (Memlekettik qyzmetke kir keltiretin tártip­tik teris qylyqtar) sáıkes mem­lekettik qyzmetshiniń shotyna ıesi bilmeı kelip túsken aqsha anyqtalǵannan keıin eki aptadan aspaıtyn merzimde memle­kettik kiris organyna túsýiniń mán-jaılary týraly túsinikteme usy­nyla otyryp, respýb­lıkalyq bıýdjetke aýdarylýǵa jatady. Quqyq qorǵaý organy qyzmet­keriniń is-áreketterinde teris qylyq quramy anyq­talǵan kezde, ishki qaýipsizdik bólimshesi teris qylyq týraly málimetterdi tekserý, ony jasaýdyń mán-jaı­laryn tolyq, jan-jaqty jáne ádil anyqtaý maqsatynda qyzmettik tergeý júr­gizedi. Mem­le­kettik qyz­metshige qatysty arandatýshylyq sıpattaǵy fakti­lerdiń oryn alýy ony jaýap­kershilikten (tártiptik, ákimshilik, qylmystyq) bosatady, ol úshin istiń mán-jaılary jan-jaqty ári obektıvti tekseriledi. Árıne, ary taza, qoly taza mem­lekettik qyzmetshi esh ýaqytta da qýda­lan­baıdy. – Memlekettik qyzmetshiniń zańsyz sheshiminiń kesirinen qyz­metinen qýylǵan baǵy­nys­taǵy memlekettik qyzmetshi birneshe aıdan keıin sot she­shimimen ornyna qaıta oralsa, jumysyn tastaýǵa máj­búr bolǵan aılary úshin ótem­aqy ala ma? Bul ótem­aqy aıyp­tynyń esebinen ón­dirile me, álde bıýdjet esebinen tólene me? – Qazaqstan Respýblıkasynyń Aza­mattyq prosestik kodeksiniń 297-baby 4-tarmaǵyna sáıkes, memlekettik organnyń, jergilikti ózin ózi basqarý organynyń, qo­ǵamdyq birlestiktiń, uıymnyń, laýazymdy adamnyń nemese mem­lekettik qyzmetshiniń qabyldaǵan zańsyz sheshiminiń, jasaǵan zańsyz áreketteriniń (áreketsizdiginiń) sal­darynan azamatqa nemese zań­dy tulǵaǵa keltirilgen zııan­dy óteý talap qoıý isin júr­gizý tártibimen júzege asyrylady. Bul rette «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» Zańnyń 62-babynda mem­lekettik qyzmetshiler qyzmetten zańsyz shyǵarylǵan jaǵdaıda osyǵan baılanysty olarǵa keltirilgen nuqsan olar qyzmetten shyǵarylǵan memlekettik organnyń esebinen tolyq kólemde ótelýge tıistigi kórsetilgen. – Memlekettik qyzmet­shi­ler­diń mem­leketshildigin arttyrý baǵytynda qandaı sharalar jasalady? – Memleketshildik, patrıotızm halyq­qa qyzmet etýmen tyǵyz baılanysty. «Memlekettik qyzmet týraly» Zańǵa sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynda mem­lekettik qyzmet qazaqstandyq patrıotızm qaǵıdatyna negizdeledi. Zańnamaǵa sáıkes memlekettik qyzmetshiler Qazaqstan Respýblıkasynyń hal­qy men Prezıdenti aldynda óz Otanyn órkendetý isine barlyq kúsh-jigeri men bilimin jumsaýǵa, eldiń Konstıtýsııasy men zań­daryn saqtaýǵa, halqyna adal da bilikti qyzmet etýge ant beredi. Sonymen qatar, zańǵa sáıkes memle­kettik qyzmetshilerdiń ne­gizgi mindetteriniń biri azamattar men zańdy tulǵalar quqyq­tarynyń, bostandyqtary men zańdy múddeleriniń saqtalýyn jáne qorǵalýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. – Elbasy N.Nazarbaev ózi­niń atalǵan maqalasynda asa n­átıjeli qyzmet úshin bonýs­tar tóleý qarastyrylyp, ol júıe 2017 jylǵy 1 qańtardan bastap kúshine engiziledi degen edi. Bul qarajat bıýd­jettiń qan­­daı shyǵystarynda qaras­tyrylatyn bolady? – Ult Josparynyń 5-qada­myna sáıkes memlekettik qyzmet­shilerdiń jalaqysy qyzmetiniń nátıjesine baılanysty ósiriledi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik qyzmeti týraly» Zańǵa sáıkes, memlekettik qyz­metshilerdiń eńbegine aqy tóleý memlekettik qyzmetshiler oryndaıtyn jumystyń sıpatyna, kólemine jáne nátıjelerine baılanysty saralanyp belgilenedi. Memlekettik qyzmetshilerdiń ju­mysyn baǵa­laýdyń nátıjeleri bonýstardy tóleý jónindegi sheshimderdi qabyldaýǵa negiz bolyp tabylady. Qazirgi kezde Ulttyq ekonomıka mınıs­trligimen memlekettik qyzmetshilerge bonýstar tóleý, materıaldyq kómek kórsetý, son­daı-aq, «B» korpýsynyń mem­lekettik ákimshilik qyzmet­shileriniń laýazymdyq aılyq aqylaryna ústemaqylar belgi­leý qaǵıdalary men sharttary ázirlenýde. Qar­jylandyrý máseleleri osy qaǵı­dalar men sharttardy ázirleý barysynda pysyq­talatyn bolady. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»